NËNTË DIAGRAMAT E SHISH: ÇFARË JANË, SI PËRGATITEN DHE ÇFARË INFORMACIONI MUND TË PËRMBAJNË?
Nga Flamur Buçpapaj
Çështja e nëntë diagrameve që, sipas materialeve të bëra publike nga dosja hetimore, janë gjetur në automjetin e Ergys Agasit, nuk mund të trajtohet seriozisht pa shpjeguar më parë se çfarë nënkuptohet me termin “diagramë informative” në një shërbim inteligjence.
Sipas raportimeve publike, më 20 korrik 2026 u sekuestrua automjeti i Agasit dhe, gjatë kontrollit të dokumentuar më 22 korrik, u gjetën nëntë printime në format të madh, në të cilat paraqiteshin diagrama me të dhëna të ngjashme me ato të prodhuara nga SHISH. Këto janë të dhëna të raportuara nga materiale të dosjes hetimore dhe jo, në këtë fazë, një konstatim përfundimtar i ekspertizës publike.
Fjala “diagramë”, në kuptimin e zakonshëm, nënkupton një paraqitje grafike të informacionit. Në një shërbim inteligjence, një material i tillë mund të përdoret për të paraqitur në mënyrë të përmbledhur lidhje, persona, institucione, ngjarje, kontakte, struktura, rreziqe ose marrëdhënie ndërmjet faktorëve të ndryshëm.
Por një saktësim është i domosdoshëm:
Nuk ka bazë publike të mjaftueshme për të thënë se nëntë materialet konkrete të rastit Agasi përmbajnë pikërisht këto të dhëna, se janë dokumente origjinale të SHISH apo se kanë një nivel të caktuar klasifikimi.
Kjo mund të përcaktohet vetëm përmes ekspertimit dhe dokumentacionit të plotë të hetimit.
FAKTE TË VERIFIKUESHME: ÇFARË ËSHTË NJË DIAGRAMË INFORMATIVE?
Në kuptimin teknik, një diagramë është një mënyrë për ta paraqitur informacionin në mënyrë të strukturuar dhe vizuale.
Në vend që informacioni të paraqitet në disa faqe tekst, ai mund të vendoset në një skemë me:
persona → institucione → kontakte → ngjarje → lidhje → burime → vlerësime.
Një skemë e tillë mund të përdorë kuti, shigjeta, kode, data, kategori dhe shënime analitike.
Kjo nuk do të thotë se çdo diagramë e tillë është dokument sekret.
Klasifikimi varet nga përmbajtja, origjina, niveli i klasifikimit dhe rregullat ligjore të administrimit të informacionit.
Vetë SHISH publikon se administron dokumentacion të klasifikuar dhe se kuadri i tij rregullator përfshin ligjin nr. 10/2023 “Për informacionin e klasifikuar”. Faqja zyrtare e SHISH publikon gjithashtu raste të dokumenteve të klasifikuara që janë deklasifikuar pjesërisht, duke treguar se dokumentet identifikohen edhe me elemente si numri i protokollit, data, numri i faqeve dhe niveli i klasifikimit.
MUNDËSI HIPOTETIKE: SI MUND TË NDËRTOHET NJË DIAGRAMË INFORMATIVE?
Një diagramë informative mund të përgatitet nga analisti pasi mblidhen dhe vlerësohen të dhëna nga burime të ndryshme.
Procesi, në nivel të përgjithshëm, mund të kuptohet kështu:
E PARA – MBLEDHJA E INFORMACIONIT
Mblidhen të dhëna që lidhen me objektin e analizës.
Funksioni i SHISH lidhet me mbledhjen dhe analizimin e informacionit në funksion të sigurisë kombëtare. Kuadri zyrtar i publikuar nga SHISH përcakton misionin dhe kompetencat e institucionit.
E DYTA – VERIFIKIMI
Informacioni duhet të vlerësohet dhe, kur është e mundur, të kontrollohet për saktësinë dhe besueshmërinë.
