Kur drejtësia shndërrohet në armë politike: Rreziku për pavarësinë e Kosovës èshté i madh
Editorjal nga
FLAMUR BUÇPAPAJ
Vendimi i Prokurorisë në Hagë ndaj krerëve të Ushtria Çlirimtare e Kosovës nuk është një rast i zakonshëm juridik. Ai është pjesë e një procesi të qëllimshëm politik dhe ideologjik, i cili synon të deformojë historinë e luftës në Kosovë, të barazojë viktimën me agresorin dhe, në thelb, të minojë themelet e pavarësisë së shtetit. Ky proces nuk është thjesht juridik; është një instrument politik, i dizajnuar për të krijuar një fajësi historike, për të delegjitimuar luftën çlirimtare dhe për të justifikuar narrative propagandistike të shtetit serb dhe ndikimeve ruse në rajon.
Shkaku i këtij procesi lidhet drejtpërdrejt me synimin për të paraqitur UÇK-në si organizatë kriminale dhe për të relativizuar dhunën e ushtruar nga shteti serb. Lufta e UÇK-së nuk ka lindur në vakum; ajo ka qenë përgjigje ndaj dekadave represioni, diskriminimi, arrestimeve politike dhe spastrimeve etnike të shqiptarëve të Kosovës. Ta injorosh këtë kontekst do të thotë të kriminalizosh vetë rezistencën dhe të amnistosh agresionin. Është pikërisht kjo përmbysje e shkakut dhe pasojës që e bën aktakuzën një sulm politik më shumë sesa një akt juridik.
Pretendimet e Prokurorisë se individë të caktuar mbajnë përgjegjësi penale janë të paqarta dhe shpesh të bazuara në supozime. Ku janë urdhrat e shkruar, provat materiale dhe zinxhirët e komandës që lidhin drejtpërdrejt një veprim kriminal me një individ? Ku janë dëshmitë shkencore, ekspertizat forenzike dhe lidhjet shkak–pasojë që mund të mbështesin një dënim të tillë? Në mungesë të këtyre elementeve, çdo dënim i përjetshëm bëhet një akt politik dhe jo drejtësi.
Rrethanat e luftës janë po aq të rëndësishme sa akti i vetë. Kosova ishte nën okupim, pa gjyqësor funksional, pa policë që të mbronin civilët dhe pa institucionet më elementare të shtetit. Në një situatë të tillë ekstreme, çdo veprim i UÇK-së duhet të vlerësohet në dritën e mbrojtjes së popullsisë dhe mbijetesës. Lufta nuk zhvillohet në laborator ligjor, por në terren të rrezikshëm ku morali, mbijetesa dhe urgjenca shpesh përzihen. Dallimi midis përgjegjësisë personale dhe përgjegjësisë historike është jetik dhe duhet të respektohet.
Ky proces ka pasoja të thella për Kosovën dhe për të ardhmen e saj. Duke delegjitimuar luftën çlirimtare, ajo delegjitimon edhe shtetin që lindi prej saj. Një shtet i tillë bëhet i cenueshëm në dialogun ndërkombëtar, dobësohet në negociata dhe hap rrugën për ndërhyrje të jashtme. Përveç kësaj, krijohet një precedent i rrezikshëm global, ku çdo lëvizje çlirimtare mund të kriminalizohet pas konfliktit, sipas interesave politike dhe strategjive të fuqive të mëdha.
Krimet e kryera nga Serbia – masakrat ndaj civilëve, përdhunimet sistematike, zhvendosjet e dhunshme, varrezat masive dhe zhdukjet – dokumentohen nga organizata ndërkombëtare dhe janë të pamohueshme. Megjithatë, ato trajtohen periferikisht, ndërsa krimet e UÇK-së analizohen në detaje. Ky diferencim selektiv është jo vetëm i padrejtë, por edhe rrezik për moralin dhe legjitimitetin ndërkombëtar të Kosovës. Ai krijon narrativën e rreme ku fajësia shpërndahet artificialisht, ndërsa agresori shpëtohet.
