KULTURA SHQIPTARE NUK KA NEVOJË PËR KONFLIKTE TË SAJUARA, POR PËR MË SHUMË HAPJE, BASHKËPUNIM DHE NDËRKOMBËTARIZIM
Teatri i Kukullave, drama shqiptare, filmi dhe identiteti ynë kulturor përballë sfidave të kohës
Nga Flamur Buçpapaj – shkrimtar, dramaturg, gazetar dhe publicist
KUR DEBATI PËR IZRAELIN KTHEHET NË FUSHATË DYSHIMESH

Nuk e kuptoj pse në këtë periudhë janë shtuar kaq shumë debatet, shkrimet dhe komentet që e paraqesin Izraelin si një rrezik për Shqipërinë, sikur vendi ynë të ishte përballë një projekti të fshehtë për ndryshimin e identitetit të tij kombëtar dhe kulturor.
Në këtë debat janë përfshirë edhe emra të njohur të medias dhe publicistikës shqiptare, si Blendi Fevziu dhe Ben Blushi. Mendoj se është e nevojshme të diskutojmë me përgjegjësi për deklaratat e tyre, pa u nisur nga paragjykimet dhe pa i shndërruar hipotezat në fakte.
Blendi Fevziu ka ngritur publikisht çështjen e mundësisë së kthimit të godinës së Teatrit të Kukullave në një qendër kulturore hebraike. Ndërkohë, Ben Blushi ka trajtuar çështjen historike të propozimit për krijimin e një atdheu hebraik në Shqipëri.
Këto janë tema që mund të diskutohen historikisht dhe publikisht, por duhet të bëhet një dallim i qartë midis historisë, hipotezave dhe realitetit të sotëm.
Nëse ekziston një projekt për ndryshimin e destinacionit të një institucioni publik, duhet të paraqiten dokumentet, vendimet, procesverbalet dhe aktet administrative. Nëse ekziston një marrëveshje, duhet të bëhet publike. Nëse ka një vendim të ri, opinioni publik duhet të njihet me të.
Nuk mund të ngrihet një debat kaq i rëndësishëm mbi bazën e aludimeve, pa prova konkrete, pa dokumente dhe pa fakte të verifikueshme.
**Një gazetari serioze nuk mjaftohet me aludime. Ajo kërkon dokumente, fakte, pamje, regjistrime dhe përgjigje nga institucionet përgjegjëse.**
Nuk është e drejtë që një institucion historik të vihet në qendër të një debati që mund të krijojë frikë dhe keqkuptime, pa u bërë më parë verifikimi i plotë i fakteve.
Nëse ka një projekt të vitit 2017, ai duhet të shqyrtohet në kontekstin e tij historik dhe administrativ. Një ide e diskutuar në të kaluarën nuk do të thotë automatikisht se ekziston një projekt aktual për ndryshimin e destinacionit të godinës.
Pikërisht për këtë arsye, deklarata e ministrit Blendi Gonxhja, i cili ka mohuar kategorikisht ndryshimin e funksionit të Teatrit të Kukullave, duhet marrë në konsideratë në këtë debat.
Unë nuk shoh asnjë arsye që shqiptarët të kenë frikë nga Izraeli. Përkundrazi, Shqipëria ka marrëdhënie miqësore dhe partneritet me Izraelin, ndërsa Shtetet e Bashkuara të Amerikës mbeten partneri ynë strategjik dhe aleati kryesor.
Ne jemi të interesuar për paqe, zhvillim, mirëqenie dhe bashkëpunim ndërkombëtar. Çdo popull ka të drejtë të zhvillojë kulturën e tij në vendin e vet dhe të ruajë identitetin e tij kombëtar. Edhe shqiptarët kanë detyrimin të mbrojnë, zhvillojnë dhe promovojnë kulturën e tyre.
Nuk kemi pse të krijojmë armiqësi artificiale. Ne kemi shumë punë për të bërë në shtëpinë tonë.
