SHQIPËRIA PAS 1997-ËS, HAGA DHE SFIDA E RE KOMBËTARE
Nga Flamur Buçpapaj
Në vitin 1997, kur Shqipëria po përjetonte një nga momentet më të rënda të historisë së saj moderne, unë u caktova komisar policie në një rajon të vendit. Ishte një kohë kur institucionet po shembeshin, policia ishte tërhequr nga shumë zona, armët dhe institucionet shtetërore ishin braktisur dhe vendi rrezikohej të zhytej plotësisht në kaos. Në atë situatë, së bashku me njerëzit që shërbenin me mua, organizuam forcat dhe u përpoqëm të rikthenim autoritetin e shtetit. Më 13 mars dola me tank në rrugë, i veshur me uniformë policie, në një moment kur shumë struktura të policisë së rregullt ishin larguar dhe kishin lënë pas armët e institucionet. Hipëm në tanke dhe dolëm për të treguar se shteti shqiptar ende ekzistonte. Unë e dija se mund të vritesha. Mund të digjesha në tank. Por në atë moment nuk mendova për veten. Mendova për detyrën, për Shqipërinë dhe për rikthimin e rendit kushtetues. Ne nuk dolëm për pushtet dhe as për interesa personale. Dolëm sepse besonim se një shtet, edhe në momentin e tij më të keq, duhet të ketë njerëz që nuk e braktisin.
Kjo është një nga arsyet pse sot e shoh me shqetësim të madh dobësimin e institucioneve dhe mungesën e një strategjie të qartë kombëtare për sigurinë. Pas përfundimit të asaj periudhe, unë u zhgënjeva nga mënyra se si u trajtuan njerëzit që kishin rrezikuar jetën për shtetin. Përvoja ime më shtyu drejt një tjetër rruge. Shkova në Shtetet e Bashkuara dhe vijova formimin tim në një sistem demokratik ku institucioni, ligji, përgjegjësia dhe profesionalizmi kanë rëndësi të veçantë. Për mua, kjo ishte një përvojë që më mësoi se shteti nuk mbahet vetëm me fjalë, por me institucione të forta dhe njerëz që marrin përgjegjësi.
Sot, pas dekadash, pyetja që shtrohet është shumë më e madhe se një debat partiak shqiptar. Është pyetja se çfarë Shqipërie duam të ndërtojmë përballë një Ballkani që po hyn në një periudhë të re pasigurie.
SHQIPËRIA PAS 1913-ËS DHE DOBËSIA STRATEGJIKE
Pas vitit 1913, Shqipëria mbeti një shtet i vogël në një hapësirë ballkanike ku kufijtë, interesat e fuqive të mëdha dhe konfliktet ndërmjet shteteve fqinje kanë ndikuar vazhdimisht në zhvillimin e saj. Gjatë shekullit XX, Shqipëria përjetoi pushtime, regjime autoritare, izolim dhe varësi të ndryshme ndërkombëtare. Në këtë histori ka pasur edhe ndërhyrje dhe ndikime të huaja. Por një analizë serioze duhet të dallojë faktet e dokumentuara nga interpretimet politike.
Ajo që është e pamohueshme është se Shqipëria dhe Kosova kanë kaluar pjesën më të madhe të historisë moderne nën presion të madh gjeopolitik. Dhe sot ky presion nuk duhet nënvlerësuar.
HAGA: ÇFARË U VENDOS REALISHT?
Më 16 shtator 2026, Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë shpallën vendimin e shkallës së parë për Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Rexhep Selimin dhe Jakup Krasniqin. Gjykata i shpalli të katër fajtorë për krimet e luftës të arrestimit dhe ndalimit të paligjshëm ose arbitrar, trajtimit mizor, torturës dhe vrasjes. Thaçi dhe Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet burgim, Veseli me 18 vjet dhe Selimi me 13 vjet. Sipas Dhomave Specializuara, çështja lidhej me ngjarje të viteve 1998–1999 në disa zona të Kosovës, si edhe në Kukës dhe Cahan të Shqipërisë së Veriut.
Por ka një element juridik shumë të rëndësishëm: ky është vendim i shkallës së parë dhe procedura mund të vazhdojë në apel. Po aq e rëndësishme është se gjykimi duhet kuptuar si gjykim për përgjegjësi penale individuale dhe jo si një vendim që shpall të paligjshme luftën e Kosovës për liri dhe pavarësi. Vetë përbërja dhe kompetenca e Dhomave Specializuara lidhet me gjykimin e personave për krime konkrete brenda juridiksionit të përcaktuar me ligj.
