Dita e Alfabetit – Fitorja e Mendjes Shqiptare dhe Rilindja e Shpirtit Kombëtar
Flamur Buçpapaj
22 Nëntori është një nga ditët më të shënuara të historisë shqiptare. Në këtë ditë, shqiptarët kthejnë sytë pas mbi një ngjarje që vendosi themelet e identitetit tonë modern: Kongresin e Manastirit të vitit 1908, i cili njësoi alfabetin e gjuhës shqipe dhe i dha kombit një nga arritjet më madhore kulturore të të gjitha kohërave.
Konteksti historik: një gjuhë, shumë alfabete
Në fillim të shekullit XX, shqiptarët ishin një komb i ndarë në shumë aspekte, por mbi të gjitha në gjuhë të shkruar. Shqiptarët përdornin disa alfabete të ndryshme – latin, grek, arab, cirilik – varësisht nga zona, ndikimi fetar dhe rrethanat politike. Kjo situatë e vështirë krijonte:
përçarje kulturore dhe arsimore,
vështirësi në botimin e librave dhe teksteve mësimore,
pengim të nxënësve dhe shkollave shqipe,
dobësim të identitetit kombëtar.
Në këtë realitet të ndërlikuar, rilindasit shqiptarë e kuptuan se pa një gjuhë të unifikuar nuk mund të ketë komb të unifikuar.
Kongresi i Manastirit – vendi ku u bashkuan mendjet shqiptare
Më 14–22 nëntor 1908, në Manastir u mblodhën 50 delegatë nga e gjithë Shqipëria dhe diaspora. Ishin atdhetarë, gjuhëtarë, priftërinj, hoxhallarë, mësues, botues e patriotë të shquar. Midis figurave kryesore që drejtonin punimet ishin:
Mit’hat Frashëri, intelektual dhe shkrimtar,
Gjergj Fishta, poeti kombëtar,
Ndre Mjeda, gjuhëtar i shquar,
Parashqevi Qiriazi, një nga zërat më të rëndësishëm të arsimit shqiptar,
shumë të tjerë që lanë gjurmë të pashlyeshme në historinë e shqipes.
Pavarësisht dallimeve fetare, krahinore apo politike, ata u bashkuan për një qëllim të vetëm: zgjedhjen e një alfabeti të përbashkët për gjuhën shqipe.
Alfabeti latin – zgjedhje e qytetarisë dhe Evropës
Pas debatimesh të gjata dhe analizash gjuhësore e praktike, delegatët vendosën me konsensus të plotë që alfabeti latin, i përshtatur për tingujt e shqipes, të bëhej alfabeti zyrtar i gjuhës shqipe.
Ky ishte një vendim që:
e vendoste Shqipërinë në familjen evropiane të kulturës,
siguronte një sistem të thjeshtë e modern shkrimi,
lehtësonte botimin e librave, gazetave dhe teksteve shkollore,
krijonte baza për standardizimin e mëvonshëm të gjuhës.
Ishte një akt i madh emancipues dhe një fitore politike kundër përpjekjeve të Perandorisë Osmane dhe fqinjëve për të penguar zhvillimin e arsimit shqip.
Rëndësia e Ditës së Alfabetit sot
22 Nëntori sot nuk është vetëm një datë historike. Ajo është:
ditë reflektimi mbi sakrificat e rilindasve,
ditë e mirënjohjes për ata që luftuan që shqipja të mësohej, të lexohej dhe të shkruhej lirshëm,
ditë e identitetit, që na kujton se gjuha është pasuria jonë më e madhe kombëtare.
Alfabeti shqiptar sot është ura që lidh të gjitha trevat shqiptare – Shqipërinë, Kosovën, Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi, Preshevën, diasporën. Ai është themeli me të cilin shkruhen:
letërsia jonë,
historia jonë,
identiteti ynë i përbashkët.
Mesazhi i kësaj dite
Dita e Alfabetit na kujton se një komb nuk mbahet vetëm me tokë e me kufij, por me:
gjuhë,
kulturë,
kujtesë historike,
dije dhe arsim.
Ruajtja dhe pasurimi i gjuhës shqipe është detyrë e çdo shqiptari, kudo që jeton.
Gëzuar Ditën e Alfabetit Shqiptar!
Le të nderojmë rrënjët tona, të mbrojmë gjuhën dhe të ndërtojmë një të ardhme që qëndron mbi themelet e diturisë dhe identitetit tonè.