BLENDI GONXHJA DHE RIKTHIMI I VËMENDJES TE INSTITUCIONET KULTURORE
Në këtë debat dua të ndalem edhe te puna e ministrit të Kulturës, Blendi Gonxhja, i cili meriton një vlerësim pozitiv për përpjekjet e tij në drejtimin dhe zhvillimin e institucioneve kulturore.
Nuk është e lehtë të drejtosh një sektor me kaq shumë probleme të trashëguara, me institucione që kërkojnë investime, me godina historike që kanë nevojë për restaurim dhe me një krijimtari artistike që kërkon më shumë mbështetje financiare e organizative.
Megjithatë, rezultatet që po shfaqen në disa institucione tregojnë se kultura shqiptare mund të ecë përpara kur ka vëmendje, organizim dhe drejtim institucional.
Veçanërisht dua të vlerësoj zhvillimin e Teatrit të Kukullave. Është inkurajuese që ky institucion ka rifituar gjallërinë, aktivitetin artistik dhe interesin e publikut. Sipas të dhënave të bëra publike nga ministri, në shtatë muajt e parë të vitit 2026 janë realizuar 158 shfaqje, të ndjekura nga 16.725 spektatorë.
Këto nuk janë vetëm shifra statistikore. Pas tyre qëndrojnë fëmijë, prindër, aktorë, regjisorë, skenaristë, punonjës dhe një publik që e do teatrin.
Një meritë e rëndësishme është edhe restaurimi dhe rijetëzimi i godinës historike përmes programit EU4Culture, të financuar nga Bashkimi Evropian dhe të zbatuar nga UNOPS. Rikthimi i kësaj godine në funksion të plotë është një kontribut për trashëgiminë kulturore dhe kujtesën kombëtare.
Përveç skenës teatrore, ekspozitat muzeale të kukullave dhe të ish-Parlamentit i japin këtij institucioni një vlerë të veçantë historike dhe edukative.
Mendoj se ministri Blendi Gonxhja ka treguar se institucionet kulturore mund të funksionojnë dhe të prodhojnë rezultate kur drejtohen me përkushtim dhe profesionalizëm. Kjo punë meriton të njihet, të mbështetet dhe të vazhdojë.
Sigurisht, vlerësimi nuk do të thotë se duhet të heqim dorë nga kritika. Përkundrazi, kritika konstruktive është e domosdoshme për të ecur më përpara. Por duhet të dimë të vlerësojmë edhe rezultatet pozitive, pavarësisht bindjeve apo qëndrimeve tona të mëparshme.
Unë vetë kam kritikuar shumë herë zhvillimet kulturore në Shqipëri. Por kur shoh një institucion që funksionon, kur shoh një teatër që prodhon shfaqje dhe një ministri që i kushton vëmendje trashëgimisë dhe zhvillimit kulturor, nuk kam asnjë arsye të mos e vlerësoj.
Teatri i Kukullave duhet të vazhdojë të zhvillohet, të prodhojë vepra të reja dhe të bëhet një qendër e rëndësishme e bashkëpunimit ndërkombëtar për teatrin e fëmijëve.
## TEATRI I KUKULLAVE, NJË INSTITUCION QË DUHET TË ZHVILLOHET
Teatri i Kukullave është një institucion i rëndësishëm i edukimit artistik të fëmijëve. Ai nuk është thjesht një godinë, por një pjesë e kujtesës kulturore të Tiranës dhe Shqipërisë.
Restaurimi i godinës dhe rikthimi i saj në shërbim të publikut tregojnë se trashëgimia kulturore mund të ruhet dhe të zhvillohet njëkohësisht.
Këto janë zhvillime që duhen mbështetur dhe përmirësuar. Një institucion i tillë duhet të ketë repertor të pasur, bashkëpunime me teatro të huaja, festivale ndërkombëtare dhe një program të veçantë për autorët shqiptarë.