Prandaj, juridikisht, nuk duhet thënë se “Haga dënoi UÇK-në si organizatë”. Vendimi lidhet me përgjegjësinë penale individuale të të akuzuarve për vepra konkrete.
A ËSHTË KY NJË FITORE PËR BEOGRADIN?
Juridikisht, vendimi i Hagës nuk i jep Serbisë sovranitet mbi Kosovën dhe nuk ndryshon statusin juridik ndërkombëtar të Kosovës. Gjykimi është një proces penal kundër individëve.
Por politikisht dhe në aspektin e propagandës ndërkombëtare, një vendim i tillë mund të përdoret nga palë të ndryshme për të mbështetur narrativat e tyre. Kjo e bën edhe më të rëndësishme që pala shqiptare të reagojë me argumente juridike, dokumente, prova, diplomaci dhe komunikim ndërkombëtar.
Prandaj pyetja e shqiptarëve nuk duhet të jetë vetëm “çfarë tha Haga?”, por edhe “çfarë bëjmë ne tani?”. Përgjigjja duhet të jetë: dokumentim, apel juridik, diplomaci, transparencë, forcim institucional dhe mbrojtje e interesave të Kosovës në mënyrë të ligjshme dhe ndërkombëtare.
GJYQTARI CHARLES SMITH DHE PAVARËSIA E GJYKATËS
Në opinionin publik janë ngritur pyetje edhe për gjyqtarin Charles Smith III, kryesues i trupit gjykues në çështjen Thaçi dhe të tjerët. Të dhënat zyrtare të Dhomave Specializuara e identifikojnë Smithin si shtetas të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Ai ka shërbyer më parë si gjyqtar i EULEX-it në Kosovë, ka qenë anëtar i Gjykatës Supreme të Kosovës gjatë mandatit të EULEX-it dhe ka pasur një karrierë të gjatë gjyqësore në Shtetet e Bashkuara.
Nuk ka prova publike të verifikuara që dëshmojnë se gjyqtari Charles Smith III është nën ndikim rus ose serb. Përkundrazi, vetë rregullat institucionale të Dhomave Specializuara përcaktojnë se gjyqtarët janë të pavarur në ushtrimin e funksioneve të tyre dhe nuk duhet të pranojnë ose kërkojnë udhëzime nga qeveri apo burime të tjera.
Kjo nuk do të thotë se vendimi nuk mund të kritikohet. Çdo vendim gjyqësor mund dhe duhet të analizohet juridikisht për provat, standardin e provës, përgjegjësinë individuale, vlerësimin e dëshmive dhe interpretimin e ligjit. Por një akuzë për ndikim të huaj kërkon prova konkrete dhe të verifikueshme.
SERBIA DHE RREZIKU STRATEGJIK
Në shkurt 2026, Ministria e Mbrojtjes së Serbisë reagoi publikisht kundër bashkëpunimit ushtarak Shqipëri–Kroaci–Kosovë, duke e paraqitur forcimin e bashkëpunimit të sigurisë me Kosovën si kërcënim dhe duke deklaruar qëndrimin e saj ndaj statusit të Kosovës. Kjo tregon se çështja e sigurisë në Kosovë vazhdon të jetë pjesë e një konflikti të fortë politik dhe strategjik në rajon.
Kjo nuk është vetvetiu provë se Serbia po përgatit një ndërhyrje ushtarake në Kosovë. Por një shtet serioz nuk pret që rreziku të shfaqet në kufi përpara se të mendojë për mbrojtjen.
RUSIA DHE BALLKANI
Lufta e Rusisë kundër Ukrainës ka ndryshuar mjedisin strategjik evropian. Në këtë realitet, Ballkani Perëndimor nuk mund të konsiderohet më një hapësirë e shkëputur nga problemet e mëdha të sigurisë në Evropë.
Por edhe këtu duhet të jemi të saktë. Nuk duhet të shpallim si fakt se Rusia dhe Serbia kanë një plan të provuar për aneksimin e territoreve shqiptare nëse nuk ekzistojnë prova të tilla. Ajo që Shqipëria mund të bëjë është shumë më konkrete: të forcojë kapacitetet e veta, të thellojë marrëdhëniet me NATO-n dhe SHBA-në, të zhvillojë inteligjencën strategjike dhe të mos lejojë që vendi të kapet i papërgatitur nga ndonjë krizë.
