Në takimin e NATO-s që zhvillohet të martën dhe të mërkurën në kryeqytetin turk, Ankara, objektivi kryesor është të shmanget me çdo kusht ajo që disa media e kanë quajtur një “shpërthim Trump” (“Trump explosion”), pra një shpërthim zemërimi i Presidentit të Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, kundër aleatëve të tij. Arsyet pse kjo mund të ndodhë janë të shumta.
Trump është i zemëruar me aleatët e NATO-s sepse mendon se ata nuk shpenzojnë mjaftueshëm për mbrojtjen, duke ia lënë pothuajse të gjithë barrën Shteteve të Bashkuara. Ai është gjithashtu i pakënaqur sepse beson se nuk është ndihmuar dhe mbështetur sa duhet gjatë luftës së tij kundër Iranit. Për më tepër, ai nuk ka hequr dorë kurrë nga dëshira për të marrë nën kontroll Groenlandën. Kohët e fundit janë përkeqësuar edhe marrëdhëniet e pakta personale pozitive që kishte me disa liderë evropianë. Fillimisht me britanikun Keir Starmer (i cili ndërkohë është larguar nga detyra), më pas me kancelarin gjerman Friedrich Merz dhe tani me kryeministren italiane Giorgia Meloni.
Mark Rutte, sekretari i përgjithshëm i NATO-s dhe një nga të paktët liderë me të cilët Trump ende nuk është përplasur, ka zhvilluar një strategji për të shmangur një reagim të zemëruar të tij. Në thelb, kjo strategji mund të përmblidhet me një ide të vetme: t’i tregojë paratë.
Kjo strategji nisi muajin e kaluar, kur Rutte vizitoi Shtëpinë e Bardhë duke marrë me vete një tabelë që tregonte rritjen e shpenzimeve të mbrojtjes nga aleatët e NATO-s që nga viti 2017, viti i parë i presidencës së Trump. Sipas llogaritjeve të Rutte-s, kjo rritje arrin në rreth një trilion dollarë. Me gjeste qartësisht lajkatuese, ai e quajti këtë shumë “The Trump Trillion” – “trilioni i Trump”.
Edhe në takimin e Ankarasë, NATO do të publikojë shifrat që tregojnë rritjen e vazhdueshme të shpenzimeve ushtarake, në përpjekje për të zbutur pakënaqësinë e Trump. Sipas llogaritjeve të aleancës, gjatë vitit 2025 vendet evropiane anëtare dhe Kanadaja kanë shpenzuar 139 miliardë dollarë më shumë për mbrojtjen.
Mbi të gjitha, priten njoftime të rëndësishme për blerje armësh amerikane. Takimi do të fokusohet veçanërisht te industria e mbrojtjes. Çdo vit, në kuadër të samitit zhvillohet edhe “Samiti i industrisë së mbrojtjes në NATO”, një panair dhe forum ku mblidhen ministrat e Mbrojtjes, prodhuesit e armëve dhe aktorë të tjerë të industrisë. Këtë vit, organizatorët turq kanë premtuar se do të jetë forumi më i madh i organizuar ndonjëherë, me shpalljen e marrëveshjeve të rëndësishme ushtarake dhe blerjeve të mëdha të armëve, veçanërisht nga industria amerikane.
Plani, pra, është i qartë: të kënaqet Trump me premtime për blerje armësh dhe investime, duke shpresuar që ai të mos rikthejë në tryezë ndonjë nga temat për të cilat mund të sulmojë aleatët.
Megjithatë, pasojat e pakënaqësisë së Trump ndaj aleatëve të NATO-s janë tashmë të dukshme. Administrata amerikane ka kërcënuar të tërheqë një pjesë të trupave nga Evropa (edhe pse më pas e zbuti pjesërisht këtë qëndrim), por mbi të gjitha ka njoftuar se do të reduktojë kapacitetet ushtarake të vendosura në kontinent. Kjo do të thotë më pak avionë luftarakë, bombardues, nëndetëse dhe mjete të tjera të gatshme për t’u përdorur në rast të një sulmi ndaj Evropës, pasi SHBA synon të përqendrojë më shumë burime në Azi dhe Lindjen e Mesme. Ky konsiderohet një problem serioz për ushtritë evropiane, të cilat rrezikojnë të mbeten pa disa kapacitete dhe teknologji thelbësore për mbrojtjen.
Përveç çështjes së shpenzimeve ushtarake, në samit do të diskutohet edhe për një angazhim të ri për të mbështetur rezistencën e Ukrainës me dhjetëra miliarda dollarë. Edhe në këtë rast, megjithatë, Trump mund të përbëjë një pengesë.
Një tjetër çështje është ajo e marrëdhënieve personale. Aktualisht më problematikja është marrëdhënia me kryeministren italiane Giorgia Meloni, e cila ditët e fundit është vënë në shënjestër të Trump në mënyrë mjaft të ashpër. Të dielën, Trump publikoi në rrjetin e tij social Truth një fotografi të Melonit duke e parë atë me buzëqeshje, të shoqëruar me mbishkrimin: “Duhet një urdhër ndalimi për të mos m’u afruar”. Gjatë javëve të fundit ai është përpjekur disa herë ta poshtërojë Melonin, duke pretenduar se Italia nuk i ka qëndruar mjaftueshëm pranë dhe nuk ka qenë mjaftueshëm besnike ndaj tij gjatë luftës kundër Iranit.
Ndryshe paraqitet situata me Presidentin turk Recep Tayyip Erdoğan, me të cilin marrëdhëniet mbeten relativisht të mira. Ai konsiderohet i vetmi lider gjysmë-autoritar brenda NATO-s, nëse përjashtohen prirjet autoritare që kritikët i atribuojnë vetë Trumpit. Mes zhvillimeve të mundshme është edhe rikthimi i Turqisë në programin e avionëve luftarakë F-35, avionët më të avancuar në botë, duke i lejuar Ankarasë t’i blejë ato. Pikërisht Trump, në vitin 2019, e kishte përjashtuar Turqinë nga ky program, me argumentin se Ankaraja ishte afruar tepër me Rusinë./IlPost
