SAMITI I NATO-s NË TURQI DHE E ARDHMJA EUROATLANTIKE E SHQIPËRISË: KOHA PËR NJË STRATEGJI TË RE TË MBROJTJES KOMBËTARE
Nga Flamur Buçpapaj
Samiti i ardhshëm i NATO-s në Turqi zhvillohet në një nga periudhat më të rrezikshme të dekadave të fundit. Lufta në Ukrainë, konfliktet në Lindjen e Mesme, përhapja e dronëve, raketave me rreze të gjatë, lufta elektronike, sulmet kibernetike dhe përdorimi i inteligjencës artificiale në fushën ushtarake kanë ndryshuar rrënjësisht konceptin e sigurisë. Shqipëria duhet të ndërmarrë një reformë të thellë të mbrojtjes kombëtare, duke ndërtuar kapacitete moderne dhe të përshtatura me sfidat e shekullit XXI.
Anëtarësimi në NATO është garancia më e madhe e sigurisë sonë, por çdo shtet anëtar ka detyrimin të zhvillojë aftësitë e veta mbrojtëse dhe të kontribuojë në sigurinë kolektive të Aleancës. Investimet në mbrojtje nuk janë luks, por domosdoshmëri strategjike. Shqipëria duhet të rrisë gradualisht buxhetin e mbrojtjes, duke synuar jo vetëm përmbushjen e objektivave të NATO-s, por edhe krijimin e një force ushtarake moderne, të aftë për të përballuar kërcënimet e së ardhmes.
Shqipëria duhet të përshpejtojë ndërtimin e një sistemi modern të mbrojtjes ajrore, të aftë për të zbuluar dhe neutralizuar dronët, raketat e lundrimit dhe kërcënime të tjera ajrore. Paralelisht duhet të ndërtojë një aviacion ushtarak funksional, me helikopterë dhe mjete ajrore pa pilot për zbulim, patrullim dhe mbështetje të operacioneve ushtarake. Njëkohësisht duhet të modernizojë flotën detare për mbrojtjen e hapësirës detare, porteve, infrastrukturës energjetike dhe rrugëve strategjike në Adriatik dhe Jon.
Në tokë, Forcat e Armatosura duhet të modernizohen me mjete të blinduara, sisteme të avancuara komunikimi, logjistikë bashkëkohore dhe aftësi të larta lëvizshmërie. Duhet të investohet në tanke, mjete të blinduara, artileri moderne, sisteme raketore mbrojtëse dhe në rritjen e rezervave strategjike të municioneve, gjithmonë mbi bazën e planifikimit profesional dhe standardeve të NATO-s.
Një shtyllë e re duhet të jetë industria shqiptare e mbrojtjes. Shqipëria duhet të zhvillojë kapacitete për prodhimin e dronëve, municioneve, sistemeve elektronike, pajisjeve optike, mjeteve robotike dhe teknologjive të tjera ushtarake, duke bashkëpunuar me vendet aleate. Një industri moderne e mbrojtjes jo vetëm që garanton furnizimin e ushtrisë, por krijon vende pune, rrit eksportet dhe zhvillon ekonominë kombëtare.
Po aq i rëndësishëm është forcimi i shërbimeve të inteligjencës. Në një epokë ku kërcënimet janë gjithnjë e më të fshehta, inteligjenca është linja e parë e mbrojtjes. Duhet të forcohen aftësitë për zbulimin dhe parandalimin e spiunazhit, terrorizmit, sabotimit, krimit të organizuar, ekstremizmit dhe ndërhyrjeve të huaja, në bashkëpunim të vazhdueshëm me shërbimet partnere të vendeve aleate të NATO-s.
Lufta kibernetike është bërë një nga frontet më të rëndësishme të sigurisë. Sulmet ndaj rrjeteve elektrike, sistemeve bankare, komunikimeve, institucioneve shtetërore dhe infrastrukturës kritike mund të paralizojnë një vend pa u qëlluar asnjë plumb. Shqipëria duhet të krijojë kapacitete të avancuara për mbrojtjen kibernetike, të trajnojë specialistë të nivelit më të lartë dhe të investojë në teknologji moderne për mbrojtjen e sistemeve kritike.
Inteligjenca artificiale do të jetë arma më e rëndësishme e dekadave të ardhshme. Ajo mund të përdoret për analizën e miliona të dhënave, zbulimin e hershëm të kërcënimeve, drejtimin e dronëve, mbështetjen e vendimmarrjes ushtarake, luftën elektronike dhe mbrojtjen kibernetike. Shqipëria duhet të investojë në kërkimin shkencor, universitetet teknike dhe krijimin e qendrave të ekselencës për inteligjencën artificiale dhe teknologjitë e mbrojtjes.
Duhet të zhvillohen gjithashtu kapacitetet e luftës elektronike për mbrojtjen e komunikimeve ushtarake dhe neutralizimin e sistemeve elektronike të kundërshtarit.
Një rëndësi të veçantë duhet të marrë edhe mbrojtja civile. Duhet të rehabilitohen tunelet strategjike, depot ushtarake, qendrat e komandimit, strehimet dhe infrastruktura mbrojtëse. Mbrojtja kimike, biologjike, radiologjike dhe bërthamore duhet të jetë pjesë e planeve kombëtare të emergjencës për mbrojtjen e popullsisë.
