SHBA dhe Iran ranë dakord të martën në mbrëmje për një armëpushim dyjavor me kushte, i cili përfshin rihapjen e përkohshme të Ngushticës së Hormuzit, pas një ndërhyrjeje diplomatike në minutat e fundit të udhëhequr nga Pakistan, duke anuluar ultimatumin e Donald Trump që Irani të dorëzohej ose të përballej me shkatërrim të gjerë.
Njoftimi i Trump për marrëveshjen e armëpushimit erdhi më pak se dy orë para afatit të vendosur prej tij, ora 20:00 sipas kohës lindore, për të bombarduar centralet energjetike dhe urat në Iran, një veprim që studiuesit e së drejtës, si dhe zyrtarë nga shumë vende dhe papa, kishin paralajmëruar se mund të përbënte krime lufte.
Vetëm pak orë më parë, Trump kishte shkruar në rrjetin Truth Social: “Një qytetërim i tërë do të vdesë sonte, për të mos u rikthyer kurrë më. Nuk dua që kjo të ndodhë, por ndoshta do të ndodhë.” Bombarduesit amerikanë B-52 raportohej se ishin në rrugë drejt Iranit para se të shpallej armëpushimi.
Por deri në mbrëmjen e së martës, Trump njoftoi se një marrëveshje armëpushimi ishte ndërmjetësuar përmes Pakistanit, kryeministri i të cilit, Shehbaz Sharif, kishte kërkuar një paqe dyjavore për të “lejuar diplomacinë të ndjekë rrugën e saj”.
Trump shkroi se “me kusht që Republika Islamike e Iranit të pranojë HAPJEN E PLOTË, TË MENJËHERSHME DHE TË SIGURT të Ngushticës së Hormuzit, unë bie dakord të pezulloj bombardimet dhe sulmet ndaj Iranit për një periudhë dyjavore”.
Në një postim tjetër, presidenti amerikan e quajti të martën “një ditë të madhe për paqen botërore”, duke pretenduar se Irani “kishte pasur mjaft”. Ai tha se SHBA do të “ndihmojë me trafikun” në Ngushticën e Hormuzit dhe se “do të bëhen para të mëdha” ndërsa Irani nis rindërtimin.
Për disa orë më pas, qëndrimi i Izrael mbeti i paqartë. Por pak para mesnate, kryeministri Benjamin Netanyahu deklaroi se Izraeli mbështeste armëpushimin e SHBA-së me Iranin, por marrëveshja nuk përfshinte luftimet kundër Hezbollahut në Liban. Zyra e tij shtoi se Izraeli mbështet përpjekjet amerikane për të siguruar që Irani të mos përbëjë më kërcënim bërthamor apo raketor.
Ndërkohë, kryeministri pakistanez kishte deklaruar më parë se armëpushimi përfshinte “çdo vend, përfshirë Libanin”.
Procesi i armëpushimit u shoqërua me paqartësi pasi Irani publikoi dy versione të ndryshme të planit me 10 pika, që do të shërbente si bazë për negociatat dhe që Trump e quajti “një bazë e realizueshme për të negociuar”.
Në versionin në gjuhën persiane, Irani përfshinte shprehjen “pranimi i pasurimit” për programin e tij bërthamor, ndërsa kjo frazë mungonte në versionet në anglisht të shpërndara nga diplomatët iranianë për gazetarët.
Pakistani ka ftuar SHBA-në dhe Iranin në bisedime në Islamabad të premten. Teherani ka konfirmuar pjesëmarrjen, ndërsa Uashingtoni ende nuk e ka pranuar publikisht ftesën.
Në një telefonatë me Agence France-Presse, Trump tha se besonte që Kina kishte bindur Iranin të negocionte dhe se uraniumi i pasuruar i Teheranit do të “trajtohej në mënyrë të përsosur”, pa dhënë detaje të tjera.
Gjatë armëpushimit dyjavor, Trump tha se beson se SHBA dhe Irani mund të negociojnë mbi propozimin me 10 pika për të arritur një marrëveshje përfundimtare.
“Ky do të jetë një armëpushim nga të dyja palët!” shtoi ai. “Arsyeja është se ne tashmë kemi arritur dhe tejkaluar të gjitha objektivat ushtarake dhe jemi shumë pranë një marrëveshjeje për paqe afatgjatë me Iranin dhe paqe në Lindjen e Mesme.”
Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, konfirmoi armëpushimin duke deklaruar: “Për një periudhë dyjavore, kalimi i sigurt nëpër Ngushticën e Hormuzit do të jetë i mundur përmes koordinimit me Forcat e Armatosura të Iranit”.
Çmimet e naftës ranë ndjeshëm, bursat u rritën dhe dollari u dobësua të mërkurën, pasi armëpushimi dyjavor në Lindjen e Mesme nxiti optimizëm për rifillimin e furnizimeve me energji përmes Ngushticës së Hormuzit.
Megjithatë, pavarësisht armëpushimit, sulmet vazhduan në rajon edhe pas njoftimit të Trump. Para afatit, sulme ajrore goditën dy ura dhe një stacion treni në Iran, ndërsa SHBA goditi infrastrukturë ushtarake në ishullin Kharg, një nyje kyçe për prodhimin e naftës iraniane.
Ky kthim i papritur i situatës i jep mundësi Trump të tërhiqet nga një luftë pesëjavore pa shenja se Irani ishte gati të dorëzohej apo të hiqte dorë nga kontrolli mbi Ngushticën e Hormuzit, një korridor jetik për një të pestën e furnizimit global me energji.
Trump kishte refuzuar më parë planin me 10 pika si “jo të mjaftueshëm”, por gjatë konfliktit kishte vendosur disa afate që më pas i kishte shtyrë. Megjithatë, ai insistoi se orët që pasonin do të ishin “një nga momentet më të rëndësishme në historinë e gjatë dhe komplekse të botës”, nëse nuk ndodhte “diçka jashtëzakonisht e mrekullueshme”.
Lajmi për armëpushimin u prit pozitivisht, por me kujdes.
Irak bëri thirrje për “dialog serioz dhe të qëndrueshëm” për të adresuar shkaqet e konfliktit, ndërsa ministri i Jashtëm gjerman Johann Wadephul deklaroi se marrëveshja “duhet të jetë hapi i parë drejt paqes së qëndrueshme”.
Në Australi, qeveria paralajmëroi se kriza e karburanteve mund të mos ketë përfunduar. Ministri i Energjisë Chris Bowen tha: “Njerëzit nuk duhet të nxitojnë të presin ulje çmimesh”.
Zelanda e Re e quajti zhvillimin “inkurajues”, por theksoi se mbetet shumë punë për një paqe të qëndrueshme.
Japoni e cilësoi armëpushimin “një hap pozitiv”, duke shpresuar në një marrëveshje përfundimtare pas bisedimeve. Kryeministrja Sanae Takaichi kërkon gjithashtu dialog me presidentin iranian Masoud Pezeshkian.
Një armëpushim i përkohshëm është veçanërisht i rëndësishëm për Japoninë, e cila siguron rreth 90% të naftës së saj nga Lindja e Mesme, kryesisht përmes Ngushticës së Hormuzit.
Edhe Koreja e Jugut shprehu shpresën që negociatat të përfundojnë me sukses dhe që të rikthehen paqja dhe stabiliteti në rajon, si dhe të garantohet lundrimi i lirë dhe i sigurt në Ngushticën e Hormuzit./TheGuardian