Në analizën informative duhet bërë dallimi ndërmjet një fakti të verifikuar, një informacioni të marrë nga një burim dhe një vlerësimi analitik.
E TRETA – KLASIFIKIMI I INFORMACIONIT
Të dhënat që kanë karakter të mbrojtur trajtohen sipas regjimit përkatës të informacionit të klasifikuar.
E KATËRTA – ANALIZA
Analisti lidh elementet e ndryshme dhe përpiqet të identifikojë marrëdhënie, modele, zhvillime ose rreziqe.
E PESTA – PARAQITJA GRAFIKE
Informacioni i analizuar mund të paraqitet në formë tabele, harte lidhjesh, grafiku ose diagrami.
E GJASHTA – RAPORTIMI
Materiali mund të përdoret si pjesë e analizës informative.
Kjo është një përshkrim i përgjithshëm i mënyrës se si mund të strukturohet informacioni dhe nuk është një përshkrim i procedurave të brendshme të klasifikuara të SHISH.
MUNDËSI HIPOTETIKE: ÇFARË INFORMACIONI MUND TË KETË NJË DIAGRAMË?
Në varësi të objektit të analizës, një diagramë informative mund të përmbledhë kategori të ndryshme të të dhënave.
. PERSONA
Mund të paraqiten persona që lidhen me një çështje konkrete.
Por emri i një personi në një diagramë nuk do të thotë automatikisht se ai është i dyshuar për një vepër penale.
Ai mund të jetë subjekt i analizës, person kontakti, funksionar, dëshmitar, burim informacioni ose individ i lidhur me një ngjarje.
. INSTITUCIONE
Diagrami mund të tregojë institucione shtetërore, organizata, kompani ose struktura të tjera që lidhen me çështjen që analizohet.
. MARRËDHËNIE DHE LIDHJE
Shigjetat dhe lidhjet grafike mund të tregojnë marrëdhënie të identifikuara ose të analizuara ndërmjet personave, institucioneve apo ngjarjeve.
Por një vijë në një diagramë nuk duhet interpretuar automatikisht si provë e një marrëdhënieje kriminale.
Duhet parë se çfarë kuptimi i ka dhënë autori i dokumentit asaj lidhjeje dhe mbi çfarë burimi është mbështetur.
DATA DHE NGJARJE
Një diagramë mund të përmbajë data, takime, ngjarje ose zhvillime të renditura në kohë.
Kjo mund ta bëjë më të lehtë për analistin të kuptojë kronologjinë.
INFORMACION OPERACIONAL
Në varësi të natyrës së dokumentit, mund të ketë edhe të dhëna operative.
Kjo është zona ku duhet bërë shumë kujdes, sepse metodat e punës dhe burimet e informacionit të një shërbimi inteligjent nuk janë materiale që mund të interpretohen apo publikohen pa respektuar kuadrin ligjor.
VLERËSIME ANALITIKE
Një diagramë nuk është domosdoshmërisht vetëm një listë faktesh.
Mund të përmbajë edhe vlerësime të analistit, lidhje të mundshme ose përfundime analitike.
Prandaj është shumë e rëndësishme të ndahet:
fakti i verifikuar
nga
informacioni i marrë nga një burim
dhe nga
vlerësimi i analistit.
Këto nuk kanë të njëjtën peshë provuese.
ÇFARË MUND TË JENË NËNTË DIAGRAMAT E RASTIT AGASI?
Pa parë vetë nëntë dokumentet dhe pa pasur përfundimin e ekspertizës, nuk mund të themi me siguri se çfarë përmbajnë.
Mund të themi vetëm se, nëse ato janë vërtet materiale të prodhuara nga SHISH, duhet të përcaktohet natyra e tyre.
Pyetjet janë:
A janë dokumente origjinale të SHISH?
