Kur rotacioni ndalohet, shoqëria flet: kryengritja paqësore si përgjigje ndaj kapjes së shtetit dhe korrupsionit masiv
Flamur Buçpapaj
Historia politike nuk njeh kriza pa shkak. Ajo njeh vetëm shoqëri që, pasi i janë mbyllur të gjitha dyert institucionale, detyrohen të flasin me zërin e fundit që u mbetet: rezistencën paqësore. Kryengritja paqësore nuk është ekstremizëm; ekstremizëm është ndalimi i rotacionit, normalizimi i korrupsionit dhe shndërrimi i shtetit në pronë private.
Shqipëria prej vitesh jeton një stabilitet artificial, të ndërtuar mbi kontrollin e institucioneve dhe përqendrimin e pushtetit tek një pakicë. Në pamje të jashtme, gjithçka duket normale: zgjedhje mbahen, parlamenti funksionon, ligjet miratohen. Por në thelb, rotacioni politik është paralizuar. Pushteti nuk ndryshon më si pasojë e vullnetit të qytetarëve, por riprodhohet përmes administratës, parave publike dhe kapjes së drejtësisë. Kjo është pika ku demokracia shndërrohet në një procedurë formale, ndërsa qytetari bëhet spektator.
Në këtë realitet, thirrjet për kryengritje paqësore të artikuluara nga Sali Berisha nuk janë thjesht retorikë opozitare. Ato janë reflektim i një krize strukturore, ku opozita parlamentare është e dobësuar, institucionet e pavarura janë të kontestuara dhe vota nuk garanton më ndryshim. Kur rrugët institucionale mbyllen, presioni zhvendoset natyrshëm në rrugë — jo për dhunë, por për legjitimitet.
Korrupsioni masiv dhe sistemik e thellon këtë krizë. Nuk bëhet më fjalë për raste të izoluara, por për një model qeverisjeje ku tenderët, koncesionet, pasuritë natyrore dhe asetet strategjike përqendrohen në një rreth të ngushtë ekonomik dhe politik. Një pakicë pasurohet, shumica mbijeton. Ky nuk është stabilitet; është vjedhje e së ardhmes. Shoqëria shqiptare po paguan çmimin e heshtjes, ndërsa propaganda përpiqet të shesë një iluzion normaliteti.
Pasojat sociale janë të dukshme: të rinjtë largohen, besimi te drejtësia është minimal, perceptimi për barazi para ligjit është i rrënuar. Shoqëria fillon të jetojë me bindjen se rregullat vlejnë vetëm për të dobëtit dhe ligji është mjet për të pushtetshmit. Në këtë klimë, kryengritja paqësore shfaqet si mekanizëm mbijetese demokratike. Ajo nuk synon përmbysje të dhunshme, por rikthimin e rregullave themelore: rotacion real, zgjedhje të besueshme dhe përgjegjësi institucionale.
Ky fenomen nuk është i veçantë për Shqipërinë. Në mbarë botën, historia tregon se ndryshimet e mëdha shpesh vijnë nga rezistenca paqësore. Mahatma Gandhi nuk e rrëzoi Perandorinë Britanike me armë, por me mosbindjen masive civile. Martin Luther King Jr. nuk marshoi për konflikt, por për të mbrojtur të drejtat e qytetarëve. Nelson Mandela arriti që ndryshimi i madh i Afrikës së Jugut të ndodhte pa luftë civile, duke përdorur presionin civil dhe politik. Lëvizjet si Velvet Revolution dhe Solidarity dëshmojnë se regjimet që duken të pathyeshme bien nga humbja e legjitimitetit dhe jo nga dhuna.
Këto shembuj tregojnë edhe një të vërtetë të hidhur: kryengritja paqësore funksionon vetëm kur është masive, e organizuar dhe gjithëpërfshirëse. Ajo kërkon disiplinë, vendosmëri dhe përfshirje të gjithë shoqërisë, jo vetëm grupe të vogla opozitare. Pa këtë, çdo protestë mund të mbetet simbolike dhe të kriminalizohet nga pushteti.
Pushtetet që kriminalizojnë rezistencën paqësore tregojnë frikë, jo forcë. Historia e ka treguar se çdo regjimet që ngatërrojnë kontrollin me legjitimitetin përfundojnë duke u rrëzuar nga e vetmja forcë që nuk mund ta blejnë: populli i mobilizuar. Në Shqipëri, ky është momenti ku qytetari nuk mund të heshtë më. Kryengritja paqësore nuk është kërcënim; ajo është thirrje për rotacion, drejtësi dhe shpresë.
Në fund, pyetja që qëndron përballë Shqipërisë nuk është nëse kryengritja paqësore është e justifikuar, por sa gjatë mund të vazhdojë një sistem që ka humbur besimin e qytetarëve të vet. Historia botërore tregon një përgjigje të qartë: asnjë pushtet nuk i mbijeton pafundësisht një shoqërie që ka vendosur të mos heshtë më.
