HAGA, DREJTËSIA DHE NDARJA QË SHQIPTARËT NUK DUHET TA LEJOJNË
Nga Flamur
Buçpapaj
Aktgjykimi i dhënë më 16 shtator 2026 ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit ka hapur një nga momentet më të rëndësishme dhe më të dhimbshme të historisë së pasluftës së Kosovës. Por duhet thënë që në fillim një e vërtetë juridike që shpesh humbet në debatin politik: vendimi i shkallës së parë nuk është domosdoshmërisht fundi i procesit.
Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë janë një institucion gjyqësor i posaçëm, i krijuar mbi bazën e një marrëveshjeje ndërkombëtare, ndryshimit kushtetues të Kosovës dhe Ligjit për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar. Kushtetuta e Kosovës, në nenin 162, dhe ligji përkatës krijuan këtë sistem të veçantë gjyqësor. Dhomat e Specializuara janë të pavarura nga institucionet e zakonshme të Kosovës. Pra, nuk duhet ngatërruar Gjykata Kushtetuese e zakonshme e Republikës së Kosovës me Dhomën e Specializuar të Gjykatës Kushtetuese, e cila është pjesë e vetë sistemit të Dhomave të Specializuara.
Sistemi i Hagës është ndërtuar në disa nivele: gjykimi në shkallë të parë, Apeli, Gjykata Supreme dhe Dhoma e Specializuar e Gjykatës Kushtetuese. Vetë Dhomat e Specializuara shpjegojnë se pas aktgjykimit, i dënuari ka të drejtë ankimi në një Panel të veçantë të Apelit dhe, në kushte të caktuara, mund të ketë edhe një mjet juridik në Panelin e Gjykatës Supreme.
Këtu qëndron një dallim shumë i rëndësishëm: Gjykata Kushtetuese e Kosovës nuk është një “supergjykatë” që mund të marrë vendimin e Hagës dhe ta anulojë drejtpërdrejt. Dhomat e Specializuara kanë sistemin e tyre gjyqësor, ku përfshihet edhe Dhoma e Specializuar Kushtetuese.
Kjo Dhomë Kushtetuese ka një rol të veçantë. Pasi të jenë shteruar mjetet e tjera juridike të parashikuara nga ligji, individët që pretendojnë se gjatë procedurave u janë shkelur të drejtat ose liritë themelore të garantuara nga Kushtetuta e Kosovës mund t’i drejtohen kësaj Dhome. Kjo do të thotë se rruga juridike nuk mbyllet thjesht me shpalljen e vendimit të shkallës së parë.
Hapi i parë është Apeli. Mbrojtja mund të kundërshtojë aktgjykimin për çështjet që lejon ligji dhe rregullat e procedurës. Më pas, nëse plotësohen kushtet ligjore, mund të ekzistojë edhe rruga drejt Gjykatës Supreme të Dhomave të Specializuara. Dhe vetëm pasi të jenë shteruar mjetet e tjera juridike, mund të ngrihen pretendime kushtetuese përpara Dhomës së Specializuar të Gjykatës Kushtetuese.
Kjo nuk është një rrugë hipotetike. Ka pasur raste konkrete ku persona të dënuar nga Dhomat e Specializuara kanë paraqitur ankesa kushtetuese pas proceseve në shkallë të parë, në Apel dhe në Gjykatën Supreme. Për shembull, në çështjen e Salih Mustafës, Dhoma e Specializuar Kushtetuese shqyrtoi pretendime që lidheshin me procedurat në të tre nivelet gjyqësore. Edhe Hashim Thaçi ka paraqitur më parë një referim kushtetues, ku ndër të tjera pretendonte shkelje të së drejtës për t’u gjykuar nga një tribunal i krijuar me ligj dhe çështje që lidhen me juridiksionin e Dhomave të Specializuara.
Prandaj, përpara se të shpallet se gjithçka ka përfunduar, duhet të kuptohet mekanizmi juridik në tërësi. Por përtej drejtësisë, ky moment duhet të na detyrojë të bëjmë edhe një analizë politike e kombëtare.
Pyetja është e thjeshtë dhe e rëndë: a bënë shteti i Kosovës dhe shteti i Shqipërisë gjithçka që mund të bënin, brenda ligjit, për mbrojtjen institucionale, historike dhe juridike të njerëzve që udhëhoqën luftën e Kosovës? Kjo pyetje nuk do të thotë se një qeveri duhet të ndërhyjë në vendimet e një gjykate. Jo. Pavarësia e gjykatës duhet respektuar.
Por shtetet kanë përgjegjësi të tjera: të dokumentojnë historinë, të ruajnë arkivat, të ofrojnë ekspertizë, të mbështesin mbrojtjen juridike kur kjo lejohet nga ligji, të paraqesin kontekstin historik dhe të sigurojnë që e vërteta historike e një populli të mos reduktohet vetëm në një proces penal.
Në këtë pikë, mendoj se Kosova dhe Shqipëria duhet të bëjnë një analizë shumë serioze të asaj që kanë bërë dhe të asaj që mund të kishin bërë më shumë.
Por ky moment ka nxjerrë në pah edhe një plagë tjetër: thellimin e ndarjes politike, shoqërore dhe psikologjike midis Kosovës dhe Shqipërisë. Ne duhet ta themi këtë pa frikë dhe pa komplekse.
Kosova është shtet i pavarur. Shqipëria është shtet i pavarur. Kosova ka të drejtë të ndërtojë institucionet, politikat dhe identitetin e saj shtetëror. Shqipëria ka të njëjtën të drejtë.