Duhet të forcohet rezerva ushtarake dhe të shqyrtohen mënyrat më të përshtatshme për përgatitjen ushtarake të qytetarëve, sipas nevojave të vendit dhe standardeve të NATO-s.
Në të njëjtën kohë, Shqipëria duhet të përgatitet për luftën e informacionit. Dezinformimi, propaganda, sulmet psikologjike dhe manipulimi përmes rrjeteve sociale janë kthyer në armë strategjike. Mbrojtja e hapësirës informative është sot po aq e rëndësishme sa mbrojtja e territorit.
Po aq i rëndësishëm është investimi në teknologjitë hapësinore, përdorimin e të dhënave satelitore, komunikimet e sigurta dhe sistemet moderne të vëzhgimit. Luftërat moderne zhvillohen edhe në hapësirë, në internet dhe në fushën e inteligjencës artificiale.
Në këtë kuadër, Shqipëria duhet të përgatitet edhe për dimensionet më të reja të luftës moderne. Lufta e informacionit, dezinformimi, manipulimi përmes rrjeteve sociale dhe sulmet ndaj opinionit publik janë bërë armë strategjike. Mbrojtja e hapësirës informative është tashmë pjesë e sigurisë kombëtare dhe kërkon bashkëpunim të ngushtë midis institucioneve shtetërore, mediave, universiteteve dhe partnerëve të NATO-s.
Po aq i rëndësishëm është investimi në teknologjitë hapësinore, satelitët e vëzhgimit, sistemet e navigimit dhe komunikimit të sigurt, të cilat janë bërë elemente kyçe të mbrojtjes moderne. Shqipëria, në bashkëpunim me aleatët, duhet të zhvillojë kapacitete për përdorimin e të dhënave satelitore në mbështetje të mbrojtjes, menaxhimit të emergjencave civile dhe sigurisë kombëtare.
E ardhmja i përket sistemeve autonome, robotikës ushtarake, inteligjencës artificiale dhe analizës së avancuar të të dhënave. Investimi në arsimin ushtarak, në universitetet teknike, në kërkimin shkencor dhe në inovacion duhet të jetë pjesë e strategjisë kombëtare të mbrojtjes. Shqipëria duhet të krijojë qendra të ekselencës për inteligjencën artificiale, sigurinë kibernetike dhe teknologjitë e mbrojtjes, duke tërhequr ekspertë shqiptarë brenda dhe jashtë vendit.
Në të njëjtën kohë, duhet të forcohet bashkëpunimi me agjencitë e inteligjencës të vendeve aleate të NATO-s për shkëmbimin e informacionit mbi terrorizmin, spiunazhin, krimin e organizuar, sulmet hibride dhe kërcënimet kibernetike. Siguria nuk ndërtohet vetëm me armë moderne, por edhe me informacion të saktë, reagim të shpejtë dhe koordinim të vazhdueshëm me aleatët.
Shkaqet që kërkojnë këto reforma janë të qarta: ndryshimi i natyrës së luftës, zhvillimi i shpejtë teknologjik, kërcënimet hibride, sulmet kibernetike, terrorizmi, spiunazhi dhe tensionet në rritje në arenën ndërkombëtare.
Pasojat e mosveprimit do të ishin të rënda. Një shtet që nuk investon në kohë në mbrojtje, teknologji dhe inteligjencë rrezikon të mbetet i pambrojtur ndaj sfidave të reja.
Në mbështetje të këtyre domosdoshmërive strategjike, mjafton të shihen mësimet konkrete që vijnë nga konfliktet e fundit ndërkombëtare.
Lufta në Ukrainë ka treguar se lufta moderne nuk fitohet vetëm me numër trupash apo armatim klasik, por me kombinimin e teknologjisë, inteligjencës në kohë reale, dronëve, sistemeve të mbrojtjes ajrore dhe rezistencës kibernetike. Infrastruktura energjetike dhe komunikimet janë kthyer në objektiva kryesore.
Në Lindjen e Mesme, konfliktet kanë treguar dominimin e dronëve dhe raketave precize, si dhe rëndësinë e sistemeve të avancuara të mbrojtjes ajrore dhe luftës elektronike.
Vendet e NATO-s po investojnë në mënyrë të përshpejtuar në inteligjencën artificiale, mbrojtjen kibernetike, sistemet autonome dhe modernizimin e ushtrive të tyre, duke thelluar bashkëpunimin e inteligjencës dhe teknologjisë.
Këto zhvillime tregojnë qartë se epoka e ushtrive tradicionale po zëvendësohet nga epoka e luftës hibride dhe teknologjike. Shqipëria duhet të ecë në të njëjtin hap me këto transformime, duke e konsideruar mbrojtjen jo si shpenzim, por si investim themelor në sigurinë dhe të ardhmen e shtetit.
Historia ka treguar se paqja ruhet nga shtetet që janë të përgatitura. Shqipëria nuk duhet të presë që kërcënimet të bëhen realitet. Duhet të veprojë tani, duke ndërtuar një ushtri moderne, një industri të fuqishme të mbrojtjes, një sistem inteligjence efikas, një mbrojtje të avancuar kibernetike dhe kapacitete në inteligjencën artificiale. Vetëm kështu do të garantojë sigurinë kombëtare, do të forcojë rolin e saj në NATO dhe do të mbrojë lirinë, sovranitetin dhe të ardhmen e kombit shqiptar
