Takimi inaugurues i Bordit të Paqes të presidentit amerikan Donald Trump do të mbahet në Washington DC më 19 shkurt. Kryeministri i Shqipërisë Edi Rama është nisur drejt kryeqytetit amerikan për të marrë pjesë në këtë mbledhje, ndryshe nga ceremonia e parë themeluese në Davos, ku ai nuk ishte i pranishëm.
Në atë kohë, Rama deklaroi në Parlament se kishte qëndruar në Shqipëri për të pritur Ivanka Trump. “Zgjodha vajzën me lejen e babait” u shpreh Rama përballë akuzave të opozitës se ai ishte refuzuar në themelimin e bordit.
Pritshmëritë e Trump janë të larta. Presidenti amerikan ka deklaruar se gjatë takimit do të shpallë pesë miliardë dollarë ndihma të premtuara për humanitarizëm dhe rindërtim në Gaza. “Bordi i Paqes ka potencial të pakufizuar,” është shprehur ai.
Shqipëria dhe Kosova shkojnë pas SHBA
I ftuar si pjesë e themelimit zyrtar të këtij bordi, Rama ka deklaruar në podkastin e tij “Flasim” se Shqipëria do të kontribuojë me “dinjitetin dhe respektin ndërkombëtar” që ka fituar, pa paguar para për anëtarësimin dhe për qëndrimin e përhershëm në bord. Sipas tij, ftesa është dërguar personalisht nga presidenti Trump.
Kosova, e përfaqësuar nga presidentja Vjosa Osmani, ishte ndër shtetet themeluese në Davos. Shtëpia e Bardhë ka dërguar ftesa në më shumë se 50 shtete, me mandat trevjeçar. Pas përfundimit të mandatit, vendet mund të aplikojnë për status të përhershëm, por kjo kërkon pagesën e 1 miliard dollarëve.
Bordi i Paqes, ku presidenti Trump do të luajë rol udhëheqës, përfshin një Bord Ekzekutiv me figura si Marco Rubio, Steve Witkoff, Jared Kushner dhe Tony Blair. Nisma paraqitet si një platformë e re për zgjidhjen ndërkombëtare të konflikteve, me fokus fillestar te Gaza, por europianët janë dyshues pasi e konsiderojnë një sfidë për institucionet e Organizatës së Kombeve të Bashkuara.
Shumë prej shteteve të Bashkimit Europian e kanë refuzuar Bordin e Paqes, të tjera kanë zgjedhur të marrin pjesë si vëzhgues.
Shtëpia e Bardhë ka konfirmuar se më 19 shkurt do të marrin pjesë delegacione nga më shumë se 20 vende, ndërsa Trump pritet të shpallë detaje për planin e rindërtimit të Gazës dhe për një forcë stabilizuese ndërkombëtare.
Europa vëzhgon nga larg
Në kryeqytetet europiane reagimi ka qenë i ftohtë. Vendet kanë zgjedhur status vëzhguesi ose, në shumë raste, kanë shprehur skepticizëm të hapur. Vetëm Hungaria dhe Bullgaria kanë sinjalizuar se do t’i bashkohen plotësisht nismës. Italia, Rumania dhe Qipro do të marrin pjesë si vëzhgues. Disa vende, përfshirë Danimarkën, nuk kanë marrë fare ftesë.
Komisioni Europian gjithashtu nuk do të bëhet anëtar, duke dërguar në Uashington komisioneren për Mesdheun Dubravka Šuica. “Ne nuk po bëhemi anëtarë,” deklaroi zëdhënësja kryesore Paula Pinho.
Presidenti i Këshillit Europian António Costa ka shprehur rezerva serioze: “Ne kemi dyshime serioze për një sërë elementesh në kartën e bordit lidhur me fushëveprimin e tij, qeverisjen dhe përputhshmërinë me Kartën e OKB-së.”
Shërbimi Europian i Veprimit të Jashtëm ka ngritur shqetësime të ngjashme, duke theksuar se “karta … ngre shqetësime në raport me parimet kushtetuese të BE-së.”
Në shumë kryeqytete është theksuar se ekziston tashmë një organizatë për trajtimin e konflikteve ndërkombëtare, Kombet e Bashkuara dhe se krijimi i strukturave paralele mund të minojë rendin shumëpalësh.
Ndërsa Shqipëria ka zgjedhur të jetë në tryezë, pjesa më e madhe e Bashkimit Europian duket se po mban distancë, duke e trajtuar Bordin e Paqes me kujdes, dyshim dhe, në disa raste, refuzim të hapur.
