Shqipëria mes heshtjes dhe nënshtrimit: Çfarë na tregon intervista e Arben Ahmetajt për shtetin e kapur
Flamur Buçpapaj
Intervista e fundit e Arben Ahmetajt, ish-zëvendëskryeministër dhe ish-ministër i Financave të Shqipërisë, duhet lexuar përtej dimensionit personal apo polemikës së brendshme politike. Ajo përbën një dokument alarmues për çdo vëzhgues ndërkombëtar që ndjek zhvillimet demokratike në Ballkanin Perëndimor. Ajo që del në pah nuk është thjesht rrëfimi i një ish-zyrtari të lartë, por ekspozimi i një modeli qeverisjeje ku pushteti është i centralizuar, llogaridhënia është formale dhe qytetari është i përjashtuar nga vendimmarrja reale.
Në thelb, intervista sugjeron ekzistencën e një shteti të kapur, ku institucionet funksionojnë më shumë si instrumente politike sesa si garantë të ligjit. Kur një ish-ministër i Financave flet për presione të brendshme, frikë nga ndëshkimi politik dhe mungesë të pavarësisë institucionale, kjo ngre pikëpyetje serioze mbi funksionimin e shtetit të së drejtës në Shqipëri – një vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian.
Qytetari si subjekt pasiv
Ajo që e bën intervistën veçanërisht shqetësuese nuk është vetëm ajo që thuhet, por ajo që nënkuptohet: qytetari shqiptar trajtohet si një faktor i parëndësishëm në ekuacionin e pushtetit. Zgjedhjet reduktohen në ritual, ndërsa politika reale zhvillohet në prapaskenë. Në këtë kontekst, liria formale nuk përkthehet në emancipim politik.
Ky model i qeverisjes prodhon një shoqëri të lodhur, të zhgënjyer dhe të dekurajuar, ku emigracioni masiv shndërrohet në akt politik të heshtur. Kur qytetarët largohen, nuk ikin vetëm nga varfëria ekonomike, por nga mungesa e besimit se ndryshimi është i mundur brenda sistemit.
Normalizimi i frikës dhe kultura e heshtjes
Një nga elementët më problematikë që del nga intervista është normalizimi i frikës si mjet qeverisjeje. Frika për humbjen e pozicionit, për ndëshkim selektiv nga drejtësia, apo për izolim politik krijon një klimë ku bindja zëvendëson ligjin. Në sisteme të tilla, individët nuk sillen sipas parimeve, por sipas instinktit të mbijetesës.
Kjo nuk është një dukuri e panjohur për shoqëritë post-autoritare. Por ajo që e bën rastin shqiptar të veçantë është fakti se ky model vazhdon të funksionojë edhe pas dekadash tranzicioni demokratik dhe nën vëzhgimin e vazhdueshëm të partnerëve ndërkombëtarë.
Përgjegjësia e elitave dhe e komunitetit ndërkombëtar
Intervista e Ahmetajt nuk e shfajëson autorin e saj. Përkundrazi, ajo nxjerr në pah përgjegjësinë kolektive të elitës politike që ka ndërtuar dhe mirëmbajtur këtë sistem. Megjithatë, ajo ngre gjithashtu një pyetje të pakëndshme për komunitetin ndërkombëtar: a ka mjaftuar mbështetja teknike dhe retorika reformuese përballë një realiteti ku pushteti mbetet thellësisht i personalizuar?
Nëse Shqipëria vlerësohet kryesisht mbi stabilitetin afatshkurtër dhe jo mbi cilësinë e demokracisë, atëherë rreziku është që autoritarizmi i butë të konsolidohet nën petkun e reformave.
Nga “qytetarë formalë” në subjekt politik
Mesazhi më i fortë i kësaj interviste nuk është dëshpërimi, por domosdoshmëria e zgjimit qytetar. Një shoqëri që pranon padrejtësinë si normalitet rrezikon ta trashëgojë atë si fat. Demokracia nuk konsumohet vetëm në votë, por kërkon pjesëmarrje aktive, transparencë dhe guxim për të sfiduar pushtetin.
Nëse qytetarët shqiptarë vazhdojnë të trajtohen si spektatorë të një loje të mbyllur politike, atëherë pyetja nuk është më nëse demokracia po dështon, por nëse ajo ka ekzistuar ndonjëherë realisht.
Intervista e Arben Ahmetajt duhet të shërbejë si sinjal alarmi – jo për të shpëtuar individë, por për të rishikuar një sistem që rrezikon ta kthejë qytetarin në figurë dekorative të shtetit. Në një Evropë që pretendon vlera të përbashkëta, heshtja ndaj këtyre sinjaleve nuk është neutralitet; është bashkëpërgjegjësi.
