Në Ankara gjithçka është gati për samitin e NATO-s. Punimet kanë përfunduar edhe në kompleksin e madh ushtarak “Ay Yıldız”, i njohur edhe si “Pentagoni Turk”.
Masat e sigurisë janë ngritur në nivelin më të lartë. Lëvizjet e kamionëve të rëndë dhe makinerive të ndërtimit, si dhe demonstratat dhe tubimet publike, janë ndaluar. Çdo gjë që mund të dëmtojë imazhin e qytetit po hiqet. Qentë endacakë po largohen, lypësit po largohen nga rrugët. Gjatë rrugëve që do të kalojnë burrështetasit ndërkombëtarë, janë ngritur gardhe mbrojtëse për të bllokuar shikimin nga lagjet e varfra të Ankarasë.
Lajme të këqija po vijnë edhe për akademikët, avokatët, politikanët, aktivistët mjedisorë, mësuesit dhe pensionistët që u arrestuan me akuza për terrorizëm përpara samitit. Shumë prej tyre do të mbeten në paraburgim për momentin. Deri në përfundimin e samitit më 10 korrik, Ankaraja do të jetë praktikisht në një gjendje të jashtëzakonshme.
Për qeverinë turke, samiti i NATO-s, i cili do të zhvillohet më 7 dhe 8 korrik, është me rëndësi jashtëzakonisht të madhe. Ankaraja dëshiron ta shfrytëzojë këtë mundësi për të theksuar më tej rolin e saj strategjik brenda Aleancës. Në një botë gjithnjë e më të pasigurt, Turqia nuk e sheh më veten thjesht si një roje të krahut juglindor të NATO-s, por si një vend që dëshiron të marrë pjesë aktive në formësimin e çështjeve kyçe të sigurisë.
Ky vlerësim ndahet edhe nga krerët e lartë të NATO-s. Në një intervistë me televizionin shtetëror turk, Sekretari i Përgjithshëm Mark Rutte vlerësoi ushtrinë e fortë dhe të stërvitur mirë turke, si dhe industrinë mbrojtëse në rritje të shpejtë të vendit.
Ankaraja dëshiron të jetë në qendër të NATO-s
Që nga anëtarësimi në NATO në vitin 1952, Turqia ka qenë një nga shtyllat e rëndësishme të mbrojtjes kolektive të NATO-s. Në vitet e fundit, ajo është përpjekur të afirmohet edhe si ndërmjetëse në krizat ndërkombëtare, të tilla si lufta në Ukrainë dhe Iran. Ankaraja dëshiron të tregojë se është një aktor i domosdoshëm, rëndësia e të cilit tejkalon shumë vendndodhjen e saj gjeografike.
Një nxitje shtesë është pasiguria rreth rolit të ardhshëm të Shteteve të Bashkuara. Diskutimet e shpeshta në shumë shtete anëtare të NATO-s rreth garancive amerikane të sigurisë për Evropën kanë shkaktuar një debat rreth autonomisë më të madhe evropiane në fushën e mbrojtjes.
Ankaraja e sheh këtë si një mundësi për të rritur më tej ndikimin e saj politik brenda Aleancës. Tensionet midis SHBA dhe aleatëve evropianë, si dhe diskutimet rreth autonomisë më të madhe të mbrojtjes evropiane, po monitorohen me kujdes në Ankara. Nëse Evropa zhvillon identitetin e saj të sigurisë dhe mbrojtjes, Turqia beson se nuk duhet të konkurrojë me NATO-n, por përkundrazi ta plotësojë atë.
Në të njëjtën kohë, ajo paralajmëron se aleatët e rëndësishëm evropianë – vendet që nuk janë anëtare të Bashkimit Evropian – nuk duhet të përjashtohen nga një model i tillë. Kjo vlen kryesisht për Turqinë, Britaninë e Madhe dhe Norvegjinë.
Pse është Turqia e rëndësishme për NATO-n?
Turqia iu bashkua NATO-s gjatë Luftës së Ftohtë. Partneriteti ishte strategjikisht i dobishëm për të dyja palët. Aleanca fitoi një aleat të rëndësishëm në periferinë jugore të Bashkimit Sovjetik, ndërsa Ankaraja fitoi garanci sigurie nga NATO.