A janë kopje të dokumenteve të SHISH?
A janë materiale të prodhuara nga një strukturë tjetër?
A janë dokumente pune apo dokumente zyrtare?
A janë të klasifikuara?
Kush i ka përgatitur?
Kush i ka printuar?
Kur janë printuar?
Nga cili sistem janë nxjerrë?
Kush kishte akses në to?
Kush i ka dorëzuar?
Për çfarë qëllimi janë dorëzuar?
Kush ishte i autorizuar t’i mbante?
Këto janë pyetje shumë më të rëndësishme sesa vetë fjala “diagramë”.
A DUHET TË BËHET AUDITIM APO INSPEKTIM?
Këtu duhet bërë një dallim i rëndësishëm.
Nuk bëhet fjalë domosdoshmërisht për një audit financiar.
Nëse dyshohet se informacion i SHISH ka dalë jashtë strukturës së institucionit, ajo që kërkohet është një inspektim institucional dhe kontroll i administrimit të informacionit, i shoqëruar me ekspertizë dokumentare dhe, nëse është e nevojshme, ekspertizë elektronike.
Vetë Programi i Transparencës i SHISH parashikon një Inspektor të Përgjithshëm, përgjegjës për kryerjen e inspektimeve në veprimtarinë e SHISH, me të drejtë kontrolli dhe me detyrë të raportojë për shkelje të ligjit ose probleme serioze dhe të rekomandojë veprime korrigjuese.
Prandaj, nëse nga hetimi rezulton se dokumentet kanë origjinë nga SHISH, duhet të verifikohet edhe zinxhiri institucional i dokumentit.
Pra:
kush e krijoi → kush e regjistroi → kush e klasifikoi → kush pati akses → kush e kopjoi → kush e printoi → kush e nxori → kush e dorëzoi → kush e posedoi.
Kjo është ajo që duhet të kontrollohet.
ÇFARË DUHET TË PËRFSHIJË KY INSPEKTIM?
Duhet të verifikohen, sipas rastit:
1. Origjina e dokumentit.
2. Numri i protokollit dhe regjistrimi administrativ.
3. Data e krijimit.
4. Autori ose struktura që e ka përgatitur.
5. Niveli i klasifikimit.
6. Numri i kopjes dhe destinacioni i saj.
7. Kush ka pasur autorizim për ta parë.
8. Kush ka pasur autorizim për ta kopjuar ose printuar.
9. Nga cili sistem elektronik është nxjerrë, nëse ka origjinë elektronike.
10. Kush e ka transportuar ose dorëzuar.
11. Nëse ka ekzistuar autorizim për nxjerrjen jashtë institucionit.
12. Nëse ka pasur shkelje të procedurave të sigurisë.
Kjo nuk do të thotë që këto të dhëna duhet të bëhen publike. Nëse informacioni është i klasifikuar, vetë kontrolli duhet të zhvillohet duke respektuar regjimin e informacionit të klasifikuar.
DUHET TË BËHET EDHE EKSPERTIZË DOKUMENTARE
Për nëntë printimet duhet të përcaktohet nëse janë autentike dhe nëse kanë origjinë nga SHISH.
Ekspertiza duhet, sipas nevojës, të shqyrtojë:
formatin dhe strukturën e dokumentit;
elementet identifikuese;
numrat e protokollit;
datat;
shënimet e klasifikimit;
vulat dhe nënshkrimet, nëse ekzistojnë;
karakteristikat e printimit;
përputhjen me dokumentet autentike të institucionit;
dhe, kur ka origjinë elektronike, të dhënat teknike dhe metadatat e disponueshme.
Nëse rezulton se dokumentet janë nxjerrë nga një sistem elektronik, duhet të shqyrtohet edhe mundësia e një ekspertize forenzike për të përcaktuar gjurmët e aksesit, kopjimit ose printimit, në masën që këto të dhëna ekzistojnë dhe mund të administrohen ligjërisht.