Për ta bërë më konkret, le të marrim disa shembuj të dokumentuar. Raportet e organizatave ndërkombëtare të drejtësisë dhe të të drejtave të njeriut kanë evidentuar qartë krimet e kryera nga forcat serbe gjatë luftës: masakra në Raçak, përdhunimet e sistematizuar në Podujevë, spastrimi etnik dhe djegia e fshatrave në Drenicë. Këto janë fakte të dokumentuara nga Human Rights Watch dhe Amnesty International, ndërsa në gjykimin e UÇK-së, dëshmitë e aktorëve të luftës përdoren fragmentarisht dhe shpesh për interpretim politik.
Vendimi për të krijuar Dhomat e Specializuara të Kosovës, të miratuara nga Kuvendi i Kosovës, ishte një gabim historik. Ky mekanizëm selektiv nuk u aplikua ndaj agresorëve dhe shërbeu vetëm për të ndjekur palën çlirimtare. Kosova pranoi të gjykohej vetë për ekzistencën e saj, duke shkelur parimet e drejtësisë universale dhe duke krijuar precedent të rrezikshëm për të ardhmen.
Në vitin 2026, çdo vendim që shpall fajësi me dënime të përjetshme pa prova shkencore, ekspertiza forenzike dhe lidhje të qarta shkak–pasojë është krim politik. Ligji penal kërkon fakte dhe prova, jo supozime ose interpretime të qëllimshme. Çdo devijim nga këto standarde e shndërron drejtësinë në instrument presioni dhe dobëson shtetin.
Pasojat për Kosovën janë ekzistenciale. Delegjitimimi i luftës çlirimtare, në kombinim me heshtjen mbi krimet serbe, dobëson pozitën ndërkombëtare të vendit, rrit presionin në dialogje politike dhe lejon ndërhyrje destabilizuese nga fuqitë e jashtme. Në këtë kuadër, Rusia përfiton çdo dobësim, ndërsa narrative anti-perëndimore dhe anti-kosovare forcohen.
Aleatët ndërkombëtarë, sidomos Shtetet e Bashkuara, kanë një përgjegjësi historike për të mbrojtur legjitimitetin dhe pavarësinë e Kosovës. Tolerimi i një gjykate që godet luftën çlirimtare, ndërsa hesht mbi krimet serbe, është kontradiktor dhe i rrezikshëm për stabilitetin rajonal. Figura me ndikim si Donald Trump dhe aktorët amerikanë duhet të ndërhyjnë menjëherë për të rivendosur drejtësi të barabartë dhe për të mbrojtur shtetin kosovar.
Në fund, pyetja mbetet: ku janë provat? Ku janë faktet e pakontestueshme që justifikojnë këtë fajësi të shpallur? Ku është shkenca juridike që lidhet me çdo veprim të individit të akuzuar? Derisa këto pyetje të mbeten pa përgjigje, çdo dënim i përjetshëm pa prova do të shihet si akt politik dhe sulm ndaj pavarësisë së Kosovës.
Ky proces nuk është thjesht juridik. Ai është një betejë për të vërtetën historike, për drejtësinë morale dhe për ekzistencën e shtetit të Kosovës. Nëse kriminalizohet lufta çlirimtare, kriminalizohet vetë shteti. Kosova nuk po mbron individë të veçantë; ajo po mbron të drejtën e saj për të ekzistuar si shtet i lirë, legjitim dhe sovran.
Secili qytetar dhe secili institucion duhet ta kuptojë rëndësinë e momentit. Nëse nuk mbrojmë të vërtetën historike dhe drejtësinë morale, humbasim legjitimitetin dhe pavarësinë e shtetit. Historia do të gjykojë ata që heshtin ose tolerojnë padrejtësinë dhe do të shohë në këtë proces një kërcënim ekzistencial për lirinë e popullit shqiptar në Kosovë.
