KOSOVA, UKRAINA DHE INTERESI KOMBËTAR SHQIPTAR – KË DUHET TË MBËSHTESIM?
Nga Flamur Buçpapaj
Në një kohë kur bota po përjeton ndryshimet më të mëdha gjeopolitike që nga përfundimi i Luftës së Ftohtë, shqiptarët duhet të jenë më të qartë se kurrë për miqtë, aleatët dhe interesat e tyre kombëtare. Lufta në Ukrainë, përplasja mes Rusisë dhe Perëndimit, çështja e Kosovës dhe ndryshimi i ekuilibrave të sigurisë në Ballkan nuk janë ngjarje të largëta nga ne. Ato prekin drejtpërdrejt Shqipërinë, Kosovën dhe të ardhmen e shqiptarëve në rajon.
Në këtë realitet duhet të bëjmë një dallim të rëndësishëm: një shtet mund të ketë marrëdhënie diplomatike me ne, mund të mbështesë një qëndrim të caktuar në një moment të caktuar, por kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se ai shtet është aleati ynë strategjik. Shqiptarët duhet të gjykojnë marrëdhëniet ndërkombëtare mbi bazën e veprimeve konkrete, historisë së marrëdhënieve dhe interesave afatgjata.
Kosova është prova më e rëndësishme për këtë politikë.
Pavarësia e Kosovës nuk është një çështje e zakonshme diplomatike për shqiptarët. Ajo është rezultat i një procesi historik të gjatë, i rezistencës së popullit të Kosovës, i ndërhyrjes së NATO-s dhe i mbështetjes vendimtare të Shteteve të Bashkuara dhe vendeve kryesore perëndimore. Për këtë arsye, çdo shtet që e njeh Kosovën dhe respekton të drejtën e saj për të ekzistuar si shtet i pavarur duhet të vlerësohet pozitivisht nga shqiptarët.
Në këtë kontekst, Ukraina është një vend me të cilin Shqipëria duhet të ketë marrëdhënie të mira dhe bashkëpunim të fortë. Por shqiptarët kanë të drejtë të kërkojnë që partneriteti politik të shoqërohet edhe me qëndrime të qarta ndaj Kosovës. Nëse kërkojmë nga bota të respektojë integritetin territorial dhe sovranitetin e Ukrainës, është po aq e drejtë që ne të kërkojmë respekt për sovranitetin dhe pavarësinë e Kosovës.
Ky është një parim që nuk duhet të ketë dy standarde.
Nëse e drejta ndërkombëtare duhet të respektohet, ajo duhet të respektohet për të gjithë. Nëse kufijtë dhe sovraniteti i një shteti duhet të mbrohen, i njëjti parim duhet të vlejë edhe për Kosovën. Shqiptarët nuk mund të jenë indiferentë ndaj mënyrës se si shtetet e ndryshme trajtojnë çështjen e Kosovës.
Por këtu duhet bërë edhe një sqarim i rëndësishëm. Qëndrimi i Rusisë ndaj çështjes së Kosovës nuk duhet interpretuar si njohje ruse e pavarësisë së Kosovës. Rusia nuk e njeh Kosovën si shtet të pavarur dhe vazhdon ta kundërshtojë anëtarësimin e saj në organizata të ndryshme ndërkombëtare. Deklaratat ruse që lidhen me opinionin e Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë për shpalljen e pavarësisë së Kosovës janë përdorur kryesisht si argument politik dhe juridik në lidhje me çështje të tjera.
Prandaj shqiptarët duhet të jenë realistë. Nuk duhet të ndërtojmë iluzione mbi deklarata që mund të interpretohen në mënyra të ndryshme. Interesi kombëtar kërkon që të shohim faktet.
Dhe faktet tregojnë se mbështetja më e fuqishme dhe më e qëndrueshme për sigurinë e Kosovës dhe Shqipërisë ka ardhur nga Shtetet e Bashkuara dhe aleanca euroatlantike.
Kjo është arsyeja pse miqësia shqiptaro-amerikane nuk duhet të trajtohet si një slogan politik. Ajo është një interes strategjik kombëtar.
SHBA-ja ka luajtur rol vendimtar në ndërhyrjen e NATO-s në Kosovë, në ndalimin e spastrimit etnik dhe në krijimin e kushteve që Kosova të ndërtonte shtetin e saj. Shqipëria është anëtare e NATO-s dhe siguria jonë kombëtare është e lidhur drejtpërdrejt me këtë aleancë.
Prandaj Shqipëria duhet të jetë e qartë në politikën e saj të jashtme: aleanca me SHBA-në dhe NATO-n është boshti strategjik nga i cili nuk duhet të largohemi.
Kjo nuk do të thotë që Shqipëria duhet të armiqësohet me shtetet e tjera. Përkundrazi, diplomacia shqiptare duhet të jetë e hapur, pragmatike dhe aktive. Duhet të kemi marrëdhënie të mira me Ukrainën, Turqinë, vendet e Bashkimit Evropian, vendet arabe dhe çdo shtet tjetër ku ekzistojnë interesa të përbashkëta ekonomike, politike apo diplomatike.
Por marrëdhëniet dypalëshe nuk duhet të zëvendësojnë aleancat strategjike.
Shqipëria duhet të mësojë nga historia. Një vend i vogël nuk mund të mbijetojë duke u mbështetur vetëm te deklaratat emocionale. Ai duhet të ndërtojë ekonomi të fortë, ushtri moderne, diplomaci aktive dhe aleanca të qëndrueshme.
Këtu lidhet edhe çështja e Ukrainës.
