KODI I RI PENAL DHE DREJTËSIA QË DUAM PËR SHQIPËRINË
KODI I RI PENAL DHE DREJTËSIA QË DUAM PËR SHQIPËRINË – JAM PRO REFORMËS SË KRYEMINISTRIT, POR REFORMA DUHET TË SHKOJË EDHE NË GJYKATA
Nga Flamur Buçpapaj
Unë jam pro Kodit të ri Penal dhe pro reformimit të plotë të sistemit të drejtësisë shqiptare. Si specialist i fushës dhe si qytetar që e kam ndjekur prej vitesh mënyrën se si funksionon shteti ligjor, mendoj se Shqipëria ka ardhur në një pikë ku nuk mund të mjaftohemi më me ndryshime të pjesshme. Na duhet një sistem penal modern, europian, i qartë dhe i zbatueshëm njësoj për të gjithë. Pikërisht për këtë arsye e mbështes nismën e Kryeministrit Edi Rama për Kodin e ri Penal dhe për reformimin e mëtejshëm të legjislacionit penal. Në korrik 2026, Këshilli i Ministrave vendosi marrjen e masave për hartimin, konsolidimin dhe finalizimin e projektit të ri të Kodit Penal, ndryshimeve në Kodin e Procedurës Penale dhe akteve të tjera të legjislacionit penal, në kuadër të procesit të integrimit europian. Më 30 shtator 2026 u prezantua edhe Paketa e Re e Garancive Proceduriale në Kodin e Procedurës Penale. Sipas qeverisë, ajo synon forcimin e të drejtave të mbrojtjes, kontrollit gjyqësor, prezumimit të pafajësisë, rregullave për masat e sigurimit dhe përgjegjësisë për shkeljet proceduriale.
Kur flasim për një Kod Penal europian duhet të jemi të saktë: nuk ekziston një Kod Penal i vetëm i Bashkimit Europian që zbatohet njësoj në Itali, Gjermani, Belgjikë apo vende të tjera. Italia ka Kodin e saj Penal dhe Kodin e Procedurës Penale. Gjermania ka Strafgesetzbuch dhe Strafprozessordnung. Belgjika ka legjislacionin e saj penal. Por këto sisteme funksionojnë brenda një hapësire europiane ku disa parime themelore janë të përbashkëta. Një prej tyre është prezumimi i pafajësisë. Karta e të Drejtave Themelore të BE-së përcakton se çdo person i akuzuar prezumohet i pafajshëm deri sa fajësia të provohet sipas ligjit dhe se e drejta e mbrojtjes duhet të garantohet.
Prandaj, kur një person lirohet nga paraburgimi ose i zëvendësohet masa e sigurimit me një masë tjetër, kjo nuk do të thotë se ai është shpallur i pafajshëm. Paraburgimi nuk është dënim. Dënimi jepet pas një procesi gjyqësor dhe një vendimi përfundimtar. Por kjo nuk do të thotë se shteti duhet të jetë i dobët ndaj krimit. Përkundrazi, shteti duhet të jetë shumë i fortë në hetim, në mbledhjen e provave, në ndjekjen penale dhe në ekzekutimin e dënimeve të formës së prerë. Ajo që duhet të shmangim është që një person të trajtohet si i dënuar përpara se të dënohet. Kjo nuk është dobësi ndaj krimit. Kjo është shtet i së drejtës.
Edhe në vendet europiane paraburgimi konsiderohet një masë që duhet përdorur vetëm kur është e nevojshme. Rekomandimi i BE-së për të drejtat proceduriale në paraburgim përcakton se paraburgimi duhet të jetë masë e fundit dhe se, kur është e mundur, duhet të përdoren alternativa. Në Itali, për shembull, Kushtetuta përcakton se i akuzuari nuk konsiderohet fajtor deri në vendimin përfundimtar. Në sistemet europiane theksi vihet edhe te kontrolli periodik i paraburgimit, vendimet gjyqësore të arsyetuara, e drejta për t’u dëgjuar, ndihma juridike dhe mundësia e ankimit.
Pra, Shqipëria duhet të afrohet me Europën jo duke kopjuar mekanikisht Italinë, Gjermaninë apo Belgjikën, por duke marrë standardin europian të drejtësisë: shtet i fortë kundër krimit, por i drejtë ndaj qytetarit.
Nuk mjafton të kemi një Kod Penal modern nëse qytetari, kur hyn në gjykatë, nuk ndihet i dëgjuar. Unë e them këtë edhe nga një përvojë personale dhe konkrete që kam pasur me drejtësinë administrative. Në një çështje që lidhej me kompaninë time, Nacional, kam pasur një proces gjyqësor për të cilin kam kundërshtime shumë serioze. Gjyqtarja Klodiana Veizaj, sipas përvojës sime dhe mënyrës se si unë e kam përjetuar dhe dokumentuar atë proces, zhvilloi gjykimin pa na thirrur ne në mënyrën që e konsideroja të domosdoshme, pa dëgjuar mbrojtjen tonë dhe pa na dhënë mundësinë reale për të paraqitur qëndrimin dhe provat tona. Sipas meje, u dha një masë sigurimi që prekte kontratën tonë dhe vendimi u orientua në favor të palës shtetërore, ndërkohë që ne nuk patëm mundësinë që të dëgjoheshim siç duhet.
