Rekrutimi nga shërbimet e huaja nuk është çështje rastësie: pse objektiv janë njerëzit me vlerë strategjike dhe jo qytetarët e zakonshëm
Editorial
Nga Flamur Buçpapaj
Në Shqipëri, vitet e fundit është bërë gjithnjë e më e zakonshme të dëgjohen akuza të rënda dhe shpesh të pamenduara se individë të caktuar janë rekrutuar nga shërbime të huaja, qoftë nga Irani, Rusia, Kina apo shtete të tjera. Këto pretendime qarkullojnë në debate politike, në media, në rrjetet sociale dhe në diskutime publike, pa asnjë analizë profesionale dhe pa asnjë kuptim të mënyrës se si funksionon realisht bota e inteligjencës. Kjo është një qasje e gabuar dhe e rrezikshme. Spiunazhi nuk funksionon mbi bazën e rastësisë dhe as mbi bazën e improvizimit. Ai është një mekanizëm kompleks, tepër i kushtueshëm, afatgjatë dhe i ndërtuar mbi një logjikë të thjeshtë: çfarë përfiton shteti që kryen operacionin? Asnjë shërbim inteligjent serioz nuk investon burime të konsiderueshme financiare, njerëzore dhe operative për të rekrutuar një person që nuk ka asnjë rol institucional, nuk ka akses në informacion të klasifikuar dhe nuk ndikon në vendimmarrjen shtetërore. Shërbimet e huaja nuk kërkojnë famë, por kërkojnë informacion, ndikim dhe avantazh strategjik. Në thelb, çdo operacion inteligjence është një investim dhe si çdo investim tjetër ai duhet të prodhojë rezultat. Nëse rezultati mungon, operacioni humbet kuptimin e tij. Pyetja themelore është shumë e thjeshtë: çfarë interesi do të kishte një shërbim i huaj të investonte vite të tëra për një person që nuk ka asnjë funksion shtetëror, nuk ka akses në dokumente sekrete, nuk merr pjesë në vendimmarrje dhe nuk ka ndikim në sigurinë kombëtare? Përgjigjja është po aq e qartë: në shumicën dërrmuese të rasteve, pothuajse asnjë.
Objektivat kryesore të shërbimeve të huaja janë personat që mbajnë pozicione kyçe brenda shtetit. Në çdo vend demokratik dhe në çdo sistem modern sigurie, prioritet absolut përbëjnë individët që punojnë në Ministrinë e Mbrojtjes, në SHISH, në Policinë e Shtetit, në Ministrinë e Jashtme, në strukturat e sigurisë kibernetike, në sektorin e energjisë, në telekomunikacion, në infrastrukturën kritike dhe në pozicione të larta drejtuese të administratës publike. Nuk mjafton vetëm të jesh punonjës i një institucioni. Interes strategjik paraqesin personat që kanë certifikata sigurie dhe akses në dokumente sekrete apo tepër sekrete. Një kryetar dege, një drejtor, një sekretar i përgjithshëm, një këshilltar për sigurinë kombëtare, një ekspert i sistemeve ushtarake, një administrator i rrjeteve kompjuterike të mbrojtjes ose një punonjës që administron bazat e të dhënave shtetërore paraqesin interes shumë më të madh sesa një person i zakonshëm. Arsyeja është e qartë. Këta individë kanë akses në informacion që publiku nuk e ka. Ky informacion mund të përfshijë plane operative, dokumente të klasifikuara, strategji sigurie, sisteme mbrojtëse, marrëveshje ndërkombëtare, të dhëna mbi partnerët strategjikë dhe informacione që lidhen drejtpërdrejt me interesat kombëtare.
Në botën moderne, informacioni është fuqi. Ai mund të ketë vlerë politike, ekonomike, ushtarake dhe diplomatike. Një dokument sekret mund të ndryshojë balancat e sigurisë në një rajon të tërë. Një informacion i vetëm mund të ndikojë marrëdhëniet mes shteteve. Pikërisht për këtë arsye, shtetet investojnë miliarda në sistemet e inteligjencës. Asnjë shërbim serioz nuk shpenzon vite të tëra për të marrë informacion që gjendet lirshëm në internet. Shërbimet e huaja kërkojnë informacion ekskluziv, të klasifikuar dhe të paarritshëm për publikun. Për këtë arsye studiojnë me kujdes individët që kanë qasje në këto të dhëna. Rekrutimi nuk ndodh brenda një dite. Askush nuk afrohet dhe nuk thotë: “Dëshiron të punosh për ne?”. Realiteti është shumë më kompleks. Procesi fillon me identifikimin e objektivit. Mblidhen informacione mbi karrierën, sjelljen profesionale, marrëdhëniet personale, situatën financiare dhe kontaktet ndërkombëtare. Analizohen dobësitë e mundshme, por edhe pikat e forta. Më pas krijohen kontakte të zakonshme që në pamje të parë duken krejt normale. Mund të jenë konferenca ndërkombëtare, aktivitete akademike, bashkëpunime profesionale, forume ekonomike apo takime institucionale. Qëllimi nuk është marrja e menjëhershme e informacionit, por ndërtimi i besimit. Besimi është arma kryesore e inteligjencës.