Lufta në Ukrainë ka treguar se siguria evropiane nuk është e garantuar përgjithmonë. Ajo ka treguar se shtetet duhet të kenë ushtri të afta, teknologji moderne, mbrojtje ajrore, dronë, sisteme elektronike, kapacitete kibernetike dhe industri të mbrojtjes. Shqipëria nuk mund të qëndrojë jashtë këtij realiteti.
Ne duhet të investojmë shumë më tepër në mbrojtjen kombëtare dhe në teknologji, duke e bërë ushtrinë shqiptare një forcë moderne brenda NATO-s. Kjo nuk është militarizim i vendit. Është përgjegjësi shtetërore në një kohë kur lufta po ndryshon çdo ditë.
Nëse Serbia vazhdon të modernizojë ushtrinë dhe të rrisë kapacitetet e saj ushtarake, shqiptarët duhet të përgjigjen me forcimin e sigurisë, jo me frikë. Përgjigjja jonë duhet të jetë diplomaci më e fortë, ushtri më moderne, ekonomi më e fuqishme dhe aleanca më të thella me SHBA-në dhe NATO-n.
Kjo është edhe arsyeja pse Shqipëria duhet të kërkojë më shumë investime amerikane në energji, teknologji, infrastrukturë dhe mbrojtje. Investimi amerikan nuk është vetëm kapital ekonomik. Në shumë raste ai sjell teknologji, standarde, vende pune, siguri dhe lidhje më të forta strategjike me Perëndimin.
Interesi shqiptar duhet të jetë që vendi ynë të bëhet një pikë e rëndësishme e investimeve amerikane në Ballkan.
Por duhet të kemi edhe një diplomaci të zgjuar ndaj Ukrainës. Shqipëria duhet ta mbështesë Ukrainën në parimin e respektimit të sovranitetit dhe integritetit territorial, sepse ky është i njëjti parim që ne mbrojmë për Kosovën. Megjithatë, në të njëjtën kohë, duhet t’u kujtojmë partnerëve tanë se çështja e Kosovës nuk mund të lihet në harresë.
Shqiptarët duhet të kërkojnë reciprocitet diplomatik dhe respekt të ndërsjellë.
Nuk mund të kërkojmë nga të tjerët të na kuptojnë nëse ne vetë nuk jemi të qartë se çfarë duam. Shqipëria dhe Kosova duhet të kenë një diplomaci më të koordinuar për çështjet strategjike. Duhet të flasim më shumë me një zë për Kosovën, për sigurinë e rajonit dhe për integrimin euroatlantik.
Gabimi më i madh do të ishte që shqiptarët të ndaheshin në kampe që mbështesin njërin apo tjetrin shtet të madh sikur të ishim tifozë të futbollit. Ne nuk duhet të jemi tifozë të fuqive të huaja. Duhet të jemi mbrojtës të interesit kombëtar shqiptar.
Kjo do të thotë të mbështesim SHBA-në dhe NATO-n si aleanca strategjike, të mbështesim Kosovën si çështje kombëtare, të mbështesim Ukrainën në parimin e sovranitetit dhe të ndërtojmë marrëdhënie pragmatike me të gjithë të tjerët.
Kjo është politika që i shërben Shqipërisë.
Pasojat e kundërta do të ishin të rrezikshme. Një Shqipëri që lëkundet mes kampeve gjeopolitike, që ndryshon qëndrim sipas interesave të ditës dhe që nuk ka një strategji kombëtare, rrezikon të humbasë besimin e aleatëve dhe të dobësojë pozicionin e saj në rajon.
Ndërsa një Shqipëri që forcon lidhjen me SHBA-në, NATO-n dhe Bashkimin Evropian, që mbështet Kosovën, që investon në mbrojtje dhe teknologji dhe që zhvillon një diplomaci aktive, mund të bëhet një faktor më i rëndësishëm në Ballkan.
Prandaj pyetja nuk duhet të jetë thjesht: “A duhet të mbështesim Zelenskyn apo Putinin?”
Kjo është një pyetje tepër e ngushtë për një interes kombëtar kaq të madh.
Pyetja e vërtetë është: Cila politikë i shërben Shqipërisë dhe Kosovës? Cila politikë garanton sigurinë tonë? Cilat aleanca na japin më shumë garanci? Kush ka qenë në anën tonë kur kemi pasur nevojë? Dhe çfarë duhet të bëjmë që nesër të kemi më shumë miq dhe më shumë fuqi diplomatike?
Përgjigjja duhet të jetë e qartë.
Shqiptarët duhet të jenë në anën e lirisë, demokracisë, sovranitetit dhe aleancës euroatlantike. Duhet të jemi mirënjohës ndaj miqve tanë të vërtetë, por njëkohësisht të jemi të aftë të mbrojmë interesat tona edhe kur ato nuk përputhen plotësisht me interesat e një partneri.
Miqësia me SHBA-në duhet të forcohet. Aleanca me NATO-n duhet të thellohet. Marrëdhëniet me Ukrainën duhet të zhvillohen mbi bazën e respektit të ndërsjellë. Kosova duhet të mbetet një prioritet i përhershëm i politikës së jashtme shqiptare.
Dhe mbi të gjitha, Shqipëria duhet të bëhet më e fortë ekonomikisht, ushtarakisht, teknologjikisht dhe diplomatikisht.
Sepse në politikën ndërkombëtare, respekti nuk fitohet vetëm me fjalë. Fitohet me aleatë, me ekonomi, me ushtri, me diplomaci dhe me një shtet që di çfarë kërkon.
Shqiptarët nuk duhet të zgjedhin mes popujve të tjerë. Shqiptarët duhet të zgjedhin interesin e tyre kombëtar dhe aleancat që e mbrojnë atë.
Dhe sot, më shumë se kurrë, ky interes kërkon një Shqipëri të fortë, një Kosovë të sigurt, një Ballkan euroatlantik dhe një miqësi të palëkundur me Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
