IZRAELI NUK ISHTE I DESTINUAR TË FORMOHEJ NË SHQIPËRI
Kundërthënie ndaj qëndrimit të Ben Blushit: Historia, sovraniteti kombëtar dhe interesat shqiptare
Nga Flamur Buçpapaj – shkrimtar dhe gazetar
Një debat historik që kërkon fakte, jo frikë
Deklaratat e Ben Blushit për idenë e krijimit të shtetit të Izraelit në Shqipëri, të trajtuara në shkrimin e tij të publikuar më 8 nëntor 2026, ngrenë një çështje që duhet analizuar me qetësi, argumente historike dhe përgjegjësi kombëtare. Sipas Blushit, gazetari britanik me origjinë hebraike Leo Elton kishte propozuar në vitin 1935 që një shtet hebraik të krijohej në Shqipëri. Blushi e përdor këtë episod për të ngritur hipotezën se, po të ishte zbatuar ky propozim, Shqipëria mund të përballej sot me ndarje territoriale dhe konflikte të ngjashme me ato të Lindjes së Mesme.
Unë, Flamur Buçpapaj, e kundërshtoj interpretimin që e kthen një propozim historik të parealizuar në një skenar frike për të ardhmen e Shqipërisë. Një ide e diskutuar në të kaluarën nuk është e njëjtë me një plan shtetëror të miratuar, me një marrëveshje ndërkombëtare apo me një vendim të detyrueshëm për popullin shqiptar.
Nëse propozimi i Leo Eltonit ka ekzistuar në formën e përshkruar, ai duhet shqyrtuar përmes dokumenteve historike, korrespondencës diplomatike dhe burimeve arkivore. Nuk duhet përdorur si provë se hebrenjtë kishin një projekt të përbashkët për të marrë Shqipërinë. Një pretendim i tillë kërkon prova konkrete dhe nuk mund t’i atribuohet një populli të tërë mbi bazën e veprimit të një individi.
Jeruzalemi dhe historia e lashtë e popullit hebre
Pika e parë e argumentit tim është lidhja historike dhe fetare e hebrenjve me Tokën e Izraelit dhe me Jeruzalemin.
Jeruzalemi zë një vend qendror në traditën judaike. Në rrëfimet biblike, mbreti David e bëri qytetin qendrën e mbretërisë së tij, ndërsa mbreti Solomon lidhet me ndërtimin e Tempullit të Parë. Këto ngjarje janë pjesë e kujtesës fetare dhe historike hebraike, edhe pse hollësitë e historisë së hershme studiohen e debatohen nga studiuesit.
Prandaj, duhet bërë një dallim i rëndësishëm: Sinai nuk është vendi ku u themelua shteti i Izraelit në kuptimin historik të shtetit të lashtë. Në traditën biblike, Sinai lidhet me daljen e izraelitëve nga Egjipti dhe me marrjen e Ligjit, ndërsa mbretëritë e lashta të Izraelit dhe Judës u zhvilluan në Tokën e Izraelit.
Po kështu, Izraeli modern nuk është themeluar nga Solomoni. Shteti modern u shpall më 14 maj 1948 nga David Ben-Gurioni, pas zhvillimeve të gjata politike, lëvizjes sioniste, mandatit britanik në Palestinë dhe vendimit të Kombeve të Bashkuara të vitit 1947 për ndarjen e territorit në dy shtete. Këto fakte historike dokumentohen nga institucione si Biblioteka Kombëtare e Izraelit dhe Muzeu Përkujtimor i Holokaustit në Shtetet e Bashkuara.
Këtu qëndron një nga kundërshtimet e mia ndaj mënyrës se si zhvillohet debati: historia nuk mund të zëvendësohet me skenarë hipotetikë. Lidhjet e hebrenjve me Tokën e Izraelit janë një realitet historik e fetar, ndërsa ideja e vendosjes së një shteti hebraik në Shqipëri ishte, sipas pretendimit të cituar, një propozim alternativ që nuk u realizua.
. Kush e formoi shtetin modern të Izraelit?
