LIRIA ËSHTË ILUZION: PASAPORTA, KONTROLLI DHE DIKTATURAT E REJA TË KAPITALIZMIT Bashkimi Evropian, aeroportet dhe kufijtë e padukshëm të skllavërisë moderne Nga Flamur Buçpapaj

LIRIA ËSHTË ILUZION: PASAPORTA, KONTROLLI DHE DIKTATURAT E REJA TË KAPITALIZMIT

Bashkimi Evropian, aeroportet dhe kufijtë e padukshëm të skllavërisë moderne

**Nga Flamur Buçpapaj**

Liria është një iluzion. Jetojmë në diktatura të ndryshme, të cilat kanë ndryshuar vetëm formën, por jo thelbin e tyre. Shoqëria njerëzore ka kaluar nëpër disa rende historike: rendin skllavopronar, rendin feudal, rendin komunist dhe sot rendin kapitalist. Por a jemi vërtet më të lirë? A kemi fituar lirinë, barazinë dhe dinjitetin njerëzor, apo thjesht kemi kaluar nga një formë skllavërie në një tjetër?

Sot na thuhet se jetojmë në demokraci, se kemi liri politike, liri ekonomike dhe liri lëvizjeje. Por realiteti është krejt tjetër. Mjafton të udhëtosh nëpër Evropë, të kalosh një aeroport, të paraqesësh pasaportën dhe të përballesh me kontrollet e pafundme për të kuptuar se liria e lëvizjes është shpesh një e drejtë e kushtëzuar. Pasaporta, që duhej të ishte një dokument identifikimi dhe jo një instrument ndarjeje, është kthyer në një element që përcakton se kush mund të lëvizë, kush duhet të presë, kush kontrollohet dhe kush trajtohet me dyshim.

## Pasaporta, aeroportet dhe skllavëria e lëvizjes

Lëvizja e lirë duhet të jetë një e drejtë themelore e njeriut, jo një privilegj që varet nga shtetësia, pasuria apo vendi ku ke lindur.

Në aeroportet dhe portet evropiane, qytetarët përballen me kontrolle të vazhdueshme, procedura, pyetje, pritje dhe trajtime që jo gjithmonë respektojnë dinjitetin njerëzor. Në disa raste, udhëtarët shqiptarë përballen me paragjykime, diskriminim, racizëm dhe trajtim poshtërues. Shpesh krijohet përshtypja se disa qytetarë janë më të barabartë se të tjerët.

Përse duhet që një njeri të ndihet i dyshuar vetëm sepse mban një pasaportë të caktuar?

Përse liria e lëvizjes duhet të shoqërohet me frikë, kontrolle dhe pasiguri?

Bashkimi Evropian, i cili propagandon lirinë, demokracinë dhe të drejtat e njeriut, duhet të përballet edhe me kontradiktat e veta. Një Evropë me aeroporte, porte, kufij të fortifikuar dhe sisteme kontrolli nuk mund të pretendojë se çdo qytetar e gëzon lirinë në mënyrë të barabartë.

## Bashkimi Evropian: një hapësirë lirie apo një rrethim modern?

Lëvizja drejt Bashkimit Evropian është një proces i vështirë. Por duhet të pyesim: a është integrimi evropian garancia e lirisë, apo thjesht një ndryshim i sistemit të kontrollit?

Nuk mjafton të jesh pjesë e një institucioni të madh për të qenë i lirë. Nuk mjafton të kesh një pasaportë evropiane për të pasur siguri ekonomike, punësim, strehim dhe ushqim. Në shumë vende evropiane ka njerëz të varfër, të papunë, të pastrehë dhe familje që nuk arrijnë të përballojnë jetesën.

Kudo ka pabarazi. Kudo ka njerëz që luftojnë për mbijetesë. Kudo ka kontrolle policore, arrestime dhe procedura që mund të kthehen në instrumente presioni ndaj qytetarëve.

Edhe në Itali, në Amerikë dhe në vendet ish-komuniste, kapitalizmi nuk e ka zhdukur varfërinë. Ai ka krijuar pasuri të jashtëzakonshme për disa, por nuk ka garantuar mirëqenie për të gjithë.

Nuk pashë kudo popuj të lumtur. Pashë edhe varfëri, pasiguri dhe njerëz që luftojnë çdo ditë për të siguruar jetesën.

