Vendimi i presidentit Donald Trump për të bllokuar të gjitha dërgesat iraniane që hyjnë ose dalin nga Ngushtica e Hormuzit, duke nisur nga mëngjesi i së hënës, krijon testin e radhës të madh në luftën me Iranin: cila palë mund të përballojë më shumë dhimbje ekonomike, udhëheqja e re në Teheran apo vetë Trump?
Pothuajse gjithçka në mënyrën se si do të zhvillohet kjo fazë e re e luftës pritet të jetë ndryshe nga ajo që kemi parë deri tani.
Në vend që të drejtojë raketa dhe bomba ndaj objektivave ushtarake, pozicioneve të raketave dhe industrisë mbrojtëse iraniane, Trump do të përpiqet të mbytë burimin jetik të vendit, naftën që përbën më shumë se 50% të eksporteve dhe pothuajse të gjitha të ardhurat e qeverisë.
Shpresa e parë e presidentit, sipas zyrtarëve të administratës, është të detyrojë Iranin të pranojë kushtet që zëvendëspresidenti JD Vance paraqiti në bisedimet e paqes në Islamabad, të cilat Irani i refuzoi, ashtu si edhe në negociatat në Gjenevë para fillimit të luftës më 28 shkurt. Lista e kushteve përfshin dorëzimin e të gjithë rezervës së uraniumit, çmontimin përfundimtar të infrastrukturës bërthamore dhe heqjen dorë nga kontrolli mbi trafikun në ngushticë.
Nëse Irani nuk dorëzohet, Trump duket se ende shpreson në atë që deklaroi në ditën e parë të luftës: që popullsia iraniane të ngrihet dhe të rrëzojë regjimin ushtarako-fetar që qeveris vendin që nga viti 1979. Por ky skenar është po aq i vështirë sa edhe më parë.
Nga ana e tij, Irani duket se ka zgjedhur të luftojë në tregjet globale, ku ka zbuluar një formë të re fuqie. Duke e ditur se ka humbur betejën ushtarake në javët e para, por ka performuar mbi pritshmëritë në luftën e informacionit dhe në goditjet me raketa e dronë ndaj fqinjëve, Irani po llogarit se Trump ka një tolerancë të kufizuar ndaj kostos politike.
Nëse asnjë pikë nafte iraniane nuk kalon nga ngushtica, çmimet mund të rriten ndjeshëm, me disa kompani që parashikojnë deri në 175 dollarë për fuçi. Irani është i vetëdijshëm për efektet politike që mund të ketë inflacioni në SHBA, më pak se shtatë muaj para zgjedhjeve të mesmandatit.
“Së shpejti do të ndjeni nostalgji për benzinën 4–5 dollarë”, paralajmëroi negociatori kryesor iranian dhe kryetari i parlamentit, Mohammad Bagher Ghalibaf. Megjithatë, deri të hënën në mëngjes, tregjet nuk dukeshin të panikuara: çmimi i naftës Brent u rrit me rreth 6%, në pak mbi 101 dollarë për fuçi, por mbeti nën nivelet para armëpushimit.
Trump, nga ana tjetër, ka zbutur pritshmëritë për uljen e çmimeve, duke thënë se ato “do të mbeten afërsisht të njëjta” dhe mund të jenë “pak më të larta” gjatë zgjedhjeve, një shqetësim i madh për republikanët.
Kjo është një situatë e paprecedent. Ashtu si “karantina” e vendosur nga John F. Kennedy ndaj Kubës në vitin 1962, është e pamundur të parashikohet rezultati. Atëherë, SHBA prisnin të shihnin nëse Bashkimi Sovjetik do të përballej apo do të tërhiqej. Nikita Hrushovi zgjodhi të tërhiqej.
Tani mbetet për t’u parë nëse lideri i ri iranian, Mojtaba Khamenei, do të bëjë të njëjtën gjë. Pa një marinë të fuqishme, Irani ka pak shanse në një përballje direkte.
Ky është një tjetër ndryshim strategjie për Trump. Disa javë më parë, ai lejoi Iranin të shiste naftën që ishte tashmë në det për të stabilizuar tregun. Por kjo nuk pati efekt, dhe Trump u duk sikur po zhvillonte një luftë gjysmake, duke bombarduar Iranin ndërkohë që i lejonte të fitonte para.
“Irani po pasurohet ndërsa të tjerët varfërohen”, tha Richard Haass, ish-zyrtar i lartë amerikan. “Bllokada rrit presionin ekonomik mbi Iranin. Nëse duan të shesin naftë, duhet të hapin ngushticën për të gjithë.”
Suksesi i strategjisë do të varet edhe nga reagimi i klientëve kryesorë të Iranit, si Kina, India, Pakistani dhe Turqia. Nuk është e qartë nëse ata do të ushtrojnë presion mbi Teheranin.
Ekziston gjithashtu rreziku që Irani të përgjigjet duke sulmuar objektet energjetike në vendet arabe fqinje, duke sinjalizuar se nëse nuk mund të eksportojë naftë, atëherë askush nuk duhet të eksportojë.
Ende ka paqartësi mbi mënyrën e zbatimit të bllokadës. Trump fillimisht foli për një bllokadë totale, por më pas u sqarua se ajo do të aplikohet vetëm për anijet që lidhen me Iranin. Mallrat nga vendet e tjera të Gjirit do të lejohen të kalojnë, por me rrezik të lartë.
Ngushtica është bllokuar edhe më parë, por historia nuk ofron një precedent të qartë për situatën aktuale.
Nëse bllokada është afatshkurtër dhe funksionon, ajo mund të konsiderohet një lëvizje e zgjuar nga Trump. Por nëse zgjat, ai rrezikon të duket si një lider që nuk parashikoi pasojat e një konflikti që mendonte se do të zgjaste vetëm disa ditë, ndërsa tani po hyn në javën e shtatë dhe pasojat për ekonominë globale sapo kanë filluar./ NYTimes/ Analiza nga David E. Sanger mbulon administratën Trump dhe një gamë të gjerë çështjesh të sigurisë kombëtare. Ai ka qenë gazetar i The New York Times për më shumë se katër dekada dhe ka shkruar katër libra mbi politikën e jashtme dhe sfidat e sigurisë kombëtare.