ZINXHIRI I RUAJTJES SË PROVËS
Një tjetër element që nuk duhet anashkaluar është zinxhiri i ruajtjes dhe administrimit të provës.
Duhet të dokumentohet:
ku u gjetën → kush i sekuestroi → kush i paketoi → kush i administroi → kush i ekzaminoi → ku u ruajtën → kush pati akses pas sekuestrimit.
Kjo është e rëndësishme sepse çdo provë duhet të ketë një histori të dokumentuar të administrimit të saj.
A MUND TË KUPTOHET NGA NJË DIAGRAMË SE KUSH ËSHTË BASHKËPUNËTOR?
Jo domosdoshmërisht.
Një diagramë mund të paraqesë një person si subjekt informacioni, kontakt, person të lidhur me një ngjarje ose element të një analize.
Vetëm nga prania e emrit të një personi në një skemë nuk mund të nxirret automatikisht përfundimi se ai është bashkëpunëtor i SHISH.
Për këtë nevojitet dokumentacioni përkatës dhe, nëse pretendohet një marrëdhënie institucionale, baza që e ka krijuar atë marrëdhënie.
Kjo është arsyeja pse pyetja:
“A ishte Agasi bashkëpunëtor?”
është e ndryshme nga pyetja:
“A kishte Agasi të drejtë të kishte në posedim nëntë dokumente që pretendohet se kanë origjinë nga SHISH?”
Këto janë dy çështje të ndryshme dhe kërkojnë prova të ndryshme.
ÇFARË DO TË THOTË NËSE DIAGRAMAT JANË TË SHISH?
Nëse ekspertiza konfirmon se materialet janë prodhuar nga SHISH, atëherë duhet të përcaktohet statusi i tyre.
Mund të jenë:
materiale pune, materiale analitike, pjesë e një dosjeje, dokumente të klasifikuara ose kopje të autorizuara.
Këto kategori nuk mund të barazohen automatikisht.
SHISH publikon në kuadrin e tij të transparencës se administron dokumente të klasifikuara dhe se dokumentet mund të identifikohen me të dhëna administrative, përfshirë numër protokolli, datë, faqe dhe nivel klasifikimi.
Prandaj, edhe një kopje e printuar duhet të shqyrtohet sipas statusit juridik të informacionit që përmban dhe mënyrës se si është krijuar ose nxjerrë.
LIDHJA ME DREJTORIN E SHISH
Drejtori i SHISH përgjigjet për veprimtarinë e institucionit, ndërsa struktura e SHISH dhe kompetencat e drejtimit përcaktohen nga kuadri ligjor dhe aktet përkatëse. Programi zyrtar i transparencës parashikon gjithashtu rolin e Inspektorit të Përgjithshëm në kontrollin e veprimtarisë së SHISH.
Kjo nuk do të thotë se çdo material që del nga një institucion inteligjent është automatikisht i paligjshëm.
Një shërbim inteligjent duhet të shkëmbejë dhe përdorë informacion në funksion të detyrave të tij.
Por, nëse një dokument i mbrojtur i është dhënë një personi jashtë institucionit, pyetja juridike bëhet:
A ekzistonte autorizimi përkatës?
Përgjigjja duhet të mbështetet në prova.
NJË GABIM QË NUK DUHET BËRË
Nuk duhet të bëjmë këtë arsyetim:
“Agasi kishte diagramat, prandaj ishte bashkëpunëtor.”
As këtë:
“Agasi ishte bashkëpunëtor, prandaj kishte të drejtë t’i kishte diagramat.”
Të dyja janë përfundime që kërkojnë prova.
Arsyetimi serioz duhet të jetë:
DOKUMENTI → ORIGJINA → AUTENTICITETI → KLASIFIKIMI → AUTORIZIMI → AKSESI → DORËZIMI → POSEDIMI → QËLLIMI.
