Maryam Rajavi i përket brezit që fillimisht besonte se Revolucioni Iranian i vitit 1979 do të çonte në një sistem pluralist post-monarkik. Basti dështoi shpejt. Konflikti midis regjimit të ri teokratik dhe organizatave të majta islamike ishte i dhunshëm dhe i pamëshirshëm. Ajo iu bashkua lëvizjes Mujahedin-e Khalq (MEK) që në fillim, lëvizje që u vu në shënjestër të regjimit të Khomeinit.
Ekzekutimet masive, burgosjet dhe persekutimet e detyruan udhëheqjen e MEK të largohej nga vendi. Rajavi ndoqi rrugën e mërgimit – së pari në Francë, pastaj në Irak dhe përsëri në Evropë pas vitit 2003.
Rrjeti që përfaqëson
Rajavi nuk vepron vetëm. Ajo përfaqëson Këshillin Kombëtar të Rezistencës së Iranit (NCRI), një formacion politik ombrellë me një hierarki, strukturë dhe planifikim strategjik të qartë. MEK është shtylla kurrizore e tij.
Është një rrjet i mbyllur, i disiplinuar dhe shumë i organizuar, me dekada përvojë në ilegalitet, mbijetesë nën persekutim dhe presion politik ndërkombëtar. Është pikërisht kjo karakteristikë, kohezioni organizativ që e dallon atë nga opozitat e tjera në mërgim.
Strehimi dhe problemet në Shqipëri
Mijëra iranianë, pjesë e MEK u strehuan në Shqipëri prej vitit 2013, me kërkesë të Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Kombeve të Bashkuara. Në qershor të 2023, kampi i tyre në Manëz të Durrësit u bë fokus i bastisjeve të policisë, e cila sekuestroi dhjetëra kompjuterë.
Operacioni rezultoi me dhjetëra të plagosur – në mesin e tyre dhe disa policë – për shkak të rezistencës që shfaqën banorët e kampit. SPAK tha se kishte dyshime për disa vepra penale, përfshirë: provokim lufte, përgjim i paligjshëm i të dhënave kompjuterike, ndërhyrje në të dhënat kompjuterike, ndërhyrje në sistemet kompjuterike dhe keqpërdorim i pajisjeve. Nuk pati më njoftime mbi rezultatet e operacionit.
Kush e financon MEK?
Këtu peizazhi bëhet i turbullt. Rajavi dhe NCRI pretendojnë se financohen nga diaspora iraniane, përmes donacioneve dhe fushatave të avokimit. Nuk ka prova të financimit të drejtpërdrejtë shtetëror nga qeveritë perëndimore.
Megjithatë, prania e ish-zyrtarëve të lartë perëndimorë në aktivitetet e saj – veçanërisht nga SHBA-ja dhe Evropa – tregon një tolerancë politike dhe mbështetje indirekte. Për Perëndimin, Rajavi funksionon si një opozitë “e dobishme” institucionalisht: e organizuar, e parashikueshme, absolutisht armiqësore ndaj Teheranit.
Pse ajo duket më “e gatshme” sesa familja mbretërore
Pasardhësit e Shahut të fundit të Iranit, më i spikaturi Reza Pahlavi, kanë njohje, por jo mekanizma. Ata shprehin nostalgji, por nuk kanë infrastrukturë politike. Ata nuk kanë parti, as rrjet, as bazë të disiplinuar. Rajavi, nga ana tjetër, shfaqet me një plan tranzicioni, një program politik dhjetëvjeçar, një propozim të qartë institucional dhe një strukturë administrative të gatshme. Ajo nuk premton një kthim në të kaluarën, por një ndarje me të.
Rreziku i “zgjidhjes së gatshme”
Problemi mbetet legjitimiteti shoqëror brenda Iranit . MEK nuk gëzon pranim të gjerë popullor dhe mbart trauma historike, veçanërisht nga periudha e bashkëpunimit të tij me Irakun në luftën e viteve 1980. Megjithatë, në një skenar të një rënieje të papritur të regjimit, politika nuk do të gjykohet vetëm nga popullariteti, por nga gatishmëria.
Maryam Rajavi nuk është zgjedhja më popullore për Iranin. Por ajo është më e organizuara. Në një sistem që mund të shpërbëhet papritur, ky element mund të jetë vendimtar. Nëse ka një vakum pushteti, ajo nuk do ta kërkojë atë. Ajo do të jetë tashmë atje.