Për mua, ky është një problem shumë serioz. Sepse pyetja është e thjeshtë: si mund të quhet drejtësi e plotë një proces ku pala që preket drejtpërdrejt nga vendimi mendon se nuk është dëgjuar dhe se provat e saj nuk janë shqyrtuar? Nëse një gjykatë administrative vendos për një kontratë, për një biznes, për një pasuri apo për një të drejtë të qytetarit, palët duhet të kenë mundësi reale të dëgjohen, të mbrohen dhe të paraqesin provat e tyre. Për mua, ky nuk është thjesht debat personal. Është debat për shtetin ligjor.
Unë jam për gjyqtarë të pavarur. Nuk dua gjyqtarë që i binden Kryeministrit. Nuk dua gjyqtarë që i binden opozitës. Nuk dua gjyqtarë që i binden biznesit. Nuk dua gjyqtarë që i binden mediave. Dua gjyqtarë që i binden vetëm Kushtetutës dhe ligjit. Por pavarësia nuk duhet të nënkuptojë mungesë përgjegjësie. Pavarësia e gjyqtarit duhet të shoqërohet me llogaridhënie.
Nëse një gjyqtar jep një vendim të pavarur kundër shtetit, kjo nuk është problem. Pikërisht për këtë ekziston gjyqësori i pavarur. Por nëse një gjyqtar nuk dëgjon një palë, nuk shqyrton provat, nuk arsyeton vendimin ose shkel të drejtat proceduriale, atëherë duhet të ekzistojnë mekanizma realë për kontrollin dhe përgjegjësinë profesionale. Kjo nuk është ndërhyrje në pavarësinë e gjyqësorit. Kjo është llogaridhënie në një shtet demokratik.
Vettingu ka qenë një proces i rëndësishëm për Shqipërinë. Por kalimi i vettingut nuk duhet të nënkuptojë se një gjyqtar nuk mund të kontrollohet më kurrë për mënyrën se si ushtron detyrën. Duhet të kemi një sistem të vazhdueshëm të vlerësimit profesional dhe disiplinor të gjyqtarëve dhe prokurorëve. Jo një vetting politik. Jo një mekanizëm hakmarrjeje. Por një kontroll profesional, transparent dhe ligjor. Sepse edhe gjyqtari mund të gabojë. Pikërisht për këtë ekzistojnë apelimi, kontrolli gjyqësor, inspektimi dhe përgjegjësia disiplinore.
Prandaj unë them: le ta bëjmë Kodin e ri Penal. Le ta bëjmë më europian. Le ta forcojmë luftën kundër krimit dhe korrupsionit. Le të mbrojmë qytetarin e pafajshëm. Le të respektojmë prezumimin e pafajësisë. Le të përdorim paraburgimin vetëm kur e kërkon ligji dhe kur është realisht i nevojshëm. Dhe njëkohësisht, le të reformojmë edhe gjykatat.
Sepse nuk mund të kemi ligje moderne me zbatim të vjetër. Nuk mund të kemi Kod Penal europian me mentalitet administrativ të së kaluarës. Nuk mund të kemi drejtësi të pavarur pa përgjegjësi. Dhe nuk mund të kemi shtet ligjor nëse qytetari mendon se në gjykatë vendimi mund të merret pa e dëgjuar.
Kur them se një praktikë e tillë më kujton komunizmin, e them si një kritikë të fortë ndaj mënyrës së vendimmarrjes, jo si një përcaktim juridik për një gjyqtar apo një gjykatë. Sot Shqipëria duhet të jetë e kundërta e asaj kohe. Shteti duhet të përballet me qytetarin përpara ligjit, në kushte të barabarta. Kjo është demokracia. Kjo është Europa.
Kjo është arsyeja pse unë e mbështes reformën e Kodit të ri Penal dhe përpjekjen për ta afruar Shqipërinë me standardet europiane. Por reforma duhet të shkojë deri në fund: nga Parlamenti te prokuroria, nga prokuroria te gjykata, nga gjykata te uqytetari. Dhe mbi të gjitha, duhet të ndërtojmë një sistem ku as qeveria, as prokurori, as gjyqtari, as biznesmeni dhe as qytetari nuk janë mbi ligjin.
Italia ka standardet e saj. Gjermania ka standardet e saj. Belgjika ka standardet e saj. Por të gjitha duhet të respektojnë parimet europiane të shtetit të së drejtës, të drejtës për mbrojtje dhe procesit të rregullt. Shqipëria duhet të hyjë në Europë jo vetëm me ekonomi dhe institucione, por edhe me kulturën e drejtësisë.
Ky është shteti që duhet të ndërtojmë. Ky është standardi europian. Dhe kjo është drejtësia që meriton Shqipëria.
Nga Flamur Buçpapaj