## Kapitalizmi dhe pushteti i elitave ekonomike

Kapitalizmi modern është një sistem ku një pjesë e madhe e pushtetit ekonomik përqendrohet në duart e elitave financiare, monopoleve dhe korporatave të mëdha.

Bankat, kompanitë energjetike, tregjet e karburanteve, farmacitë dhe supermarketet kanë ndikim të madh mbi jetën e përditshme të qytetarëve. Çmimet e larta, mungesa e konkurrencës reale dhe përqendrimi i pasurisë krijojnë një realitet ku njeriu punon gjithnjë e më shumë, por shpesh arrin gjithnjë e më pak.

A mund të quhet i lirë një qytetar që nuk ka punë, nuk ka strehim dhe nuk siguron dot ushqimin për familjen?

A mund të quhet i lirë një njeri që është i detyruar të punojë vetëm për të paguar bankën, qiranë, energjinë, karburantin, ilaçet dhe ushqimet?

Kjo është një formë varësie ekonomike që duhet analizuar me seriozitet. Skllavëria e dikurshme kishte zinxhirë të dukshëm. Skllavëria moderne mund të ketë zinxhirë financiarë, borxhe, varësi nga tregu dhe pasiguri të vazhdueshme.

## Klasat antagoniste dhe lufta për pushtet

Shoqëria vazhdon të jetë e ndarë në shtresa dhe klasa me interesa të kundërta. Njëra pjesë lufton për të ruajtur pushtetin ekonomik dhe politik, ndërsa pjesa tjetër përpiqet të mbijetojë brenda një sistemi që nuk i garanton mundësi të barabarta.

Klasa e varfër shpesh paguan çmimin më të lartë. Njerëzit dërgohen në luftë, vriten, arrestohen, dhunohen dhe përballen me pasojat e vendimeve që merren nga elitat politike dhe ekonomike.

Në shumë raste, luftërat, konfliktet dhe krizat shërbejnë për interesat e monopoleve, bankave, industrisë së armatimeve dhe grupeve të fuqishme ekonomike. Edhe pushteti politik mund të shndërrohet në një mekanizëm që mbron interesat e një rrethi të ngushtë njerëzish.

Në disa vende, pushtetarët nuk duan ta lëshojnë pushtetin. Ata ndërtojnë sisteme klienteliste, kontrollojnë institucionet dhe përdorin pasurinë publike për të forcuar pozitat e tyre.

Korrupsioni dhe pasurimi i paligjshëm janë ndër format më të rënda të grabitjes së shoqërisë.

## Kontrolli i vazhdueshëm: shteti, bankat dhe tregu

Sot njeriu kontrollohet në çdo hap. Kontrollohet nga shteti, bankat, kompanitë, sistemet elektronike, kamerat, institucionet financiare dhe mekanizmat e tregut.

Kontrollohet kur udhëton, kur punon, kur merr kredi, kur blen karburant, kur shkon në farmaci dhe kur hyn në supermarket.

Edhe ushqimi që konsumojmë ngre pikëpyetje serioze për përdorimin e pesticideve dhe substancave të ndryshme. Ndotja, shterimi i burimeve natyrore dhe degradimi i mjedisit janë kërcënime që prekin drejtpërdrejt jetën njerëzore.

Jetojmë në një mbikëqyrje të vazhdueshme, ndërsa qytetari shpesh nuk ka as transparencën dhe as fuqinë për të kontrolluar ata që ushtrojnë pushtetin.

Kjo është një kontradiktë e madhe e shoqërisë moderne: qytetari kontrollohet gjithnjë e më shumë, por ata që kanë pushtetin ekonomik dhe politik nuk japin gjithmonë llogari.

## Kriza e familjes dhe e së ardhmes njerëzore

Një tjetër problem i madh është shterimi i forcave të shoqërisë, plakja e popullsisë dhe rënia e lindshmërisë. Në shumë vende njerëzit po hezitojnë të krijojnë familje dhe të sjellin fëmijë në jetë.

Përse?

Sepse nuk kanë siguri ekonomike, nuk kanë strehim, nuk kanë punë të qëndrueshme dhe nuk shohin një të ardhme të sigurt.

Është e dhimbshme që një çift të mendojë dy herë përpara se të sjellë në jetë një fëmijë, jo sepse nuk dëshiron familje, por sepse sistemi nuk i garanton kushtet minimale për ta rritur atë.