Por shtetësia nuk duhet të kthehet në armiqësi kombëtare dhe identiteti shtetëror nuk duhet të përdoret për të mohuar lidhjet historike, gjuhësore dhe kulturore të shqiptarëve të Kosovës me kombin shqiptar.
Në vitet e fundit kemi parë një distancim politik që nuk mund të mohohet. Udhëheqjet politike në Prishtinë dhe Tiranë kanë pasur shpesh përplasje dhe qëndrime të ndryshme për çështje të rëndësishme. Në vend që këto dallime të mbeteshin brenda debatit normal politik, në disa raste ato janë shndërruar në një klimë më të gjerë mosbesimi.
Dhe këtu duhet të jemi të drejtë. Nuk është e drejtë të identifikojmë të gjithë Kosovën me qëndrimet e disa individëve. Nuk është e drejtë të identifikojmë të gjithë Shqipërinë me gabimet e disa politikanëve.
Por është gjithashtu gabim të mohojmë se ekzistojnë fenomene të pakta, por reale, të gjuhës së urrejtjes dhe të përçmimit ndaj Shqipërisë.
Ka pasur raste kur individë që e paraqesin veten si “intelektualë” kanë përdorur gjuhë fyese ndaj Shqipërisë dhe shqiptarëve të Shqipërisë. Ka pasur edhe raste të akteve simbolike të papranueshme ndaj flamurit shqiptar.
Këto janë fenomene të pakta, por reale. Dhe pikërisht sepse janë të pakta, nuk duhet t’u lejojmë atyre të bëhen simbol i Kosovës.
Kosova nuk është ajo. Shqipëria nuk është kundërshtarja e Kosovës. Dhe shqiptarët e Kosovës nuk janë kundërshtarët e shqiptarëve të Shqipërisë.
Edhe diskutimi për “kombin kosovar” kërkon shumë maturi. Mund të ekzistojë dhe duhet respektuar identiteti shtetëror kosovar dhe qytetaria e Republikës së Kosovës. Por një identitet shtetëror nuk ka pse të ndërtohet duke mohuar identitetin kombëtar shqiptar.
Kosovarët shqiptarë kanë historinë e tyre të veçantë, kanë përvojën e tyre të luftës dhe shtetndërtimit, por janë gjithashtu pjesë e historisë së kombit shqiptar.
Kjo nuk e cenon pavarësinë e Kosovës. Përkundrazi, një Kosovë e sigurt në identitetin e saj shtetëror nuk ka nevojë të ndërtojë mure ndaj Shqipërisë.
As Shqipëria nuk duhet të sillet ndaj Kosovës si ndaj një territori të varur prej saj.
Marrëdhënia që duhet të ndërtojmë është një marrëdhënie e dy shteteve shqiptare të barabarta, sovrane dhe të respektuara, që bashkëpunojnë në ekonomi, kulturë, arsim, siguri, diplomaci dhe mbrojtjen e interesave të përbashkëta.
Sot, pas vendimit të Hagës, kjo bëhet edhe më e rëndësishme. Nuk duhet që Haga të na ndajë. Nuk duhet që një aktgjykim të kthehet në një luftë mes shqiptarëve. Nuk duhet që Prishtina të fajësojë Tiranën dhe Tirana të fajësojë Prishtinën.
Duhet të shohim çfarë mund të bëjmë tani.
Së pari, mbrojtja duhet të përdorë të gjitha mjetet juridike që parashikon sistemi i Dhomave të Specializuara. Së dyti, duhet të analizohen me shumë seriozitet argumentet e aktgjykimit dhe të përgatitet Apeli. Së treti, nëse pas shterimit të mjeteve juridike ekzistojnë pretendime konkrete për shkelje të të drejtave kushtetuese, ekziston rruga e Dhomës së Specializuar të Gjykatës Kushtetuese.
Së katërti, Kosova dhe Shqipëria duhet të bëjnë një analizë institucionale të rolit të tyre në dokumentimin dhe mbrojtjen e historisë së luftës së Kosovës. Dhe së pesti, duhet të ndalojmë luftën e brendshme mes shqiptarëve.
Sepse historia nuk na fal kur harrojmë se çfarë kemi kaluar së bashku.
UÇK-ja nuk është vetëm histori e një partie. Lufta e Kosovës nuk është pronë e një individi. Kosova nuk është pronë e një partie. Shqipëria nuk është pronë e një qeverie. Flamuri shqiptar nuk është simbol i një grupi politik.
Dhe askush nuk duhet ta përdorë historinë për të krijuar urrejtje ndërmjet shqiptarëve.
Ne mund të kemi dy shtete. Mund të kemi dy qeveri. Mund të kemi debate të ndryshme politike. Mund të kemi edhe mendime të ndryshme për historinë. Por nuk kemi pse të krijojmë dy armiqësi.
Apeli le të bëjë punën e tij. Gjykatat le të bëjnë punën e tyre. Kushtetuta le të respektohet. Historia le të studiohet me dokumente. Ndërsa shqiptarët duhet të ruajnë atë që na bashkon.
Sepse një gjë është e sigurt: Kosova dhe Shqipëria janë më të forta kur bashkëpunojnë dhe më të dobëta kur shqiptarët kthehen kundër njëri-tjetrit.
Kjo është koha për drejtësi, maturi dhe përgjegjësi. Jo për përçarje.
Flamur Buçpapaj.
