Shqipëria mes krizës së besimit dhe nevojës për një shtet funksional, të drejtë dhe të fortë
Shkruar nga Flamur Buçpapaj
Shqipëria ndodhet në një moment të ndërlikuar historik, ku kontrasti mes premtimeve politike dhe realitetit të përditshëm është bërë gjithnjë e më i dukshëm. Në diskursin publik flitet vazhdimisht për reforma, integrim europian, zhvillim ekonomik dhe modernizim institucional, por në jetën reale qytetari përballet ende me probleme të njëjta që përsëriten prej dekadash: mungesë besimi tek institucionet, pabarazi sociale, ekonomi të brishtë, emigracion të lartë dhe një ndjenjë të përgjithshme se shteti nuk funksionon njësoj për të gjithë. Ky hendek i vazhdueshëm mes ligjit dhe jetës reale nuk është më thjesht një problem teknik qeverisjeje, por një krizë e thellë besimi, e cila prek themelin e vetë funksionimit të shtetit.
Në këtë kontekst, në shoqëri lind gjithnjë e më shumë ideja se sistemi politik ekzistues nuk ka arritur të prodhojë ndryshimin e pritur dhe se nevojitet një qasje e re, më e drejtpërdrejtë dhe më e lidhur me qytetarin. Në këtë frymë artikulohet edhe ideja për krijimin e një force të re politike me profil nacional dhe qytetar, e cila synon të prezantohet në skenën publike si “Sulmi Nacional”, me një theks të fortë në parimet familja, atdheu dhe feja, si dhe me një orientim të qartë për miqësi të përhershme dhe strategjike me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimin Europian. Kjo ide shfaqet si një përpjekje për të ndërtuar një alternativë që pretendon të sjellë energji të re në politikën shqiptare, duke u distancuar nga modelet e vjetra të konfliktit politik dhe nga trashëgimitë ideologjike të së kaluarës.
Megjithatë, pavarësisht emrave, projekteve apo formave politike, thelbi i problemit në Shqipëri mbetet funksionimi i shtetit dhe institucioneve të tij. Drejtësia, administrata publike dhe strukturat e kontrollit shtetëror shpesh perceptohen nga qytetarët si të ngadalta, të ndikuara dhe jo gjithmonë të barabarta në zbatimin e ligjit. Në një shtet modern, fuqia e ligjit nuk qëndron në formulimin e tij, por në zbatimin e njëjtë dhe të pakushtëzuar për çdo qytetar. Kur krijohet perceptimi se ligji ndryshon sipas lidhjeve, pozitës apo ndikimit, atëherë dobësohet vetë baza morale dhe institucionale e shtetit. Në këtë moment, qytetari fillon të humbasë besimin jo vetëm tek institucionet, por edhe tek vetë ideja e drejtësisë.
Një tjetër shtyllë e rëndësishme e kësaj krize është ekonomia. Shqipëria vazhdon të ketë një strukturë ekonomike të kufizuar, e cila mbështetet në disa sektorë kryesorë që nuk garantojnë zhvillim të qëndrueshëm afatgjatë. Rritja ekonomike, kur ndodh, shpesh nuk shpërndahet në mënyrë të drejtë dhe nuk përkthehet në përmirësim të ndjeshëm të jetës së shumicës së qytetarëve. Diferencat midis zonave urbane dhe rurale mbeten të theksuara, ndërsa mungesa e një industrie të fortë prodhuese dhe inovative e bën ekonominë të varur dhe të ndjeshme ndaj goditjeve të jashtme. Në këto kushte, shumë qytetarë, veçanërisht të rinjtë, e shohin emigracionin jo si zgjedhje, por si alternativë të vetme për një jetë më të mirë.
Emigracioni masiv është një nga treguesit më të fortë të krizës së brendshme. Ai nuk mund të reduktohet thjesht në një fenomen ekonomik, por duhet parë si një sinjal i thellë shoqëror dhe institucional. Kur një vend humbet pjesën më të arsimuar, më aktive dhe më produktive të shoqërisë së tij, problemi nuk është vetëm mungesa e vendeve të punës, por mungesa e besimit në të ardhmen. Në këtë kuptim, emigracioni është një votë e heshtur kundër sistemit aktual, një tregues i qartë se qytetarët nuk shohin perspektivë të mjaftueshme brenda vendit.
