SHQIPËRIA E RE DHE FUNDI I TRANZICIONIT TË PAFUND
Shkruan: Flamur Buçpapaj
Shqipëria ndodhet në një nga momentet më të rëndësishme të historisë së saj moderne. Pas 36 vitesh tranzicion, Shqipëria vazhdon të vuajë pasojat e një tranzicioni të papërfunduar. Partia e Punës nuk e dorëzoi realisht pushtetin në vitin 1991. Ajo u transformua, u shpërnda në parti të ndryshme politike, ekonomike dhe mediatike, duke ruajtur ndikimin e saj në qendrat kryesore të vendimmarrjes.
Një pjesë e rëndësishme e elitës së vjetër politike, administrative dhe ekonomike mbeti aktive edhe pas rënies së komunizmit. Kjo klasë krijoi një sistem ku pushteti politik, ekonomik dhe mediatik u përqendrua në pak duar. Në vend që Shqipëria të ndërtonte një ekonomi të lirë dhe konkurruese, u krijua një model ku pasuria kombëtare, privatizimet, tenderët publikë dhe burimet strategjike përfunduan nën kontrollin e një grupi të kufizuar individësh.
Firmat piramidale të viteve 1996–1997 ishin një nga goditjet më të rënda ndaj shoqërisë shqiptare. Mijëra familje humbën kursimet e jetës, ndërsa përgjegjësit politikë dhe ekonomikë të asaj katastrofe nuk u përballën kurrë plotësisht me drejtësinë. Më pas erdhi konsolidimi i oligarkisë ekonomike, e cila përmes lidhjeve politike arriti të kontrollojë sektorë të tërë të ekonomisë shqiptare.
Një nga plagët më të mëdha të tranzicionit mbetet çështja e pronës. Ish-pronarët dhe familjet e përndjekura politike vazhdojnë të përballen me procese të gjata burokratike, vonesa administrative dhe padrejtësi historike. Shumë prej tyre ende nuk kanë marrë atë që u takon me ligj.
Ndërkohë, emigracioni masiv ka zbrazur Shqipërinë nga qindra mijëra të rinj. Varfëria, mungesa e meritokracisë, korrupsioni dhe mungesa e besimit te shteti kanë detyruar brezat e rinj të kërkojnë të ardhmen jashtë vendit. Shqipëria humbet çdo vit kapitalin e saj më të çmuar: rininë.
Sot vendi përballet me pasoja të rënda sociale dhe ekonomike. Fshati po braktiset, bujqësia po tkurret, industria mbetet e dobët, ndërsa pasuritë natyrore shpesh nuk shfrytëzohen në interes të qytetarëve. Në shumë raste, ekonomia informale, korrupsioni, trafiku i drogës dhe aktivitetet kriminale kanë ndikuar negativisht në zhvillimin e një ekonomie të shëndetshme dhe konkurruese.
Shqipëria e re nuk mund të ndërtohet me të njëjtët njerëz, të njëjtat metoda dhe të njëjtin mentalitet që ka dominuar politikën shqiptare për më shumë se tre dekada.
Në këtë moment historik, nuk mjafton më vetëm kritika ndaj së kaluarës. Shqipëria ka nevojë për veprim qytetar, për organizim dhe për një alternativë të re politike që lind nga interesat e kombit dhe jo nga pazaret e elitave të vjetra. Pikërisht për këtë arsye kam nisur mbledhjen e firmave për themelimin e një force të re politike kombëtare, e cila synon të përfaqësojë shqiptarët e zakonshëm, të papërfaqësuar dhe të zhgënjyer nga politika e tranzicionit.
Kjo nismë nuk lind nga interesa personale, por nga bindja se Shqipëria meriton një fillim të ri. Ajo lind nga dhimbja e familjeve që kanë parë fëmijët e tyre të largohen në emigracion, nga padrejtësia e pronave, nga sakrifica e fermerëve, nga biznesi i ndershëm dhe nga qytetarët që ndihen të përjashtuar.
Shqipëria e re duhet të ndërtohet mbi disa premtime themelore.
Rikthimi i dinjitetit të qytetarit është themeli i parë. Shteti duhet t’i shërbejë qytetarit dhe jo ta sundojë atë.
Mbrojtja e pronës private është e panegociueshme dhe çështja e pronave duhet të marrë zgjidhje përfundimtare dhe të drejtë.
Lufta kundër varfërisë dhe pabarazisë ekonomike është domosdoshmëri, duke e orientuar ekonominë drejt prodhimit vendas.
Ringritja e ekonomisë kombëtare duhet të bazohet në bujqësi, industri, energji, turizëm dhe ekonomi detare.
Ndalimi i shpopullimit kërkon politika reale për punësim dhe përfshirje të të rinjve në ekonomi.
Arsimi dhe kultura kombëtare duhet të forcohen si bazë e identitetit dhe zhvillimit.
Familja shqiptare duhet të mbrohet si institucioni themelor i shoqërisë.
Barazia para ligjit duhet të jetë absolute, pa privilegje politike apo ekonomike.
Shteti duhet të ndërtohet mbi meritokraci dhe jo mbi lidhje politike.
Sistemi politik duhet të reformohet me kufizim mandatesh dhe qarkullim elitash.
Shqipëria ka nevojë për një kontratë të re kombëtare mes shtetit dhe qytetarëve, ku prona, liria ekonomike, drejtësia dhe dinjiteti janë të garantuara.
Ky ndryshim nuk është luks, por domosdoshmëri historike. Shqipëria nuk mund të mbetet peng i tranzicionit të pafund.
Koha e Shqipërisë së re ka ardhur.
Flamur Buçpapaj
