Presidenti Donald Trump tha të enjten se kishte siguruar akses të plotë dhe të përhershëm të SHBA-së në Groenlandë në një marrëveshje me NATO-n, kreu i së cilës tha se aleatët do të duhet të rrisin angazhimin e tyre për sigurinë e Arktikut për të shmangur kërcënimet nga Rusia dhe Kina.
Kthesa 180 gradë e Trump shkaktoi një rimëkëmbje në tregjet evropiane dhe një rikthim drejt niveleve rekord për indekset kryesore të Wall Street , por gjithashtu ngriti pyetje se sa dëm ishte bërë tashmë në lidhjet transatlantike dhe besimin e biznesit.
Detajet e çdo marrëveshjeje ishin të paqarta dhe Danimarka këmbënguli se sovraniteti i saj mbi ishullin nuk ishte në diskutim. Shefja e politikës së jashtme të BE-së, Kaja Kallas, tha se marrëdhëniet e bllokut me SHBA-në kishin “pësuar një goditje të madhe” javën e kaluar , ndërsa udhëheqësit e BE-së u takuan për një samit emergjent.
Kryeministri i Groenlandës, Jens-Frederik Nielsen, i mirëpriti komentet e Trump, por tha se ai ende nuk kishte informacion për shumë aspekte.
“Nuk e di se çfarë ka në marrëveshje, ose në vetë marrëveshjen, për vendin tim”, u tha ai gazetarëve në kryeqytetin Nuuk.
“Jemi të gatshëm të diskutojmë shumë gjëra dhe jemi të gatshëm të negociojmë një partneritet më të mirë e kështu me radhë. Por sovraniteti është një vijë e kuqe”, tha ai, kur u pyet për raportet se Trump po kërkonte kontrollin e zonave përreth bazave ushtarake amerikane në Grenlandë si pjesë e një marrëveshjeje më të gjerë.
“Nuk mund t’i kalojmë vijat e kuqe. Duhet të respektojmë integritetin tonë territorial. Duhet të respektojmë ligjin dhe sovranitetin ndërkombëtar.”
Duke folur me gazetarët në bordin e avionit Air Force One pas kthimit të tij nga Forumi Ekonomik Botëror në Davos të Zvicrës, Trump tha se po negociohej një marrëveshje e re që do të ishte “shumë më bujare për Shtetet e Bashkuara, shumë më bujare”.
Ai i shmangu pyetjeve mbi sovranitetin, por tha: “Ne duhet të kemi aftësinë për të bërë pikërisht atë që duam të bëjmë.”
Më herët, Trump i tha Fox Business Network se marrëveshja në thelb do të sillte “akses të plotë” për Shtetet e Bashkuara.
“Nuk ka fund, nuk ka kufi kohor.”
Një burim i njohur me çështjen tha se Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, dhe Trump kishin rënë dakord në Davos për bisedime të mëtejshme midis SHBA-së, Danimarkës dhe Groenlandës mbi përditësimin e një marrëveshjeje të vitit 1951 që rregullon aksesin dhe praninë ushtarake amerikane në ishullin Arktik.
Korniza që diskutuan gjithashtu bën thirrje për ndalimin e investimeve kineze dhe ruse në Grenlandë, tha personi. Një burim tjetër i njohur me çështjen tha se ajo për të cilën ishte rënë dakord ishte “një kornizë mbi të cilën do të ndërtohej”, duke shtuar se “çdo gjë që raportohet për detaje specifike është spekulative”.
Rutte i tha Reuters në Davos se tani u takon komandantëve të lartë të NATO-s të punojnë mbi detajet e kërkesave shtesë të sigurisë.
“Nuk kam dyshim se mund ta bëjmë këtë mjaft shpejt. Sigurisht, shpresoj për vitin 2026, shpresoj edhe në fillim të vitit 2026”, tha ai.
DANIMARKA THOTË SE SITUATA MBETET E VËSHTIRË
Ambicia e Trump për të rrëmbyer sovranitetin mbi Groenlandën nga Danimarka, një anëtare tjetër e NATO-s , ka kërcënuar të shkatërrojë aleancën që ka mbështetur sigurinë perëndimore që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore dhe të ringjallë një luftë tregtare me Evropën. Kryeministrja daneze Mette Frederiksen tha se nuk janë zhvilluar negociata me NATO-n lidhur me sovranitetin e Groenlandës, një territor gjysmë-autonom i Danimarkës.
“Është ende një situatë e vështirë dhe serioze, por është bërë edhe përparim në kuptimin që tani i kemi çuar gjërat aty ku duhet të jenë. Domethënë, që të mund të diskutojmë se si të promovojmë sigurinë e përbashkët në rajonin e Arktikut”, tha ajo.
