TË ZËMË VEND NË MES TË TURMËS. DHE KUSH TË FITOJË, PASTAJ DUARTROKASIM
(Editorial satirik)
Flamur Buçpapaj
Shqipëria nuk është më një vend në tranzicion, sepse tranzicioni nënkupton lëvizje, ndërsa këtu kemi perfeksionuar qëndrimin në vend. Është një vend që ecën me zhurmë, por pa drejtim, një turmë që shtyhet nga të gjitha anët dhe megjithatë mbetet në të njëjtën pikë, duke u betuar çdo katër vjet se këtë herë do të jetë ndryshe, ndërsa çdo ditë tjetër bën prova për t’u mësuar me të njëjtën gjë. Këtu ndryshimi nuk refuzohet hapur, thjesht shtyhet pafund, derisa të plaket, të lodhet dhe të mos kërkohet më.
Varfëria nuk është plagë sociale, është ambient shoqëror. Është bërë pjesë e peizazhit, si trotuaret e çara, si pallatet pa suva, si fjalët “s’ka lekë” që shqiptohen me një qetësi filozofike, sikur të ishin ligj i natyrës. Njerëzit nuk pyesin më pse janë të varfër, pyesin vetëm si të mbijetojnë edhe këtë muaj. Pensionisti bën llogari ushtarake për ilaçet, i riu bën plane emigrimi më të sakta se çdo program qeveritar, ndërsa prindi mëson artin e fshehjes së frikës nga fëmijët. Në të njëjtën kohë, politika flet për rritje, zhvillim, transformim, sikur populli të jetonte në konferenca shtypi e jo në realitet.
Korrupsioni është bërë aq i zakonshëm, sa po të zhdukej një ditë, shoqëria do të hynte në panik. Nuk do dinte si të funksiononte. Ai nuk është më skandal, është metodë pune. Ka gjuhë teknike, ka dokumente, ka arsyetime, ka ekspertë që ta shpjegojnë pse vjedhja ishte e domosdoshme për të ardhmen e vendit. Paratë publike nuk zhduken, ato shndërrohen. Nga taksa në tender, nga tenderi në vilë, nga vila në heshtje kolektive. Dhe heshtja është pjesë e kontratës.
Shembjet janë forma më e pastër e pedagogjisë shtetërore. Nuk flasin, nuk shpjegojnë, nuk bindin — thjesht shembin. Janë mësim praktik për këdo që mendon se ka të drejtë mbi diçka. Mesazhi është i qartë: gjithçka që ke është e përkohshme, përveç pushtetit. Shtëpia e të fortit bëhet simbol zhvillimi, ajo e të dobëtit bëhet pengesë ligjore. Dhe kështu, ligji kthehet nga instrument drejtësie në instrument frike.
Në këtë skenë të lodhur, PS nuk fiton sepse është më e mira, por sepse është më e durueshmja. Ajo ka kuptuar se pushteti nuk mbahet me dashuri, por me mungesë shprese. Fiton sepse njerëzit janë lodhur nga zhgënjimi, jo sepse janë bindur nga programi. Fiton sepse është bërë pjesë e mobilimit kombëtar, si një mur që nuk e shemb dot, por as nuk e do.
PD, nga ana tjetër, luan rolin e opozitës si një aktor që e di se shfaqja nuk do të ndryshojë fundin. Lufton me fjalë të mëdha, por me hapa të vegjël. Proteston aq sa të duket gjallë, por jo aq sa të rrezikojë realisht pushtetin. Është opozitë që flet për revolucion, por vepron për mbijetesë politike. Humb, ankohet, betohet se herën tjetër do të fitojë, dhe kështu i shërben perfekt vazhdimësisë së sistemit.
Populli, ndërkohë, ka zgjedhur rolin më të sigurt: spektatorin aktiv në rrjetet sociale dhe pasiv në jetën reale. Ai di gjithçka, komenton gjithçka, ironizon gjithçka, por ndryshon shumë pak. Ka mësuar se zemërimi virtual është më i sigurt se veprimi real. Ka mësuar se të qeshësh me fatkeqësinë është mënyra më e mirë për ta përballuar atë.
Qëndrimi në mes të turmës është filozofi e mbijetesës. Atje nuk të kërkohet të marrësh anë. Nuk të kërkohet guxim. Mund të shash të dyja palët dhe të ndihesh i mençur. Mund të thuash “janë të gjithë njësoj” dhe ta mbyllësh diskutimin me një cigare ose një kafe. Është pozicioni ideal për të mos u ndjerë fajtor për asgjë, ndërsa gjithçka shkon keq.
Dhe pastaj vjen momenti kulmor, ceremonia e zakonshme, akti final i këtij teatri politik: duartrokitja. Një duartrokitje pa gëzim, pa entuziazëm, pa shpresë. Duartrokitje nga zakoni, jo nga bindja. Duartrokitje për të mbyllur kapitullin, për të kaluar në ditën tjetër, për të vazhduar jetën sikur asgjë nuk ka ndodhur. Duartrokitje sepse heshtja do të ishte shumë e zhurmshme.
Dhe kështu, Shqipëria vazhdon. Varfëria thellohet me qetësi, korrupsioni institucionalizohet me elegancë, shtëpitë shemben me procedurë, shpresat largohen me avionë low-cost, ndërsa politika riprodhon veten me një saktësi të frikshme. Çdo katër vjet, i njëjti ritual, e njëjta lodhje, e njëjta pyetje pa përgjigje reale.
Ne zëmë vend në mes të turmës, sepse aty jeta është më pak e rrezikshme, edhe pse më e zbrazët. Sepse aty mund të mbijetosh pa besuar në asgjë. Dhe kush të fitojë, pastaj duartrokasim. Jo sepse fituesi e meriton, por sepse kjo është mënyra jonë për të vazhduar pa u përballur me të vërtetën.
Sepse në Shqipëri, duartrokitja nuk është shenjë gëzimi.
Është shenjë dorëzimi të rregullt.