Shteti modern i Izraelit nuk u formua nga një person i vetëm dhe as vetëm nga një vendim fetar. Ai u krijua nga ndërthurja e një lëvizjeje kombëtare, migrimit hebraik, organizimit politik, zhvillimeve ndërkombëtare dhe luftës që pasoi shpalljen e pavarësisë.
Theodor Herzli ishte një nga figurat themelore të sionizmit politik modern. Kongresi i Parë Sionist, i mbajtur në Bazel më 1897, kërkoi krijimin e një atdheu të njohur ndërkombëtarisht për popullin hebre në Tokën e Izraelit. Deklarata Balfour e vitit 1917 dhe Mandati Britanik për Palestinën ndikuan në zhvillimet e mëvonshme. Më 29 nëntor 1947, Asambleja e Përgjithshme e OKB-së miratoi rezolutën për ndarjen e Palestinës së Mandatit në një shtet hebraik dhe një shtet arab. Më pas, më 14 maj 1948, u shpall shteti i Izraelit.
Kjo histori nuk duhet idealizuar dhe as demonizuar. Ajo përfshin përvojën e persekutimit të hebrenjve, Holokaustin dhe nevojën e shumë të mbijetuarve për siguri, por edhe zhvendosjen e palestinezëve, luftërat dhe konfliktet e pazgjidhura që vazhdojnë të ndikojnë në rajon.
Të njohësh historinë e një populli nuk do të thotë të miratosh çdo politikë të qeverisë së tij. Po kështu, të kritikosh veprimet e një qeverie nuk të jep të drejtën të fajësosh një komb, një fe apo një grup etnik në tërësi.
Shqipëria nuk është Palestinë dhe as një territor pa identitet kombëtar
Shqipëria ka historinë, identitetin, gjuhën, kulturën dhe institucionet e veta. Ajo nuk mund të trajtohet si një hapësirë bosh ku një projekt ndërkombëtar mund të vendoset pa vullnetin e popullit shqiptar.
Në vitet 1930, Shqipëria ishte një shtet sovran, me institucionet dhe problemet e veta politike. Çdo projekt që do të përfshinte vendosjen e miliona njerëzve dhe krijimin e një entiteti të ri shtetëror në territorin shqiptar do të kërkonte shqyrtim të jashtëzakonshëm politik, juridik, demografik dhe ndërkombëtar. Nuk mund të supozohet se një propozim i vetëm do të kishte ndryshuar automatikisht kufijtë dhe sovranitetin e Shqipërisë.
Për këtë arsye, nuk e pranoj si argument të mjaftueshëm pohimin se, po të ishte zbatuar propozimi i përmendur, shqiptarët do të kishin përfunduar domosdoshmërisht në të njëjtën situatë si palestinezët. Ky është një skenar hipotetik, jo një fakt historik i provuar.
Për më tepër, krahasimi i Shqipërisë me Palestinën duhet bërë me kujdes. Historia e konfliktit izraelito-palestinez lidhet me zhvillime specifike, me pretendime kombëtare konkurruese, me fundin e Mandatit Britanik, me luftërat, me çështjen e refugjatëve dhe me mosmarrëveshjet për territorin e sovranitetin. Nuk mund të transferohet mekanikisht në historinë shqiptare.
. Shqipëria dhe hebrenjtë: një histori shpëtimi që duhet nderuar
Marrëdhëniet shqiptaro-hebraike kanë një kapitull të rëndësishëm gjatë Luftës së Dytë Botërore. Shqipëria u bë strehë për hebrenj që kërkonin të shpëtonin nga persekutimi nazist. Familje shqiptare, myslimane e të krishtera, i strehuan dhe i mbrojtën hebrenjtë, shpesh duke rrezikuar jetën e tyre.
Sipas të dhënave të publikuara nga Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme të Shqipërisë, vendi strehoi jo vetëm hebrenjtë që jetonin brenda kufijve të tij, por edhe më shumë se 2,000 hebrenj të ardhur nga vende të tjera. Në fund të luftës, numri i hebrenjve në Shqipëri ishte më i madh se para saj.
Ky është një fakt që i jep Shqipërisë dinjitet historik. Ai tregon se bashkëjetesa, mikpritja dhe mbrojtja e njeriut në rrezik mund të kapërcejnë dallimet fetare dhe etnike.
