Ish-presidenti bullgar Rumen Radev, i njohur për qëndrimet e tij më të afërta me Moskën, ka fituar shumicën absolute në zgjedhjet parlamentare në Bullgari, një rezultat që mund t’i japë vendit stabilitet politik pas vitesh koalicionesh të brishta, por që njëkohësisht ngre pikëpyetje për kursin e Sofjes në raport me Bashkimin Europian.
Me numërimin e të gjitha votave, partia e tij “Bullgaria Progresive” mori 44.6% të votave, duke siguruar rreth 131 nga 240 vendet në parlament. Këto ishin zgjedhjet e teta në Bullgari që nga viti 2021, kur protestat masive kundër korrupsionit rrëzuan qeverinë e kryeministrit pro-europian Boyko Borissov. Fitorja e Radevit është hera e parë që nga viti 1997 që një forcë e vetme politike merr shumicë të plotë.
Partia e majtë e Radevit doli shumë përpara rivalëve të saj. Partia konservatore GERB e Borissovit mori 13.4%, ndërsa koalicioni pro-europian “Vazhdojmë Ndryshimin – Bullgaria Demokratike” siguroi 12.6% të votave.
Radev, i cili përfitoi nga zemërimi i votuesve ndaj korrupsionit të rrënjosur dhe partive të vjetra që e kanë lejuar atë, e quajti rezultatin “një fitore të shpresës mbi mosbesimin, të lirisë mbi frikën dhe, në fund, një fitore të moralit”. Ai tha se Bullgaria do të bëjë “çdo përpjekje për të ndjekur rrugën e saj europiane”, por shtoi gjithashtu se “një Bullgari e fortë dhe një Europë e fortë kanë nevojë për mendim kritik dhe pragmatizëm”, duke lënë të kuptohet se do të ketë një qasje më të ftohtë ndaj disa politikave të BE-së.
Edhe pse ka pranuar përfitimet e anëtarësimit në Bashkimin Europian, Radev ka qenë kritik ndaj disa vendimeve të bllokut dhe më parë ka kërkuar, pa sukses, një referendum për vendimin e Bullgarisë për t’iu bashkuar euros vitin e kaluar. Presidenti i Këshillit Europian, António Costa, reagoi duke thënë se pret të punojë me Radevin për “një Europë të begatë, autonome dhe të sigurt”.
Në të njëjtën kohë, Radev ka folur vazhdimisht për nevojën e përmirësimit të marrëdhënieve me Moskën dhe për rikthimin e furnizimit me naftë dhe gaz rus drejt Europës, duke kërkuar “marrëdhënie praktike me Rusinë, të bazuara në respekt të ndërsjellë dhe trajtim të barabartë”. Kremlini e përshëndeti menjëherë fitoren e tij. Zëdhënësi Dmitry Peskov tha se Moska është e inkurajuar nga deklaratat e Radevit dhe të disa liderëve të tjerë europianë për zgjidhjen e çështjeve përmes dialogut.
Radev, 62 vjeç, i cili dha dorëheqjen nga posti kryesisht ceremonial i presidentit në janar për të hyrë në garë me një platformë kundër korrupsionit, ka kritikuar marrëveshjen e mbrojtjes mes Bullgarisë dhe Ukrainës dhe ka kundërshtuar dërgimin e armëve bullgare në Kiev. Megjithatë, ai është zotuar se nuk do të përdorë veton e Bullgarisë për të bllokuar vendime të ardhshme të BE-së dhe analistët vënë në dukje se ai ka mohuar vazhdimisht se është i lidhur me Kremlinin, duke mbështetur në parim anëtarësimin në BE dhe duke lënë qëllimisht të paqartë vijën e tij në politikën e jashtme.
Për të zbutur frikën për një zhvendosje të mundshme pro-ruse, një nga bashkëpunëtorët e tij më të afërt, Slavi Vassilev, deklaroi javën e kaluar se bullgarët “nuk duan lidhje më të afërta me Rusinë”, por duan vazhdim të pjesëmarrjes aktive në NATO dhe në BE.
Duke mbajtur një paqartësi strategjike ndaj Rusisë dhe BE-së, ndërsa e përqendroi fushatën te korrupsioni, Radev arriti të marrë vota si nga e djathta ekstreme, ashtu edhe nga GERB. Partia nacionaliste “Rilindja”, e njohur për qëndrimet e saj të ashpra, mori vetëm 4% të votave, ndërsa GERB regjistroi rezultatin më të ulët në historinë e saj.
Diplomatë europianë kanë thënë se nuk presin që Radev të përpiqet të zëvendësojë rolin që Viktor Orbán kishte luajtur brenda BE-së si lideri kryesor kundër Brukselit dhe më i afërt me Moskën, sidomos pas humbjes së Orbánit javën e kaluar në Hungari.
Megjithatë, shumica e Radevit nuk është aq e madhe sa për të ndërmarrë një reformë të plotë të sistemit gjyqësor, që kërkon 160 vota në parlament. Kjo do të thotë se, për ndryshime të thella, ai mund të ketë nevojë për mbështetjen e koalicionit pro-europian PP-DB, i cili e ka shpallur reformën në drejtësi si prioritetin e tij kryesor.
Analisti Dimitar Keranov nga German Marshall Fund paralajmëroi se “sistemi i korruptuar mbetet ende aty” dhe se, edhe pse vetë ideja e stabilitetit është e rëndësishme, “stabiliteti nuk është reformë”. Sipas tij, në një sistem të dobësuar, me drejtësi, rregullatorë dhe media të kapura, shumica e Radevit mund të kthehet në një mundësi që kapja e shtetit të përshpejtohet nën drejtimin e një lideri që është produkt i të njëjtit ambient që pretendon se do ta çmontojë.
“Një lider i afërt me Kremlinin që qeveris një vend anëtar të NATO-s dhe BE-së në Detin e Zi, vetëm pak ditë pasi Hungaria votoi kundër Orbánit, është lajm i keq për BE-në dhe për Ukrainën”, tha ai.
Pjesëmarrja në votime kaloi 50%, dukshëm më e lartë se në zgjedhjet e fundit. Disa votues u shfaqën optimistë se rezultati mund të sjellë ndryshim pas vitesh korrupsioni dhe qeverish të paqëndrueshme. Por jo të gjithë ndihen të qetë. Në Sofje, shumë qytetarë shprehën frikë se me Radevin në pushtet Bullgaria mund të largohet nga modeli europian për të cilin kishin shpresuar prej vitesh.
The Guardian, përgatiti në shqip