Duke folur më vonë përpara samitit të emergjencës së liderëve të BE-së, Frederiksen bëri thirrje për një “prani të përhershme të NATO-s në rajonin e Arktikut, duke përfshirë edhe zonën përreth Groenlandës”.
Kallas tha se “mosmarrëveshjet që aleatët kanë midis tyre, si Evropa dhe Amerika, po u sjellin dobi vetëm kundërshtarëve tanë që po e shikojnë dhe po e shijojnë pamjen”.
Presidenti finlandez Alexander Stubb tha se shpresonte që aleatët të mund të hartonin një plan për të rritur sigurinë në Arktik deri në një samit të NATO-s në Ankara në korrik. Kryeministri britanik Keir Starmer i tha Rutte të enjten se Mbretëria e Bashkuar ishte e gatshme të luante rolin e saj të plotë në sigurimin e sigurisë në Arktik.
USHTARAKE DHE MINERALE
Pas takimit me Rutte-n, Trump tha se mund të ketë një marrëveshje që plotëson dëshirën e tij për një sistem mbrojtës nga raketat “Kupola e Artë” dhe qasje në minerale kritike, ndërsa bllokon ato që ai i quan ambiciet e Rusisë dhe Kinës në Arktik.
Rutte tha se shfrytëzimi i mineraleve nuk u diskutua në takimin e tij me Trump. Negociatat specifike mbi ishullin Arktik do të vazhdojnë midis Shteteve të Bashkuara, Danimarkës dhe vetë Groenlandës. Marrëveshja e vitit 1951 përcaktoi të drejtën e SHBA-së për të ndërtuar baza ushtarake në Groenlandë dhe për të lëvizur lirisht në territorin e Groenlandës. Kjo është ende e vërtetë për sa kohë që Danimarka dhe Groenlanda janë të informuara për veprimet e saj. Uashingtoni ka një bazë në Pituffik në Groenlandën veriore.
“Është e rëndësishme të sqarohet se SHBA-të kishin 17 baza gjatë Luftës së Ftohtë dhe një aktivitet shumë më të madh. Pra, kjo është tashmë e mundur tani sipas marrëveshjes aktuale”, tha Marc Jacobsen, një profesor në Kolegjin Mbretëror Danez të Mbrojtjes.
“Mendoj se do të ketë diskutime konkrete rreth Kupolës së Artë, dhe mendoj se do të ketë diskutime konkrete rreth faktit që Rusia dhe Kina nuk janë të mirëpritura në Grenlandë.”
Ministria e Jashtme e Kinës i tha Reuters të premten se pretendimet se Kina përbën një kërcënim janë “të pabaza”, kur iu kërkua të përgjigjej ndaj komenteve për Arktikun. Kina kundërshton që vendet e tjera ta përdorin atë si “një justifikim” për të shtyrë përpara axhendën e tyre.
Kina ka thënë vazhdimisht se ekspeditat e saj shkencore në Arktik dhe operacionet e anijeve tregtare në rajon kanë ndjekur traktatet dhe ligjet ndërkombëtare, duke akuzuar Perëndimin për shtrembërim të fakteve dhe fryrje të aktiviteteve të saj si të dhëna për qëllime ushtarake. Javën e kaluar, gazeta shtetërore Global Times tha në një editorial se “kundërshtonte me vendosmëri përpjekjet e Shteteve të Bashkuara dhe Evropës për ta etiketuar Kinën me terma të tillë si ‘kërcënim ushtarak’, ‘rrëmbyes burimesh’ ose ‘thyes rregullash’ në çështjet e Arktikut”.
GREENLANDEZËT DHE UDHËHEQËSIT E BE-SË TË KUJDESSHËM
Presidenti i Parlamentit Evropian tha se Bashkimi Evropian ka të ngjarë të rifillojë punën për një marrëveshje tregtare me Shtetet e Bashkuara pasi Trump tërhoqi kërcënimet e tij për tarifa. Parlamenti vendosi këtë javë të pezullojë punën për marrëveshjen për shkak të kërcënimeve të Trump.
Megjithatë, diplomatët i thanë Reuters se udhëheqësit e BE-së do të rishqyrtojnë marrëdhëniet me SHBA-në, pasi episodi i Groenlandës ka tronditur keq besimin në lidhjet transatlantike. Qeveritë mbeten të kujdesshme ndaj një ndryshimi tjetër të mendjes nga Trump, i cili shihet gjithnjë e më shumë si një ngacmues ndaj të cilit Evropa do të duhet të përballet, thanë ata. Banorët në kryeqytetin e Groenlandës, Nuuk, janë gjithashtu të kujdesshëm.
“Është gjithçka shumë konfuze”, tha pensionisti Jesper Muller.
“Një orë jemi, në fakt, pothuajse në luftë. Orën tjetër gjithçka është në rregull dhe e bukur, dhe mendoj se është shumë e vështirë të imagjinohet se mund të ndërtosh diçka mbi të.”
