EDITORIAL – 7 Marsi dhe kriza e arsimit shqiptar
Thank you for reading this post, don't forget to subscribe!Nga Flamur Bucpapaj
7 Marsi, dita e mësuesit dhe e shkollës shqipe, është një nga datat më të rëndësishme në historinë kombëtare. Ajo lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë në vitin 1887, një moment që simbolizon lindjen e arsimit kombëtar dhe përpjekjen e shqiptarëve për dijen, kulturën dhe identitetin e tyre. Për shumë vite kjo ditë është festuar me respekt dhe mirënjohje për mësuesin, figurën që në traditën shqiptare është konsideruar gjithmonë si prindi i dytë.
Por sot, kur vjen kjo ditë simbolike, realiteti i arsimit shqiptar është shumë më i ndërlikuar dhe shpeshherë shqetësues.
Një nga plagët më të mëdha është boshatisja e shkollave, sidomos në veri të vendit dhe në zonat malore. Fshatra që dikur kishin klasa të mbushura me nxënës sot janë pothuajse të zbrazëta. Shpopullimi masiv, emigrimi jashtë vendit dhe migrimi i brendshëm drejt ultësirës perëndimore kanë bërë që shumë shkolla të mbyllen. Në shumë zona të thella, fëmijët detyrohen të ecin në këmbë për orë të tëra për të arritur në shkollë, sepse shkolla e fshatit të tyre është mbyllur për mungesë nxënësish.
Ky fenomen nuk është vetëm problem arsimor; është një dramë demografike dhe sociale që po ndryshon strukturën e vendit. Kur mbyllet një shkollë në një fshat, në fakt mbyllet edhe shpresa për të ardhmen e atij komuniteti.
Një tjetër shtyllë e krizës së arsimit është cilësia e dobët e mësimdhënies. Në shumë shkolla mungojnë laboratorët, mungojnë pajisjet moderne didaktike, mungojnë bibliotekat funksionale dhe madje edhe palestrat sportive. Nxënësit shpesh mësojnë vetëm në mënyrë teorike, pa mundësi eksperimentimi apo praktike. Në këto kushte është e vështirë të krijosh një arsim bashkëkohor dhe konkurrues me standardet evropiane.
Edhe sistemi i arsimit nëntëvjeçar të detyrueshëm, ndonëse i parashikuar me ligj për të garantuar edukimin bazë të çdo fëmije, në praktikë shpesh është kthyer në një formalitet. Shumë nxënës kalojnë nga një klasë në tjetrën pa përvetësuar njohuritë bazë të leximit, shkrimit dhe matematikës. Kjo krijon një brez të tërë me boshllëqe arsimore që më pas reflektohen në arsimin e mesëm dhe në jetën profesionale.
Një problem tjetër i rëndësishëm është mënyra e punësimit të mësuesve. Në shumë raste procesi i punësimit është politizuar dhe ndikuar nga interesat e partive politike apo nga rrjete patronazhi. Kjo dëmton meritokracinë dhe cilësinë e sistemit arsimor. Kur mësuesi punësohet jo për meritë por për lidhje politike, sistemi fillon të dobësohet nga brenda.
Në të njëjtën kohë, profesioni i mësuesit është gjithnjë e më pak i vlerësuar ekonomikisht dhe shoqërisht. Pagat shpesh nuk përputhen me përgjegjësinë dhe rëndësinë që ka ky profesion për shoqërinë. Mësuesi përballet çdo ditë me presion social, me probleme disipline në klasa dhe me mungesë mbështetjeje institucionale.
Debatet e fundit publike rreth rasteve të dhunës në shkolla kanë krijuar një klimë tensioni midis shoqërisë dhe mësuesve. Sigurisht që çdo formë dhune ndaj fëmijëve është e papranueshme dhe duhet trajtuar sipas ligjit. Por nuk mund të pranohet që për shkak të disa rasteve të izoluara të denigrohet figura e mësuesit shqiptar. Breza të tërë janë edukuar nga mësues të përkushtuar që kanë punuar me sakrificë në kushte shumë më të vështira se sot.
Në traditën shqiptare, mësuesi ka qenë gjithmonë një figurë morale dhe shoqërore me autoritet. Në shumë zona të vendit ai ishte jo vetëm edukator, por edhe këshilltar i komunitetit dhe model qytetarie.
Prandaj reforma e arsimit duhet të mbështetet në disa shtylla të forta dhe afatgjata.
Së pari, duhet të rikthehet meritokracia në sistemin e arsimit. Punësimi dhe promovimi i mësuesve duhet të bëhet vetëm mbi bazën e aftësive profesionale, përgatitjes akademike dhe përvojës pedagogjike, pa ndërhyrje politike.
Së dyti, është e domosdoshme rritja e investimeve në infrastrukturën arsimore. Laboratorët shkencorë, bibliotekat moderne, pajisjet digjitale dhe palestrat sportive nuk janë luks, por elemente themelore të një arsimi cilësor.
Së treti, shteti duhet të hartojë politika serioze për mbrojtjen e shkollave në zonat rurale dhe për mbështetjen e familjeve që jetojnë në këto zona. Pa një politikë zhvillimi për fshatin dhe për zonat malore, shkollat do të vazhdojnë të mbyllen.
Së katërti, duhet rritur dinjiteti ekonomik dhe shoqëror i mësuesit. Një mësues i respektuar dhe i motivuar është themeli i një sistemi arsimor të shëndetshëm.
Së fundi, arsimi duhet të çlirohet nga burokracia dhe formalizmi. Shkolla duhet të jetë vendi ku formohen qytetarë të ditur, kritikë dhe të përgjegjshëm, jo thjesht një institucion ku nxënësit kalojnë klasat pa mësuar.
7 Marsi nuk duhet të jetë vetëm një ditë ceremoniale. Ai duhet të jetë një moment reflektimi për të ardhmen e arsimit shqiptar. Sepse një komb që nuk investon seriozisht në arsim rrezikon të humbasë jo vetëm dijen, por edhe të ardhmen e vet.