Teatri i Kukullave duhet të jetë një hapësirë ku fëmijët shqiptarë të njihen me letërsinë, historinë, folklorin, mitologjinë dhe vlerat njerëzore, por edhe me krijimtarinë bashkëkohore të vendeve të tjera.
Ai duhet të jetë një institucion që prodhon art, edukon brezat dhe krijon ura komunikimi me Evropën.
DRAMA SHQIPTARE DUHET TË KALOJË KUFIJTË E SHQIPËRISË
Unë flas edhe nga përvoja ime si autor. Kam shkruar gjashtë drama për kukulla, të cilat janë përkthyer në gjuhë të huaja dhe janë bërë publike në hapësira të ndryshme evropiane, veçanërisht në Spanjë.
Ndër to janë dramat:
– **Katallani**
– **Katallani gjen motrën në Katalonjë**
Këto vepra janë shembuj të mundësisë që ka dramaturgjia shqiptare për të komunikuar me publikun ndërkombëtar. Përmes përkthimit, këto drama mund të udhëtojnë nga një kulturë në tjetrën, duke përcjellë imagjinatën, humorin, traditën dhe mesazhet tona njerëzore.
Por pyetja që duhet të shtrojmë është: pse drama shqiptare nuk ka një program të qëndrueshëm ndërkombëtarizimi?
Pse autorët shqiptarë nuk përfaqësohen më shumë në festivalet e Evropës? Pse nuk krijohen programe të përbashkëta me teatrot e Spanjës, Francës, Italisë, Gjermanisë dhe vendeve të tjera?
Ne kemi autorë, dramaturgë, regjisorë, aktorë dhe krijues që mund të konkurrojnë në skenat evropiane. Ajo që na mungon shpesh është një sistem i organizuar promovimi, financimi dhe bashkëpunimi.
Ministria e Kulturës dhe institucionet kombëtare duhet të krijojnë një fond të posaçëm për përkthimin, botimin dhe vënien në skenë të dramave shqiptare jashtë vendit.
Një dramë shqiptare e interpretuar në Barcelonë, Madrid, Paris apo Romë është një ambasadë kulturore e Shqipërisë.
FILMI SHQIPTAR PO HAP NJË KAPITULL TË RI
Edhe kinematografia shqiptare meriton vëmendje të veçantë. Në një bisedë me një aktore të Qendrës Kombëtare të Kinematografisë, pata mundësinë të dëgjoja për sukseset dhe zhvillimet e filmit shqiptar.
Më bëri përshtypje fakti se filmi shqiptar po kërkon gjithnjë e më shumë hapësirë në festivale dhe në tregun ndërkombëtar.
Një shembull që meriton vëmendje është filmi “Lorin Terezit”, i cili duhet vlerësuar në kontekstin e përpjekjeve të kinematografisë sonë për të krijuar vepra me identitet shqiptar dhe komunikim universal.
Filmi nuk duhet të mbetet vetëm një produkt për publikun vendas. Ai duhet të qarkullojë në festivale, kinema, platforma ndërkombëtare dhe tregje të huaja.
Shqipëria ka histori, personazhe, drama njerëzore, peizazhe dhe ngjarje që mund të shndërrohen në filma me interes ndërkombëtar.
Nevojitet një politikë më e qartë për bashkëprodhimet ndërkombëtare, mbështetjen e skenaristëve, shkollimin e regjisorëve të rinj dhe promovimin e filmave shqiptarë në tregjet evropiane dhe amerikane.
KULTURA NUK ZHVILLOHET ME IZOLIM, POR ME BASHKËPUNIM
Mendoj se drejtimi i institucioneve kulturore duhet vlerësuar mbi bazën e rezultateve konkrete. Ministri Blendi Gonxhja meriton të vlerësohet për punën që po bëhet në institucionet kulturore, përfshirë Teatrin e Kukullave, sportin dhe turizmin, pa i përjashtuar kritikat e nevojshme për çdo sektor.
