Një regjim miqësor në Teheran do të ishte rezultati ideal. Por Netanyahu do të ishte i kënaqur edhe me një Iran tepër të dobët për të ndjekur programin bërthamor dhe për të financuar milicitë aleate.
Thank you for reading this post, don't forget to subscribe!Prej vitesh, Benjamin Netanyahu ka qenë forca shtytëse pas veprimeve ushtarake dhe sabotazhit kundër programit bërthamor të Iranit dhe qeverisë së tij klerikale. Tani që Udhëheqësi Suprem iranian, Ajatollah Ali Khamenei, ka vdekur, Netanyahu është pranë realizimit të ambicies së tij më të madhe politike: neutralizimit të kërcënimit iranian.
Plani izraelit për “ditën pas” lë shumë në dorë të fatit — dhe të guximit të miliona iranianëve. Nga Tabrizi në Zahedan, qytetarët iranianë pritet të përmbysin aparatin brutal të sigurisë së regjimit përmes protestave masive, pa një ide të qartë se çfarë lloj qeverie mund të pasojë teokracinë.
Të shtunën në mbrëmje, Netanyahu u bëri thirrje iranianëve të “çlirohen nga tirania”, duke shfrytëzuar një “mundësi që vjen një herë në një brez” për të rrëzuar diktaturën. “Dilni masivisht në rrugë” dhe “përfundoni punën”, tha ai. Në të njëjtën linjë, presidenti amerikan Donald Trump këmbëngul se iranianët kanë “mundësinë më të madhe” për ta “rimarrë” vendin e tyre.
Netanyahu duket se beson se del fitues edhe nëse kryengritja popullore që ai kërkon e zhyt vendin në kaos të dhunshëm. Në skenarin ideal, në Teheran shfaqet një regjim miqësor. Por Izraeli shpesh ka bërë llogari realpolitike se edhe trazirat mund t’i shërbejnë interesave të tij.
Kjo është parë në Liban dhe Siri. Netanyahu nuk ka ndihmuar autoritetet libaneze për të disiplinuar milicinë shiite Hezbollah apo për ta çarmatosur atë — përkundrazi, ka vazhduar sulmet ajrore dhe me dronë. Po ashtu, ka ushtruar presion ndaj udhëheqjes së re në Damask duke mbështetur pakicën druze. Në territoret palestineze, ai shpesh akuzohet se shfrytëzon përçarjet mes Hamasit dhe Autoritetit Palestinez.
Logjika është e qartë: nëse vendet janë të zhytura në përçarje të brendshme apo edhe luftë civile, ato nuk mund të organizohen kundër Izraelit. Prandaj, do të ishte gabim të mendohej se stabiliteti në Teheran është i vetmi objektiv i dëshirueshëm për Netanyahun. Edhe paqëndrueshmëria mund të funksionojë. Nëse Irani është tepër i dobët për të pasuruar uranium dhe për të mbështetur Hezbollahun në Liban apo Huthit në Jemen, kjo konsiderohet gjithashtu fitore.
Sipas këshilltarit të politikës së jashtme të Netanyahut, Ophir Falk, qëllimi është i thjeshtë: “Të fitojmë.” Fitore do të thotë “heqja e kërcënimit që paraqet regjimi i Ajatollahut dhe përfaqësuesit e tij”.
Ish-kryeministri izraelit Ehud Olmert i tha POLITICO se ajo që kanë përshkruar Netanyahu dhe Trump nuk përbën një plan — por thjesht optimizëm. “Bibi donte luftën dhe Trump dëshironte të bënte diçka të jashtëzakonshme. Por nuk shoh ndonjë plan përveç shpresës se qeveria do të shembet,” tha ai.
Strategjia e goditjes së një armiku me forcë dërrmuese dhe më pas shpresës për një kalim të qetë drejt një regjimi dashamirës ka një histori të dobët suksesi. Ka tashmë shenja se situata në Iran mund të bëhet e çrregullt.