Por ky kapitull nuk duhet përdorur për të pretenduar se shqiptarët i detyrohen politikisht Izraelit, apo se duhet të miratojnë çdo vendim të qeverisë izraelite. Mirënjohja historike dhe diplomacia moderne janë dy çështje të ndryshme. Shqipëria mund ta nderojë shpëtimin e hebrenjve dhe, njëkohësisht, të mbrojë interesat e veta kombëtare.
. Marrëdhëniet me Izraelin duhet të bazohen në interesin kombëtar
Unë mbështes zhvillimin e marrëdhënieve të mira ndërmjet Shqipërisë dhe Izraelit, por këto marrëdhënie duhet të jenë të barabarta, transparente dhe në shërbim të qytetarëve shqiptarë.
Shqipëria e njohu shtetin e Izraelit më 16 prill 1949, ndërsa marrëdhëniet diplomatike ndërmjet dy vendeve u vendosën më 19 gusht 1991. Kjo histori tregon se marrëdhëniet tona nuk janë një çështje e lindur nga debatet e sotme, por pjesë e politikës së jashtme shqiptare.
Ka fusha të rëndësishme ku Shqipëria mund të përfitojë nga bashkëpunimi me Izraelin:
– Teknologjia dhe inovacioni: shkëmbim përvojash në teknologjinë e informacionit, digjitalizim dhe siguri kibernetike, në përputhje me ligjin dhe mbrojtjen e të dhënave.
– Bujqësia dhe menaxhimi i ujit: teknologji të ujitjes, kursimi i ujit, serat moderne dhe përmirësimi i rendimentit bujqësor.
– Turizmi dhe kultura: promovimi i Shqipërisë si destinacion turistik, zhvillimi i turizmit kulturor dhe zgjerimi i shkëmbimeve universitare.
– Mbrojtja dhe siguria: bashkëpunim në trajnime, mbrojtje civile, kundërpërgjigje ndaj fatkeqësive dhe teknologji mbrojtëse, në përputhje me detyrimet e Shqipërisë ndaj NATO-s dhe ligjin ndërkombëtar.
– Tregtia dhe investimet: projekte konkrete që krijojnë vende pune, rrisin eksportet shqiptare dhe sjellin teknologji e dije në vend.
Por çdo investim duhet të kalojë përmes procedurave të hapura, konkurrencës së ndershme, kontrollit të konfliktit të interesit dhe respektimit të ligjeve shqiptare. Shqipëria nuk duhet të japë privilegje vetëm për shkak të origjinës së investitorit. Duhet të negociojë marrëveshje që i shërbejnë ekonomisë dhe interesit publik.
Kosova dhe rëndësia e diplomacisë shqiptare
Një element i rëndësishëm i marrëdhënieve shqiptaro-izraelite është njohja e Kosovës nga Izraeli më 1 shkurt 2021. Ky zhvillim ka rëndësi diplomatike për Kosovën dhe për interesin shqiptar në konsolidimin e subjektivitetit ndërkombëtar të saj.
Shqipëria duhet ta vlerësojë këtë hap, të ruajë marrëdhëniet me Izraelin dhe të punojë për bashkëpunim ekonomik e politik. Por diplomacia nuk mund të ndërtohet mbi idenë se një vend duhet të jetë mik i përhershëm në çdo çështje apo se një tjetër duhet të bëhet armik i përhershëm.
Interesi kombëtar kërkon marrëdhënie të qëndrueshme me Shtetet e Bashkuara, Bashkimin Evropian, Izraelin, Kosovën, vendet arabe dhe partnerët e tjerë rajonalë. Shqipëria është anëtare e NATO-s dhe aspiron integrimin evropian; këto orientime duhet të mbeten themeli i politikës së saj të jashtme.
. Shqipëria nuk duhet të bëhet arenë e propagandës së Iranit apo e asnjë fuqie tjetër
Shqipëria duhet të refuzojë çdo fushatë propagandistike të importuar që kërkon ta kthejë shoqërinë shqiptare kundër një populli apo shteti përmes frikës, dezinformimit ose teorive konspirative. Kjo vlen për propagandën iraniane kundër Izraelit, por edhe për çdo propagandë tjetër që synon të diktojë politikën shqiptare.