Qëndrimet e vendeve të BE-së
Austria: Nuk ka gjasa të bashkohet. Kancelari austriak Christian Stocker tha se vendi i tij nuk kishte plane për t’u bërë anëtar. “Ekziston tashmë një organizatë e krijuar për raste të tilla, OKB-ja … dhe unë nuk jam në favor të strukturave paralele”.
Belgjika: Nuk po bashkohet dhe nuk është ftuar. Ministri i Jashtëm Maxime Prévot u detyrua të mohojë pretendimet nga Shtëpia e Bardhë se Belgjika ishte regjistruar muajin e kaluar. Transmetuesi kombëtar RTBF raportoi se amerikanët kishin ngatërruar Belgjikën me Bjellorusinë. Belgjika dëshiron që BE-ja të arrijë një qëndrim të përbashkët për këtë çështje, tha Prévot.
Bullgaria: Po shqyrton anëtarësimin. Kryeministri në detyrë Rossen Jeliazkov u ul pranë Trump kur nisma u lançua zyrtarisht muajin e kaluar në Zvicër, por vendimi është ende në pritje të ratifikimit në parlament.
Kroacia: Nuk po bashkohet. Si Kryeministri Andrej Plenković ashtu edhe Presidenti Zoran Milanović, zakonisht rivalë politikë, u shfaqën të një mendimi në refuzimin e ftesës.
Qipro: Status vëzhguesi. Si Athina ashtu edhe Nikozia thanë se kanë kanale të hapura me Izraelin dhe Autoritetin Palestinez.
Çekia: Nuk ka gjasa të bashkohet. Kryeministri Andrej Babiš tha se Praga dëshiron të koordinohet me vendet e tjera të BE-së.
Danimarka: Nuk është ftuar. Ndërsa marrëdhëniet me SHBA-në janë në pikën më të ulët pasi Trump ushtroi presion të fortë ndaj Kopenhagës dhe Nuuk-ut për të hequr dorë nga Groenlanda, një territor gjysmë-autonom danez, Danimarka ishte i vetmi vend skandinav që nuk mori ftesë.
Estonia: Nuk është ftuar.
Finlanda: Nuk po bashkohet. Presidenti Alexander Stubb tha se bordi “është një nismë e mirë”, por shtoi se Finlanda nuk do të bashkohet në formën aktuale. “Ne kemi një politikë të përbashkët europiane dhe do t’i qëndrojmë asaj,” i tha ai medias finlandeze Yle muajin e kaluar.
Franca: Nuk po bashkohet. Franca ishte ndër vendet e para që sinjalizoi se nuk do të bashkohej, duke kritikuar mbivendosjen e mundshme me OKB-në, papajtueshmërinë me angazhimet e saj ndërkombëtare dhe zgjerimin e fokusit përtej Gazës.
Gjermania: Nuk ka gjasa të bashkohet. Deri tani, qeveria gjermane ka reaguar me kujdes ndaj bordit. Ndërsa mbështet në përgjithësi përpjekjet për të arritur paqe në Gaza, Ministri i Jashtëm Johann Wadephul ka theksuar vazhdimisht se OKB-ja ekziston tashmë si një trupë ndërkombëtare e vendosur për zgjidhjen e konflikteve.
Greqia: Status vëzhguesi. Greqia fillimisht e kundërshtoi bordin, duke këmbëngulur që ai të kufizohej vetëm në Gaza, nga frika e anashkalimit të OKB-së dhe sfidave të mundshme ndaj qëndrimit të saj në mosmarrëveshjen detare me Turqinë. Megjithatë, qeveria greke tha se bordi duhet t’u përmbahet rezolutave të Këshillit të Sigurimit të OKB-së.
Hungaria: Po bashkohet. Një aleat i ngushtë i Donald Trump, Kryeministri Viktor Orbán tha se vendi i tij do t’i bashkohet nismës si një nga anëtarët themelues, “sepse Hungaria ka nevojë për paqe për të vazhduar të rritet dhe të zhvillohet”.
Irlanda: Nuk po bashkohet. Zëvendëskryeministri Simon Harris tha muajin e kaluar se nisma ngre “sinjale shumë serioze alarmi.” “Çdo gjë që Putini po konsideron t’i bashkohet dhe që ka fjalën paqe në të nuk më duket mirë,” tha ai, sipas transmetuesit vendas RTE.