Vetëm pas verifikimit të këtyre hallkave mund të nxirret një përfundim juridik.
PSE JANË TË RËNDËSISHME NËNTË DIAGRAMA?
Nëse nëntë dokumentet janë të gjitha të së njëjtës natyrë dhe kanë të njëjtën origjinë, numri i tyre mund të ketë rëndësi për hetimin.
Por edhe këtu duhet të shmanget çdo spekulim.
Duhet parë:
A janë nëntë dokumente të ndryshme?
A janë nëntë faqe të së njëjtës dosje?
A kanë të njëjtin autor?
A kanë të njëjtin nivel klasifikimi?
A kanë të njëjtën datë?
A kanë numër protokolli?
A kanë shenja identifikuese të SHISH?
A përputhen me dokumentet që ekzistojnë në arkivin ose sistemin e institucionit?
A kanë të njëjtin format dhe strukturë?
A mund të identifikohet gjurma e krijimit ose printimit të tyre?
Këto janë elementet që mund të përcaktojnë origjinën e tyre.
ÇFARË MUNGON PËR NJË PËRFUNDIM TË PLOTË?
Për të kaluar nga hamendësimi te një përfundim i provueshëm, publikut dhe organeve kompetente u duhet të qartësohen, në masën që lejon ligji:
1. Vetë nëntë dokumentet;
2. Procesverbali i sekuestrimit;
3. Raporti i ekspertimit;
4. Statusi i klasifikimit;
5. Numrat e protokollit dhe gjurmët administrative;
6. Origjina elektronike, nëse ekziston;
7. Personat ose strukturat që kanë pasur akses;
8. Autorizimi për kopjim, printim ose nxjerrje;
9. Mënyra se si dokumentet kanë dalë jashtë institucionit, nëse kjo provohet;
10. Zinxhiri i administrimit të provave pas sekuestrimit.
Këto janë hallkat që mungojnë për një panoramë të plotë.
Një diagramë informative nuk është thjesht një vizatim.
Në kontekstin e inteligjencës, ajo mund të jetë një mënyrë e përmbledhur për të paraqitur informacion të mbledhur dhe të analizuar: persona, institucione, ngjarje, lidhje, të dhëna kohore dhe vlerësime analitike.
Por çfarë përmbajnë konkretisht nëntë diagramat e rastit Agasi nuk mund të përcaktohet nga hamendësimi.
Duhet ekspertizë dokumentare dhe verifikim institucional.
Nëse ato janë materiale të SHISH, atëherë çështja kryesore nuk është vetëm se çfarë tregojnë diagramat, por edhe:
kush i krijoi, kush i klasifikoi, kush pati akses, kush i kopjoi, kush i nxori, kush i dorëzoi dhe mbi çfarë autorizimi përfunduan në duart e një personi jashtë strukturës së SHISH.
Kjo është zemra e çështjes.
Sepse SHISH ka detyrën të mbledhë dhe analizojë informacion në funksion të sigurisë kombëtare, ndërsa informacioni i klasifikuar dhe metodat e punës duhet të mbrohen sipas ligjit. Vetë SHISH e publikon këtë kuadër dhe parashikon mekanizma të posaçëm për kontrollin dhe inspektimin e veprimtarisë së tij.
Dhe pikërisht për këtë arsye, në një shtet të së drejtës:
sekreti duhet të mbrohet, por edhe procedura duhet të respektohet.
Nëntë diagramat nuk duhet të gjykohen nga emri që u është vënë.
Duhet të gjykohen nga origjina, autenticiteti, përmbajtja, klasifikimi, zinxhiri i posedimit dhe autorizimi.
Dhe nëse ka pasur rrjedhje të informacionit të mbrojtur, hetimi duhet të shkojë deri te hallka konkrete që e ka mundësuar atë rrjedhje.
Jo te hamendësimi.
Jo te propaganda.
Jo te paragjykimi.
Te prova.