ÇAMËRIA NUK DUHET TË HARROHET
Çështja çame është një pjesë e historisë shqiptare që duhet të trajtohet me dokumente dhe diplomaci. Për sa i përket projektligjit/propozimit grek që është përmendur në debatin publik, ai nuk duhet paraqitur si ligj i miratuar përpara përfundimit të procedurës parlamentare dhe votimit.Ligj per popullimin e tokave came me kolon grek
Por çështja çame nuk duhet të zhduket nga debati kombëtar. Ajo duhet të trajtohet përmes dokumenteve historike, çështjeve të pronës, të drejtave të njeriut, arkivave, institucioneve shqiptare dhe diplomacisë ndërkombëtare.
Historia nuk mbrohet me thashetheme. Mbrohet me dokumente. Prona mbrohet me dokumente. Të drejtat e njeriut mbrohen me ligj. Dhe çështjet historike mbahen gjallë përmes diplomacisë, akademisë dhe institucioneve shtetërore.
A DUHET NJË UDHËHEQJE E RE SHQIPTARE?
Sot Shqipëria, Kosova dhe shqiptarët në Maqedoninë e Veriut kanë nevojë për një kulturë të re bashkëpunimi. Jo për të ndryshuar kufijtë me forcë. Jo për të kërcënuar fqinjët. Por për të ndërtuar një hapësirë shqiptare të fortë ekonomikisht, diplomatikisht, institucionalisht dhe në aspektin e sigurisë.
Kjo kërkon diplomaci shqiptare më aktive. Kërkon koordinim më të madh Shqipëri–Kosovë. Kërkon bashkëpunim institucional me shqiptarët në Maqedoninë e Veriut. Kërkon forcimin e ushtrisë shqiptare brenda NATO-s. Kërkon modernizimin e policisë. Kërkon inteligjencë strategjike. Kërkon siguri kibernetike. Kërkon marrëdhënie edhe më të forta me Shtetet e Bashkuara dhe aleatët evropianë. Dhe kërkon një shtet që i planifikon krizat përpara se ato të shpërthejnë.
NGA TANKU I VITIT 1997 TE SHQIPËRIA E SË NESËRMES
Unë e kam përjetuar nga afër se çfarë ndodh kur shteti dobësohet. Në vitin 1997 hipa në tank sepse besoja se Shqipëria kishte nevojë për njerëz që të mbronin institucionet.
Sot nuk kërkoj që shqiptarët të hipin në tanke. Kërkoj që shqiptarët të ndërtojnë institucione që nuk kanë nevojë për tanke për të mbrojtur shtetin.
Ky është ndryshimi midis një shteti të dobët dhe një shteti të fortë. Një shtet i fortë nuk kërkon luftë. Ai është i përgatitur që lufta të mos vijë. Një shtet i fortë nuk kërcënon. Ai ka aleatë. Një shtet i fortë nuk harron historinë. Ai e dokumenton atë. Një shtet i fortë nuk lejon që qytetarët e tij të sakrifikohen dhe pastaj të harrohen. Ai i respekton.
Unë kam rrezikuar jetën time në vitin 1997 në emër të shtetit shqiptar. Shumë njerëz të tjerë kanë bërë të njëjtën gjë. Shpesh ata janë harruar. Por një shtet serioz nuk duhet t’i harrojë njerëzit që e mbrojtën atë kur ishte më i dobët.
SHQIPËRIA DUHET TË NDRYSHOJË QASJEN
Sot nuk kemi nevojë për një Shqipëri që pret gjithmonë vendimet e të tjerëve. Kemi nevojë për një Shqipëri që mendon strategjikisht. Një Shqipëri që e di çfarë kërkon nga NATO. Një Shqipëri që e di çfarë kërkon nga Bashkimi Evropian. Një Shqipëri që e di çfarë marrëdhënieje kërkon me Shtetet e Bashkuara. Një Shqipëri që bashkëpunon ngushtë me Kosovën. Një Shqipëri që nuk harron shqiptarët jashtë kufijve të saj. Një Shqipëri që mbron interesat e saj me ligj, diplomaci dhe institucione.
Dhe mbi të gjitha, një Shqipëri që nuk trembet nga askush, por as nuk kërkon konflikt me askënd.
Sepse forca e një kombi nuk matet me zhurmën që bën, por me aftësinë që ka për të mbrojtur qytetarët, institucionet dhe interesat e tij.
Në vitin 1997 ne dolëm me tanke për të rikthyer shtetin.
Në vitin 2026 sfida është tjetër:
të ndërtojmë një shtet aq të fortë, demokratik dhe të aftë, saqë të mos kemi më nevojë ta rikthejmë.
Flamur Buçpapaj