Familja tradicionale po përballet me presione të shumta ekonomike dhe shoqërore. Ndarjet, pasiguria dhe vështirësitë financiare janë pjesë e një krize më të gjerë që kërkon analiza serioze, jo thjesht akuza apo gjykime morale.

Një shoqëri që nuk garanton të ardhmen e fëmijëve të saj është një shoqëri që duhet të pyesë veten se ku po shkon.

## Ku është revolucioni?

Ku është revolucioni kundër varfërisë, korrupsionit, monopoleve dhe pushtetit të pakufizuar?

Ku është revolucioni kundër atyre që e përdorin shtetin për pasurim personal?

Ku është revolucioni kundër padrejtësisë sociale, papunësisë, mungesës së strehimit dhe shkatërrimit të dinjitetit njerëzor?

Ndoshta revolucioni do të vijë. Por ai duhet të jetë para së gjithash një përmbysje e thellë politike, ekonomike dhe shoqërore. Duhet të jetë një lëvizje e fuqishme kundër klasave politike që nuk japin llogari, kundër korrupsionit, kundër monopoleve dhe kundër çdo forme të sundimit që e trajton njeriun si mjet për interesat e të tjerëve.

Kjo përmbysje duhet të jetë e vendosur, e guximshme dhe e pakompromis ndaj padrejtësisë, por duhet të ndërtohet përmes organizimit qytetar, protestës paqësore, demokracisë dhe ndryshimit institucional, jo përmes dhunës ndaj njerëzve.

Nuk mund të ndërtohet liria duke krijuar një diktaturë tjetër.

## Liria nuk është një dokument, por një e drejtë njerëzore

Liria nuk është pasaporta. Liria nuk është një vulë në aeroport. Liria nuk është një premtim elektoral dhe as një slogan i propagandës politike.

Liria është mundësia për të jetuar pa frikë, për të punuar me dinjitet, për të pasur strehim, ushqim, arsim dhe shërbim shëndetësor. Është e drejta për të udhëtuar pa u poshtëruar, për të shprehur mendimin pa u kërcënuar dhe për të jetuar pa qenë peng i monopoleve, bankave apo pushtetarëve.

As kapitalizmi, as komunizmi dhe asnjë sistem tjetër nuk duhet të konsiderohet i shenjtë apo i paprekshëm. Çdo rend duhet të gjykohet nga mënyra se si e trajton njeriun dhe nga mundësitë reale që u jep qytetarëve.

Ne duhet të kërkojmë një shoqëri ku pasuria nuk përqendrohet në duart e pak njerëzve, ku institucionet kontrollohen nga qytetarët, ku drejtësia është e barabartë dhe ku askush nuk poshtërohet për shkak të pasaportës që mban.

**Liria është iluzion për sa kohë njeriu nuk ka mundësi reale të zgjedhë jetën e vet.**

Dhe pyetja që duhet t’i bëjmë vetes është e thjeshtë:

Nëse nuk jemi të lirë të udhëtojmë pa u trajtuar si të dyshuar, nëse nuk jemi të lirë të jetojmë pa varfëri, nëse nuk jemi të lirë të sigurojmë një të ardhme për fëmijët tanë, atëherë çfarë lirie kemi fituar?

Ndoshta kemi ndryshuar sistemet, kemi ndryshuar flamujt, kemi ndryshuar institucionet dhe kemi ndryshuar emrat e pushtetit, por njeriu vazhdon të jetë i nënshtruar ndaj forcave që nuk i kontrollon.

**Liria e vërtetë ende mbetet një betejë e papërfunduar e njerëzimit.**

**Nga Flamur Buçpapaj – shkrimtar, publicist dhe gazetar.**

“Nuset e Vilës Blu” – Roman nga Flamur Buçpapaj

Romani i ri i autorit Flamur Buçpapaj, botuar nga Nacional, sjell një udhëtim mes dashurisë, dhimbjes dhe kujtesës – aty ku e kaluara dhe e tashmja takohen në një vilë blu plot sekrete. Gjej librin në libraritë kryesore dhe mëso pse “Vila Blu” nuk është thjesht një vend… por një simbol i shpirtit shqiptar. Për porosi ose kontakt: 067 533 2700
Scroll to Top