Megjithatë, kundërshtimi i propagandës nuk duhet të na pengojë të shqyrtojmë në mënyrë kritike veprimet konkrete të qeverive. Shqipëria duhet të mbështesë të drejtën ndërkombëtare, mbrojtjen e civilëve, lirimin e pengjeve, ndihmën humanitare dhe zgjidhjet politike që mundësojnë siguri e dinjitet për izraelitët dhe palestinezët.
Nuk është në interesin shqiptar të importojë urrejtjen e Lindjes së Mesme. Po aq e dëmshme do të ishte të mbyllnim sytë përballë vuajtjeve të civilëve apo shkeljeve të provuara, cilido qoftë autori.
Një politikë e jashtme shqiptare me parime
Unë propozoj që politika shqiptare ndaj Izraelit dhe Lindjes së Mesme të mbështetet në pesë parime:
Së pari, sovraniteti kombëtar. Asnjë projekt i huaj nuk mund të vendoset mbi vullnetin kushtetues dhe demokratik të popullit shqiptar.
Së dyti, diplomacia e interesit. Marrëdhëniet duhet të prodhojnë përfitime të matshme për ekonominë, sigurinë, arsimin, bujqësinë dhe teknologjinë shqiptare.
Së treti, kundërshtimi i antisemitizmit dhe i çdo forme urrejtjeje etnike ose fetare. Asnjë popull nuk duhet të fajësohet kolektivisht për vendimet e një qeverie.
Së katërti, respektimi i së drejtës ndërkombëtare. Shqipëria duhet të mbrojë parimet e sovranitetit, të drejtave të njeriut, mbrojtjes së civilëve dhe zgjidhjes paqësore të mosmarrëveshjeve.
Së pesti, transparenca. Marrëveshjet për investimet, sigurinë, teknologjinë dhe tregtinë duhet të jenë transparente, të kontrollueshme dhe të dobishme për publikun.
Këto parime e bëjnë Shqipërinë më të fortë, jo më të dobët. Ato na lejojnë të bashkëpunojmë pa u nënshtruar, të kritikojmë pa urrejtur dhe të mbrojmë interesin tonë pa u kthyer në vegël të interesave të të tjerëve.
. : historia nuk duhet kthyer në instrument frike
Pretendimi se Izraeli mund të ishte krijuar në Shqipëri është një çështje historike që mund të studiohet, por nuk duhet shndërruar në argument për frikësimin e qytetarëve apo për krijimin e armiqve imagjinarë.
Hebrenjtë kanë një lidhje të lashtë historike dhe fetare me Tokën e Izraelit dhe Jeruzalemin. Shteti modern i Izraelit u krijua në vitin 1948 përmes një procesi politik dhe ndërkombëtar të dokumentuar. Shqipëria, nga ana tjetër, ka identitetin dhe sovranitetin e saj, si dhe një histori të respektuar të shpëtimit të hebrenjve gjatë Holokaustit.
Prandaj, nuk shoh arsye që shqiptarët ta shndërrojnë këtë histori në frikë nga një popull tjetër. Ne duhet të jemi të aftë të dallojmë faktin historik nga hipoteza, kritikën politike nga urrejtja dhe bashkëpunimin diplomatik nga nënshtrimi.
Si shkrimtar dhe gazetar, unë, Flamur Buçpapaj, mbroj një Shqipëri që nuk udhëhiqet nga konspiracionet, por nga dija, sovraniteti, diplomacia dhe interesi kombëtar. Ne duhet të përfitojmë nga teknologjia, ekonomia, arsimi dhe përvoja e sigurisë së partnerëve tanë, përfshirë Izraelin, duke ruajtur marrëdhënie të mira me të gjithë partnerët e tjerë.
Shqipëria nuk ka nevojë të zgjedhë urrejtjen për të mbrojtur identitetin e saj. Ajo ka nevojë për një shtet të fortë, diplomaci të mençur,h ekonomi konkurruese dhe qytetarë që gjykojnë mbi bazën e fakteve. Ky është patriotizmi që i shërben vërtet atdheut.
