Mos e Cenoni Pronën Private – Shqipëria Ka Nevojë për Zhvillim, Investime dhe Shtet Ligjor
Nga Flamur Buçpapaj
Prona private është e shenjtë dhe një nga themelet kryesore të ekonomisë së lirë dhe zhvillimit të një vendi. Askush nuk duhet ta cenojë atë, as fizikisht dhe as përmes pengesave artificiale, për sa kohë pronari apo investitori vepron në përputhje me ligjet e Republikës së Shqipërisë.
Në një shtet demokratik dhe me ekonomi tregu, prona private duhet të respektohet në mënyrë të pakushtëzuar. Kur një kompani ka blerë ligjërisht tokën, ka marrë lejet e nevojshme mjedisore, lejet e ndërtimit dhe të gjitha miratimet përkatëse nga institucionet shtetërore, atëherë ajo ka të drejtë të zhvillojë aktivitetin e saj pa u penguar apo sulmuar.
Shqipëria ka nevojë urgjente për investime. Pa investime nuk ka vende pune, nuk ka zhvillim ekonomik dhe nuk ka mirëqenie. Çdo investim serioz, qoftë vendas apo i huaj, sjell kapital, rritje ekonomike, të ardhura për shtetin përmes taksave dhe mundësi për komunitetet lokale.
Shkaku kryesor i mungesës së zhvillimit në shumë zona të vendit është pasiguria ndaj investimeve dhe pengimi i projekteve të ligjshme. Kur investitorët përballen me protesta të vazhdueshme, presion publik apo bllokime në terren, ata humbasin besimin dhe tërhiqen. Kjo sjell pasoja të drejtpërdrejta ekonomike: mungesë punësimi, ulje të të ardhurave lokale dhe largim të kapitalit nga vendi.
Pasojat sociale janë edhe më të thella. Kur nuk ka investime, të rinjtë largohen nga vendi në kërkim të punës. Familjet mbeten pa të ardhura të qëndrueshme. Zonat rurale dhe malore mbeten të pazhvilluara dhe të braktisura. Krijohet një cikël varfërie që vetëm thellohet me kalimin e kohës. Pra, pengimi i investimeve nuk është vetëm çështje ekonomike, por edhe sociale dhe kombëtare.
Nuk ka rëndësi kombësia e investitorit. Ai mund të jetë shqiptar, evropian, amerikan, izraelit apo aziatik. E rëndësishme është që ai respekton ligjin shqiptar dhe kontribuon në zhvillimin e vendit. Vendet që zhvillohen janë ato që tërheqin investime, jo ato që i largojnë.
Fatkeqësisht, shpesh në Shqipëri investimet dhe projektet zhvillimore bëhen objekt protestash dhe bllokimesh, edhe kur ato janë të pajisura me leje dhe miratime ligjore. Protesta është e drejtë demokratike, por kur shndërrohet në pengesë të zhvillimit, ajo kthehet në dëm publik dhe ekonomik.
Shteti shqiptar ka institucione, ekspertë dhe procedura ligjore për të vlerësuar ndikimin mjedisor dhe urbanistik të çdo projekti. Lejet nuk jepen në mënyrë të rastësishme, por mbi bazë ligjore dhe teknike. Prandaj, kur një projekt është miratuar sipas ligjit, ai duhet të respektohet derisa një organ kompetent të vendosë ndryshe.
Mbrojtja e mjedisit është e domosdoshme dhe e rëndësishme, por ajo duhet të jetë pjesë e zhvillimit dhe jo armik i tij. Shkaku i shumë konflikteve mjedisore vjen nga mungesa e besimit te institucionet dhe nga mungesa e informacionit të saktë. Kur nuk ka transparencë, krijohen keqkuptime dhe tensione sociale.