Para pushtimit të Irakut në vitin 2003, gjenerali Colin Powell paralajmëroi presidentin George W. Bush: “Nëse e rrëzon një qeveri, bëhesh ti përgjegjës për vendin.” Kjo duket se nuk po i shqetëson Netanyahu dhe Trump, të cilët e shohin situatën si një përgjegjësi që tashmë u takon iranianëve.
Megjithatë, kjo është një bast i madh.
Sipas transmetuesit publik izraelit Kan, Netanyahu u ka thënë ministrave se vdekja e Khameneit do ta shkurtojë operacionin ushtarak, pasi do të inkurajojë kundërshtarët e regjimit të ngrihen.
Shumë pak dyshojnë në dëshirën e shumicës së iranianëve për ndryshim, por për të rënë regjimi duhet të ketë një thyerje brenda shërbimeve të sigurisë. Deri tani, shtylla politike dhe ushtarake e shtetit duket se po tregon rezistencë, ndërsa protestat masive të viteve të fundit janë shtypur me forcë brutale, arrestime dhe ekzekutime.
Edhe pse ka humbur shumë liderë të lartë, Irani ka arritur të kryejë sulme hakmarrëse në Gjirin Persik dhe Mesdheun lindor. Garda Revolucionare është zotuar për “hakmarrje” dhe ka deklaruar se ka zhvilluar fazën e gjashtë të operacionit të saj kundër bazave amerikane dhe Izraelit.
Kjo sugjeron se struktura e regjimit po qëndron ende. Kryetari i parlamentit iranian, Mohammad Bagher Ghalibaf, tha se janë përgatitur për skenarë të tillë. Një këshill treanëtarësh është ngritur për të drejtuar vendin përkohësisht derisa Asambleja e Ekspertëve të zgjedhë një udhëheqës të ri.
Ndërkohë, Izraeli pritet të përpiqet të pengojë këtë proces, siç bëri më parë në Liban duke goditur pasardhës të mundshëm të liderëve të Hezbollahut.
Ish-kryeministri Olmert paralajmëroi se do të ishte i befasuar nëse Irani do të ndryshonte natyrë kaq shpejt. Ai kujtoi se regjimit sirian iu deshën 10 vjet për t’u shembur pas një lufte të përgjakshme. “Irani ka 90 milionë banorë. Regjimi mund të vrasë shumë dhe prapë të mos humbasë kontrollin,” tha ai.
Pyetja e madhe mbetet: a mund të funksionojë kjo pa një opozitë të bashkuar?
Sipas analistit Danny Citrinowicz, nuk ka një opozitë të unifikuar dhe të organizuar që mund të përfitojë menjëherë nga kaosi. Pakënaqësia publike është reale, por fragmentimi dhe represioni e kufizojnë përkthimin e saj në ndryshim politik. Parashikimet për shembjen e regjimit mund të jenë të parakohshme.
Ekziston gjithashtu rreziku i një fushate të zgjatur që nuk sjell ndryshim dramatik të brendshëm dhe që përfundon në një konflikt të hapur pa fund të dukshëm.
Nëse Republika Islamike do të shembej, disa figura rivale po përpiqen të pozicionohen. Reza Pahlavi, djali i Shahut të rrëzuar në vitin 1979, paraqitet si lider i përkohshëm për të udhëhequr tranzicionin drejt demokracisë. Organizata opozitare Mujahedin-e Khalq gjithashtu pretendon rol.
Situata ndërlikohet më tej nga tensionet rajonale dhe etnike, përfshirë kurdët dhe baluçët.
Ish-negociatori izraelit i paqes Daniel Levy shprehu frikën se ndërhyrja ushtarake mund të mbjellë kaos në Lindjen e Mesme për vite me radhë, me pasoja të paparashikueshme, dhe të shihet si një “moment përcaktues në përpjekjen e Izraelit për dominim rajonal.”/Politico.eu