Turqia ka një pozitë të veçantë gjeopolitike. Ajo ndodhet në kryqëzimin e Evropës, Azisë dhe Lindjes së Mesme dhe kufizohet me disa zona krize. Kjo është arsyeja pse është me rëndësi të madhe për NATO-n jo vetëm në aspektin ushtarak, por edhe në aspektin e energjisë, ekonomisë dhe sigurisë, beson ish-Zëvendëssekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Hüseyin Diriöz. Kjo është arsyeja pse rëndësia e saj mbetet e padiskutueshme.
Turqia ka një tjetër avantazh të rëndësishëm strategjik. Si shtet bregdetar, bazuar në Konventën e Montreux-it, lidhur me regjimin e ngushticave, ai kontrollon ngushticat midis Detit Egje dhe Detit të Zi, gjë që i siguron asaj një instrument të rëndësishëm për ruajtjen e ekuilibrit ushtarak në këtë rajon (kjo është një marrëveshje ndërkombëtare e nënshkruar në vitin 1936 që i dha Turqisë kontrollin mbi Bosforin dhe Dardanelet dhe rregullonte kalimin e anijeve luftarake dhe tregtare nëpër këto ngushtica, shënim i redaktorit).
Industria e mbrojtjes si një aset i madh
Qeveria në Ankara dhe Presidenti turk Erdogan planifikojnë të rrisin shpenzimet e mbrojtjes në pesë përqind të produktit të brendshëm bruto deri në fund të vitit 2030. Turqia tashmë ka ushtrinë e dytë më të madhe në NATO, pas Shteteve të Bashkuara.
Sipas Institutit Ndërkombëtar të Kërkimeve për Paqen në Stokholm, shpenzimet ushtarake turke vitin e kaluar u rritën me 7,2 përqind në më shumë se 30 miliardë dollarë, duke e vendosur vendin në vendin e 18-të në botë.
Një nga qëllimet kryesore të Ankarasë është të theksojë më tej aftësitë e industrisë së saj të mbrojtjes. Analistët besojnë se NATO do të varet jo vetëm nga madhësia e forcave të saj të armatosura në të ardhmen, por edhe nga kapacitetet e prodhimit, inovacionet teknologjike dhe zinxhirët e sigurt të furnizimit.
Në këtë kontekst, forumi i industrisë së mbrojtjes, i cili në vitet e mëparshme ishte një ngjarje anësore, do të përfshihet në programin zyrtar të samitit të NATO-s për herë të parë. Pritet të Samiti i NATO-s thekson edhe rëndësinë e Turqisë në këtë fushë. Sekretari i Përgjithshëm Mark Rutte theksoi se Turqia, me rreth 3,000 kompani që operojnë në sektorin e industrisë së mbrojtjes, është një nga lojtarët kryesorë në Aleancë.
NATO duhet të ketë një kuptim më të gjerë të sigurisë
Ankaraja dëshiron të zgjerojë vetë kuptimin e sigurisë brenda NATO-s në samitin e ardhshëm. Qeveria turke beson se Aleanca duhet të përfshijë më fort sfidat që vijnë nga Evropa Jugore dhe Lindore, rajoni i Detit të Zi dhe Lindja e Mesme në planifikimin e saj strategjik.
Prandaj, Turqia mbështet ringjalljen e Iniciativës së Bashkëpunimit të Stambollit (ICI), e nisur në vitin 2004. Qëllimi i këtij programi është të forcojë bashkëpunimin e sigurisë me vendet e Lindjes së Mesme. Anëtarët e iniciativës janë Katari, Bahreini, Kuvajti dhe Emiratet e Bashkuara Arabe. Ankaraja i kushton rëndësi të madhe kësaj iniciative dhe mbështet një bashkëpunim më intensiv të NATO-s me fqinjët e saj jugor.
Për udhëheqjen turke, samiti i NATO-s përfaqëson shumë më tepër sesa një ngjarje të madhe diplomatike. Autoritetet në Ankara e shohin atë si një mundësi për të konfirmuar më tej rëndësinë strategjike të Turqisë – si një fuqi ushtarake, një ndërmjetëse në krizat ndërkombëtare dhe një partnere e domosdoshme në një nga zonat më të ndjeshme gjeostrategjike të NATO-s.nënshkruhen disa marrëveshje midis shteteve anëtare./DW