Vetëm pasi krijohet besimi, fillon procesi i influencimit. Në disa raste përdoren përfitime ekonomike. Në raste të tjera përdoren ambiciet personale. Disa persona joshen me para, të tjerë me promovime profesionale, me prestigj ndërkombëtar, me favore apo me mundësi karriere. Në raste ekstreme përdoret edhe shantazhi. Por çdo veprim ka një kusht themelor: objektivi duhet të ketë vlerë operative. Kjo është arsyeja pse pretendimi se një qytetar pa asnjë detyrë shtetërore është objektivi kryesor i një shërbimi të huaj është, në shumicën e rasteve, i pabesueshëm. Një shërbim i huaj nuk ndërton operacione të kushtueshme për të marrë informacion që nuk ekziston. Ai nuk investon vite të tëra për një individ që nuk ka asnjë ndikim në strukturat shtetërore. Megjithatë, do të ishte po aq e gabuar të thuhej se një person pa detyrë shtetërore nuk mund të bëhet kurrë objekt interesi. Ka përjashtime. Një biznesmen me ndikim ekonomik, një gazetar me burime të rëndësishme informacioni, një akademik që punon në projekte strategjike, një ekspert i teknologjisë apo një person me rrjet të gjerë kontaktesh ndërkombëtare mund të përbëjnë interes. Por edhe në këto raste, interesi nuk lidhet me personin si individ, por me atë që ai përfaqëson.
Një element tjetër i rëndësishëm është niveli arsimor dhe profesional. Shërbimet e huaja nuk kërkojnë domosdoshmërisht njerëzit me diplomat më të larta, por ata që kanë njohuri specifike në fusha strategjike. Siguria kibernetike, mbrojtja, energjia, telekomunikacioni, infrastruktura kritike, inteligjenca artificiale dhe diplomacia janë ndër sektorët më të ndjeshëm. Një person me ekspertizë të thellë në këto fusha mund të ketë vlerë shumë të madhe. Nga ana tjetër, një diplomë universitare pa akses dhe pa funksion konkret nuk mjafton për ta kthyer dikë në objektiv prioritar. Vlera e një objektivi matet me informacionin që zotëron, rrjetin e kontakteve që ka dhe ndikimin që mund të ushtrojë. Nëse këto elemente mungojnë, interesi operacional bie ndjeshëm. Në botën e inteligjencës ekziston një parim i njohur: investimi duhet të prodhojë rezultat. Çdo operacion kushton shumë. Përfshihen ekipe të tëra operative, ekspertë, mjete teknologjike, sisteme komunikimi të koduara dhe burime të konsiderueshme financiare. Askush nuk investon miliona për të marrë një informacion pa vlerë.
Një aspekt tjetër që shpesh harrohet është se shtetet moderne kanë sisteme të shumta kontrolli. Personat që punojnë në sektorë të ndjeshëm i nënshtrohen verifikimeve të vazhdueshme. Kontrollohen udhëtimet, kontaktet me shtetas të huaj, deklarimet financiare, respektimi i protokolleve të sigurisë dhe mënyra e administrimit të informacionit të klasifikuar. Sa më i lartë pozicioni, aq më i madh është niveli i kontrollit. Prandaj, rekrutimi i një individi me rëndësi strategjike nuk është as i lehtë dhe as i shpejtë. Ai kërkon kohë, planifikim dhe burime të mëdha. Pikërisht për këtë arsye, akuzat publike duhet të trajtohen me shumë kujdes. Në një shtet demokratik askush nuk mund të etiketohet si agjent i një shërbimi të huaj vetëm mbi bazën e dyshimeve, simpative apo kundërshtive politike. Akuza të tilla kërkojnë prova konkrete, hetime profesionale dhe vendime institucionale. As media, as rrjetet sociale dhe as debatet politike nuk mund të zëvendësojnë punën e organeve të sigurisë kombëtare.
Pra duhet kuptuar një parim themelor: shërbimet e huaja kërkojnë individë me vlerë strategjike. Ato kërkojnë njerëz që kanë akses në informacion, ndikim në vendimmarrje dhe mundësi për të orientuar interesat e shtetit. Prandaj, para se të hidhet një akuzë kaq e rëndë ndaj kujtdo, duhet të shtrohet pyetja kryesore: çfarë vlere strategjike ka ai person për një shërbim të huaj? Nëse ai nuk ka akses në dokumente sekrete, nuk ka rol institucional, nuk ka ndikim në vendimmarrje dhe nuk disponon informacion strategjik, atëherë pretendimi duhet trajtuar me shumë kujdes. Çdo gjë tjetër mbetet spekulim dhe jo fakt. Siguria kombëtare nuk mbrohet me thashetheme, por me profesionalizëm, ligj dhe përgjegjësi shtetërore.