Italia: Status vëzhguesi. Ministri i Jashtëm António Tajani tha se ishte “e përshtatshme” që Roma të merrte pjesë si vëzhguese në takimin e parë të enjten, pasi Qipro kishte marrë një vendim të ngjashëm, duke mbajtur aktualisht presidencën rrotulluese të Këshillit. “Ne jemi europianë dhe, pas këtij vendimi, e konsideruam të përshtatshme të dërgojmë një delegacion si vëzhgues.”
Letonia: Nuk është ftuar.
Lituania: Nuk është ftuar dhe nuk do të bashkohej.
Luksemburgu: Nuk është ftuar dhe nuk do të bashkohej. Kryeministri Luc Frieden tha se vendi i tij ndoshta nuk do të merrte pjesë, edhe nëse do të ishte ftuar. Ai vlerësoi nismën për të krijuar paqe në Gaza, por tha se preferonte organizatat ekzistuese shumëpalëshe, si OKB-ja, për t’u marrë me këtë çështje, sipas medias lokale Paperjam.
Malta: E pavendosur. Kryeministri Robert Abela tha se vendi i tij nuk ishte ftuar zyrtarisht për t’u bashkuar, por qeveria ka marrë një ftesë “joformale”. Abela ka kritikuar gjithashtu formatin e bordit.
Holanda: E ftuar, e paqartë nëse do të bashkohet. Kryeministri në largim Dick Schoof konfirmoi muajin e kaluar se vendi kishte marrë një ftesë për t’iu bashkuar nismës, por tha se nuk ishte marrë ende një vendim përfundimtar. Qeveria e re, e udhëhequr nga Rob Jetten, ende nuk ka bërë ndonjë njoftim për këtë çështje.
Polonia: Nuk po bashkohet. Ndërsa Presidenti Karol Nawrocki, një aleat i partisë opozitare konservatore Ligj dhe Drejtësi dhe i vetë Trumpit, ka sinjalizuar mbështetje për nismën, vendimi përfundimtar i takon qeverisë. Kryeministri Donald Tusk ka thënë se Polonia nuk do të bashkohet “në rrethanat aktuale”.
Portugalia: Do të bashkohet vetëm nëse fokusi mbetet te Gaza. Qeveria nuk e ka pranuar ende ftesën, tha Ministri i Jashtëm Paulo Rangel muajin e kaluar, por vendi do të ishte i hapur për t’u bashkuar “nëse kufizohet në Gaza,” sipas medias lokale Publico.
Rumania: Status vëzhguesi. Presidenti Nicușor Dan njoftoi të hënën se do të marrë pjesë në takimin në Uashington si vëzhgues.
Sllovakia: Refuzoi. Qeveria e Kryeministrit Robert Fico nuk do ta pranojë ftesën për t’u bashkuar. Një nga arsyet e përmendura është se vendi nuk mund të përballojë tarifën prej 1 miliard dollarësh për të siguruar anëtarësim të përhershëm.
Sllovenia: Refuzoi. Kryeministri Robert Golob refuzoi të marrë pjesë, duke thënë në fund të janarit se nisma “cenon seriozisht rendin më të gjerë ndërkombëtar” dhe se mandati i saj, që shkon përtej Gazës, është tepër i gjerë.
Spanja: Refuzoi. Kryeministri Pedro Sánchez tha muajin e kaluar se e refuzonte ofertën, megjithëse vendi i tij “e vlerëson ftesën”. Ai e paraqiti vendimin si një mënyrë për të qëndruar në përputhje me “angazhimin e Spanjës ndaj rendit shumëpalësh, sistemit të OKB-së dhe të drejtës ndërkombëtare”.
Suedia: Nuk po bashkohet. Kryeministri Ulf Kristersson tha se do të koordinohet me vendet e tjera të BE-së, por vendi i tij nuk do t’i bashkohet nismës “siç qëndron aktualisht teksti,” sipas medias suedeze Aftonbladet.
Po Brukseli?
Komisioni Europian konfirmoi se Komisionerja për Mesdheun, Dubravka Šuica, do të udhëtojë në Uashington për bisedimet mbi Gazën. “Ne nuk po bëhemi anëtarë,” tha të hënën zëdhënësja kryesore Paula Pinho. “Šuica do të jetë atje në cilësinë e saj si komisionere përgjegjëse për Mesdheun, duke përfaqësuar angazhimin tonë për zbatimin e paqes në Gaza.”
E pyetur nëse BE-ja do të marrë pjesë si “vëzhguese”, Komisioni refuzoi të adoptojë këtë term.
