Mes luftës SHBA-Izrael me Iranin, ndërsa bota shikon me padurim Ngushticën e Hormuzit, Teherani po rrit në heshtje presionin mbi të burgosurit politikë. Avokatët po japin alarmin, duke paralajmëruar për ekzekutime masive.
“Ne e kemi vëzhguar me shqetësim të madh situatën e të drejtave të njeriut në Iran”, thotë Mahmood Amiry-Moghaddam për DW. Neuroshkencëtari norvegjezo-iranian është themeluesi i OJQ-së Iran Human Rights.
“Ekzekutimet pothuajse të përditshme të të burgosurve politikë, protestuesve dhe njerëzve të akuzuar për spiunazh janë veçanërisht alarmante”, shton ai. Në vitin 2025, organizata e tij zbuloi se Irani kishte ekzekutuar të paktën 1,639 persona , duke shënuar një rritje prej 68% krahasuar me vitin e kaluar dhe duke arritur mesatarisht katër deri në pesë ekzekutime në ditë.
Që nga fillimi i luftës së fundit SHBA-Izrael me Iranin në shkurt, ky komb i Lindjes së Mesme është bërë një pikë qendrore e politikës globale. Vëmendja më e madhe është drejtuar te shqetësimet gjeopolitike, dhe veçanërisht te Ngushtica e Hormuzit, përmes së cilës transportoheshin afërsisht një e katërta e naftës bruto dhe produkteve të naftës në botë para bllokadës. Ndërkohë, megjithatë, punët e brendshme të Iranit kanë kaluar gjerësisht pa u vënë re.
“Në një situatë në të cilën bashkësia ndërkombëtare po i kushton pak vëmendje shkeljeve të të drejtave të njeriut në Iran , Republika Islamike po shfrytëzon lirinë e shtuar për të ekzekutuar të burgosurit, duke i mbajtur kostot politike sa më të ulëta të jetë e mundur”, thotë Amir-Moghaddam.
Numri i ekzekutimeve të regjistruara në vitin 2025 ishte më i larti në 35 vjet dhe ishte vazhdim i një rritjeje që filloi në vitin 2022 pas protestave mbarëkombëtare ” Gruaja, Jeta, Liria “. Njerëzit tani flasin për një klimë frike.
Mijëra qytetarë të arrestuar në Iran
Që nga fillimi i luftës SHBA-Izrael me Iranin, Shefi i të Drejtave të Njeriut i OKB-së, Volker Türk, thotë se më shumë se 4,000 individë janë arrestuar në Iran me akuza që lidhen me sigurinë kombëtare. Nga këta, të paktën 21 janë ekzekutuar.
“Vështirë se guxoj ta imagjinoj se çfarë kanë bërë ekzekutimet e njëpasnjëshme në ditët e fundit me klimën në repartet politike të burgut”, shkroi përdoruesi i X-it Sayed Ziaddin Nabavi, i njohur edhe si Zia Nabavi. Aktivisti i njohur për të drejtat e njeriut është një nga të paktët që është ende aktiv në mediat sociale pavarësisht kufizimeve të rënda.
Që nga fundi i shkurtit, qasja në internet është ndërprerë ndjeshëm , pasi qeveria ka ndërmarrë masa të shtuara kundër lidhjeve VPN dhe terminaleve satelitore që do të mundësonin anashkalimin e censurës shtetërore. Kjo e ka bërë komunikimin brenda vendit, si dhe nga brenda vendit jashtë vendit, shumë më të vështirë.
“Nëpërmjet bashkëpunimit me kolegët në Iran — dhe kontaktimi i tyre është shumë i vështirë — kemi mësuar se çështjet gjyqësore të të burgosurve politikë po përshpejtohen, ndërkohë që po bëhen edhe më pak transparente”, thotë avokati i të drejtave të njeriut Saeid Dahghan për DW. “Kjo do të thotë që dënimet me vdekje mund të jepen dhe të ekzekutohen më shpejt.”
Dehghan, i cili jeton në Kanada, është themeluesi i kolektivit profesional ligjor 1Kalameh Legal Network, ku ai dhe avokatë të tjerë iranianë të të drejtave të njeriut punojnë për të dokumentuar shkeljet e të drejtave të njeriut. Ai thotë se ka një numër avokatësh të pavarur që kanë bërë fushatë për çështje politike dhe janë arrestuar ose janë thirrur në gjyq. Sipas rrëfimeve, autoritetet e sigurisë i kanë kërcënuar ata në mënyrë sistematike dhe kanë punuar për të mbyllur gojën disidentëve dhe protestuesve .
“Presioni mbi të burgosurit politikë me sëmundje është rritur”, thotë ai. “Një shembull është Narges Mohammadi , e cila kohët e fundit pësoi një atak në zemër.”
Mohammadi, laureate e Çmimit Nobel për Paqen , u transferua së fundmi në një klinikë në Teheran pasi iu dha një dënim me burg me kusht. Raportet e përshkruajnë gjendjen e saj shëndetësore si kritike. Dehghan argumenton se të burgosurit e tjerë politikë me shëndet të dobët duhet të kenë gjithashtu të drejtë për leje mjekësore ose lirim me kusht për arsye shëndetësore ose humanitare.
‘Baza e negociatave mbi të drejtat e njeriut’
Dehghan dhe mbrojtës të tjerë të të drejtave të njeriut po paralajmërojnë se qeveria e Iranit mund të përsërisë modelin e ekzekutimeve masive pas paqëndrueshmërisë politike. Menjëherë pas Luftës Iran-Irak (1980-1988), për shembull, mijëra të burgosur politikë u ekzekutuan.Tani, qindra protestues të arrestuar gjatë protestave mbarëkombëtare në fillim të vitit po përballen me akuza që mund të çojnë në dënime me vdekje.
“Është thelbësore që bashkësia ndërkombëtare t’i japë një përparësi dukshëm më të lartë Iranit dhe shtetit të popullit të tij. Ata duhet ta bëjnë këtë një temë në negociatat me Republikën Islamike “, thotë Amiry-Moghaddam.
Ai argumenton se dhënia fund e ekzekutimeve dhe lirimi i të burgosurve politikë duhet të jetë një kusht thelbësor për bisedime. “Në fund të fundit,” thotë ai, “njerëzit në Iran do të jenë ata që do të sjellin ndryshime themelore.”/DW