Kur një institucion funksionon, kur një godinë historike restaurohet, kur një teatër prodhon shfaqje dhe kur publiku rikthehet në sallë, këto janë rezultate që duhen njohur.
Megjithatë, nuk duhet të kënaqemi vetëm me numrin e shfaqjeve apo spektatorëve. Duhet të kërkojmë edhe cilësi artistike, repertor bashkëkohor, dramaturgji origjinale dhe prani ndërkombëtare.
ÇFARË DUHET TË BËJË SHQIPËRIA?
Për të zhvilluar kulturën shqiptare nevojiten disa hapa konkretë:
Ndërkombëtarizimi i dramës shqiptare:** Përkthimi i veprave në gjuhët kryesore evropiane dhe prezantimi i tyre në teatro e festivale.
Mbështetja e autorëve:** Krijimi i një fondi për dramaturgët, skenaristët dhe shkrimtarët shqiptarë.
Zhvillimi i Teatrit të Kukullave:** Bashkëpunime me teatro evropiane, festivale për fëmijë dhe programe edukimi artistik.
Promovimi i filmit shqiptar:** Bashkëprodhime ndërkombëtare, pjesëmarrje në festivale dhe shpërndarje në tregjet e huaja.
Ruajtja e trashëgimisë:** Restaurimi i godinave historike dhe kthimi i tyre në hapësira aktive kulturore.
Diplomacia kulturore:** Marrëveshje me Spanjën, Italinë, Francën, Gjermaninë, Izraelin dhe vende të tjera për shkëmbime artistike dhe kulturore.
Kultura është një nga mënyrat më të fuqishme për të ndërtuar imazhin e një vendi. Një libër i përkthyer, një dramë e luajtur në një skenë të huaj apo një film i vlerësuar në një festival ndërkombëtar mund të bëjnë për Shqipërinë atë që shpesh nuk e arrijnë shumë deklarata politike.
: TË MBROJMË IDENTITETIN TONË DUKE U HAPUR NDAJ BOTËS
Shqiptarët nuk kanë arsye të frikësohen nga bashkëpunimi kulturor me asnjë popull. Ne duhet të jemi krenarë për identitetin tonë dhe njëkohësisht të hapur ndaj kulturave të tjera.
Teatri i Kukullave duhet të mbetet Teatër Kukullash. Drama shqiptare duhet të shkojë në Evropë. Filmi shqiptar duhet të konkurrojë në botë. Shkrimtarët dhe dramaturgët tanë duhet të përkthehen, botohen dhe interpretohen në gjuhë të huaja.
Është e rëndësishme të vlerësojmë njerëzit që punojnë për kulturën, të mbështesim institucionet që japin rezultate dhe të kërkojmë vazhdimisht më shumë profesionalizëm e vizion.
Puna e ministrit Blendi Gonxhja dhe zhvillimi i Teatrit të Kukullave janë shembuj që meritojnë vëmendje dhe vlerësim. Kjo përvojë duhet të shërbejë si pikënisje për një zhvillim edhe më të madh të institucioneve artistike shqiptare.
Kemi nevojë për më shumë drama shqiptare në skenat evropiane, për më shumë filma shqiptarë në festivalet ndërkombëtare, për më shumë botime në gjuhë të huaja dhe për një diplomaci kulturore që e prezanton Shqipërinë me dinjitet.
Nuk kemi nevojë për konflikte të sajuara, por për institucione që punojnë, politika kulturore afatgjata dhe një vizion kombëtar për artin.
Shqipëria nuk duhet të jetë vetëm një vend që importon kulturë. Ajo duhet të jetë një vend që prodhon, eksporton dhe prezanton kulturën e vet.
Kultura shqiptare duhet të dalë nga kufijtë e saj, jo të mbyllet brenda tyre.
Nga Flamur Buçpapaj
Shkrimtar, dramaturg, gazetar dhe publicist