Në të njëjtën kohë, sektorët bazë të shoqërisë si arsimi dhe shëndetësia mbeten sfida të hapura dhe të pazgjidhura në mënyrë të plotë. Arsimi ka nevojë të lidhet më fort me realitetin ekonomik dhe me aftësitë praktike që kërkon tregu modern i punës, ndërsa shëndetësia duhet të garantojë cilësi, akses të barabartë dhe efikasitet në shërbim. Pa përmirësimin e këtyre dy shtyllave themelore, çdo përpjekje për zhvillim ekonomik apo institucional mbetet e paplotë, sepse kapitali njerëzor është baza e çdo shteti funksional dhe të qëndrueshëm.
Në këtë situatë, nevoja për një shtet më funksional bëhet gjithnjë e më e dukshme. Një shtet i fortë nuk është ai që shfaq vetëm autoritet, por ai që garanton zbatimin e ligjit në mënyrë të barabartë, të drejtë dhe të pandërprerë. Institucionet duhet të jenë profesionale, të pavarura dhe të bazuara në meritë, jo në ndikim politik apo interes të ngushtë. Administrata publike duhet të funksionojë me transparencë dhe përgjegjshmëri, ndërsa qytetari duhet të jetë në qendër të çdo politike shtetërore.
Në këtë vizion, familja mbetet një nga shtyllat kryesore të shoqërisë dhe duhet të mbështetet përmes politikave që garantojnë stabilitet social, ekonomik dhe demografik. Prona private duhet të jetë e garantuar plotësisht nga shteti ligjor, pa paqartësi juridike dhe pa abuzime institucionale që kanë krijuar probleme të zgjatura në të kaluarën. Siguria juridike është një nga kushtet më themelore për zhvillimin ekonomik dhe për besimin qytetar tek shteti.
Ekonomia duhet të orientohet drejt prodhimit, zhvillimit industrial, modernizimit të bujqësisë dhe mbështetjes së sipërmarrjes vendase. Një ekonomi e fortë nuk ndërtohet mbi varësi të përkohshme, por mbi krijimin e vlerës së brendshme dhe punësimin e qëndrueshëm. Qëllimi nuk është vetëm rritja statistikore, por përmirësimi real i jetës së qytetarëve dhe krijimi i një strukture ekonomike që mund të përballojë krizat.
Siguria dhe rendi publik janë gjithashtu elemente thelbësore të shtetit modern. Policia dhe strukturat e rendit duhet të jenë plotësisht të depolitizuara, profesionale dhe të bazuara vetëm në ligj. Ushtria duhet të jetë e modernizuar dhe e integruar në strukturat e NATO-s, duke garantuar mbrojtjen e territorit dhe duke kontribuar në sigurinë rajonale dhe ndërkombëtare. Siguria nuk është vetëm çështje force, por edhe besimi institucional dhe funksionimi i drejtë i sistemit.
Në politikën e jashtme, orientimi strategjik mbetet i qartë dhe i pandryshueshëm: partneritet i ngushtë me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimin Europian, si dhe integrim i plotë euroatlantik. Marrëdhëniet ndërkombëtare duhet të bazohen në interesin kombëtar, stabilitetin dhe bashkëpunimin afatgjatë, duke forcuar pozicionin e Shqipërisë në rajon dhe në skenën globale.
Në nivel të brendshëm, kërkohet një ristrukturim i thellë institucional që përfshin administratën publike, sistemin e drejtësisë, policinë dhe funksionimin e parlamentit. Qëllimi nuk është ndryshimi formal i strukturave, por rritja reale e efikasitetit, transparencës dhe përgjegjshmërisë. Qytetari duhet të ndjejë ndryshimin në jetën e përditshme, jo vetëm në dokumente apo deklarata politike.
PRA, sfida kryesore e Shqipërisë nuk është mungesa e ideve apo mungesa e projekteve politike, por mungesa e zbatimit të qëndrueshëm dhe të barabartë të tyre. Një shtet funksional kërkon institucione që punojnë realisht, një ekonomi që prodhon dhe shpërndan drejt, një drejtësi që zbatohet njësoj për të gjithë dhe një kontratë të re besimi mes qytetarit dhe shtetit. Vetëm mbi këto baza mund të ndërtohet një e ardhme e qëndrueshme, e sigurt dhe e besueshme për vendin.
PRA, një shtet i fortë nuk matet me kontrollin që ushtron, por me aftësinë për të funksionuar drejt, njësoj dhe me efikasitet për çdo qytetar, duke garantuar njëkohësisht liri, rend dhe zhvillim të qëndrueshëm.