Rasti i Valbonës është një shembull i qartë i këtij fenomeni. Në këtë zonë, sipas bindjes sime dhe përvojës në terren, investimi i kompanisë Tplani shpk ka qenë i pajisur me lejet përkatëse mjedisore dhe ndërtimore të lëshuara nga institucionet kompetente të shtetit shqiptar.
Megjithatë, ai u bë objekt protestash që, sipas mendimit tim, i sollën dëme ekonomike projektit dhe krijuan një klimë tensioni të panevojshëm. Në opinionin publik u paraqit një narrativë e ekzagjeruar sikur në zonë po ndodhte një shkatërrim i madh mjedisor. Kjo rriti polarizimin social dhe krijoi ndarje mes komuniteteve lokale, institucioneve dhe investitorëve.
Në realitet, në terren janë kryer edhe ndërhyrje pastruese dhe rehabilituese, përfshirë pyllëzim dhe sistemim të zonës. Kjo tregon se zhvillimi dhe mbrojtja e mjedisit mund të ecin paralelisht kur ekziston kontroll shtetëror dhe zbatim i ligjit.
Një tjetër problem social që vërehet në raste të tilla është krijimi i standardeve të dyfishta. Në disa zona tolerohen ndërtime pa leje dhe zhvillime të pakontrolluara që dëmtojnë mjedisin, ndërsa investimet e ligjshme përballen me kundërshtime të forta. Kjo krijon padrejtësi sociale dhe humbje besimi te institucionet.
Sot, Valbona mbetet një nga perlat natyrore të Shqipërisë dhe një destinacion turistik i rëndësishëm. Turistët vazhdojnë ta vizitojnë dhe kjo tregon se natyra dhe zhvillimi mund të bashkëjetojnë kur respektohet ligji. Zhvillimi i kontrolluar sjell më shumë shërbime, më shumë ekonomi lokale dhe më shumë mundësi për banorët.
Unë besoj se Valbona dhe çdo zonë tjetër e Shqipërisë duhet të zhvillohet mbi bazën e shtetit ligjor, respektimit të pronës private dhe luftës kundër ndërtimeve të paligjshme. Nëse në të ardhmen do të ketë përgjegjësi institucionale apo politike, duhet të sigurohet që çdo vendim të jetë në përputhje me ligjin dhe interesin publik.
Shqipëria nuk mund të ecë përpara duke penguar investimet dhe duke cenuar pronën private. Pasojat ekonomike janë stagnimi dhe mungesa e zhvillimit, ndërsa pasojat sociale janë varfëria, papunësia dhe emigracioni. Shkaku kryesor i këtyre problemeve është mungesa e stabilitetit për investitorët dhe mungesa e respektit për pronën private.
Zhvillimi ekonomik, inovacioni dhe investimet janë rruga e vetme drejt mirëqenies. Shteti duhet të garantojë ligjin, të mbrojë pronën, të rrisë transparencën dhe të krijojë një klimë të sigurt për investitorët vendas dhe të huaj.
Në fund duhet theksuar qartë se nuk duhet të pengohet asnjë investitor kur ka marrë të gjitha lejet nga shteti. Shteti nuk jep leje në kundërshtim me ligjin dhe me natyrën, por mbi bazë të ekspertizës dhe procedurave ligjore. Edhe protestat janë të drejta, por ato nuk duhet të prekin pronën private dhe nuk duhet të bllokojnë zhvillimin.
Është vetë shteti ai që vendos se ku duhet të zhvillohet një projekt dhe ku jo. Toka e pashfrytëzuar dhe djerrë është tokë e humbur për ekonominë; ajo nuk gjeneron vlerë. Në kapitalizëm vlera krijohet nga zhvillimi, investimi dhe prodhimi. Çdo gjë që nuk prodhon ekonomi dhe vende pune mbetet e vdekur për zhvillimin kombëtar. Prandaj Shqipëria duhet të ecë drejt një modeli ku çdo hapësirë e mundshme shfrytëzohet në mënyrë të ligjshme për të krijuar punë, të ardhura dhe mirëqenie për qytetarët.
