Ngrihuni kundër elitave grabitqare: mafia bankare, farmaceutike dhe e naftës po pin gjak të varfërve në Shqipëri
Flamur Buçpapaj
Shqipëria sot po përballet me një rrezik që shkon përtej krizave të zakonshme ekonomike apo politike: një kapje e sistemit nga një pakicë grabitqare, e cila ushqehet me varfërinë dhe pasigurinë e qytetarëve. Nuk është faji i rastit, nuk është pasojë e paaftësisë administrative. Është një rend i qëndrueshëm, një mekanizëm i sofistikuar shfrytëzimi, ku tre gjakpirës të heshtur – bankat, mafia farmaceutike dhe oligopoli i karburanteve – punojnë së bashku për të marrë gjithçka që mundin nga xhepat, shëndeti dhe koha e qytetarit të zakonshëm.
Bankat janë porta e parë e këtij sistemi. Tarifat mujore prej 10 deri në 30 euro, të marra nga qytetarët pa pyetje dhe pa shpjegim, nuk janë shërbime, por grabitje e institucionalizuar. Nëse llogarisim këtë tarifë për rreth 1 milion qytetarë, rezultati është një fitim 10 deri në 30 milion euro çdo muaj, të marra thjesht për të mbajtur llogaritë e hapura dhe për komisione që nuk lidhen me ndonjë shërbim real. Këto para nuk përdoren për mirëqenie publike, nuk kthehen në investime, nuk shkojnë për shërbime apo për zhvillim. Ato mbeten në duart e një pakice të fortë që nuk kontrollohet. Qytetari paguan, bankat fitojnë, dhe shteti hesht.
Por kjo nuk është e vetmja skllavëri e sistemuar. Mafia farmaceutike shndërron shëndetin e qytetarit në mall për fitim. Pak individë kontrollojnë importin, shpërndarjen dhe çmimet e barnave. Farmacitë janë të varura, konkurrenca nuk ekziston, dhe qytetari nuk ka mundësi zgjedhjeje. Barnat shpesh nuk plotësojnë standardet europiane, çmimet janë të larta dhe rimbursimi është i mangët. I sëmuri paguan dy herë: një herë me para, një herë me shëndet. Pasojat sociale janë të rënda: sëmundjet kronike, kanceri, infeksionet dhe komplikimet po përhapen mes të varfërve, ndërsa ata që kontrollojnë tregun mbajnë fitime të jashtëzakonshme.
Edhe oligopoli i naftës kontribuon në këtë rrjet grabitjeje. Karburanti shitet me cilësi të dobët, shpesh me squfur të lartë, duke dëmtuar motorët dhe ajrin, duke rritur ndotjen dhe shpenzimet e qytetarëve. Por ajo që e bën këtë krim edhe më të sofistikuar është trafiku artificial dhe semaforët e vendosur në mënyrë të strategjike. Në kryeqytet, semaforë të dendur çdo 300 metra detyrojnë mijëra makina të ndalojnë e nisen pa nevojë, duke djegur karburant dhe kohë. Kjo rrit fitimet e oligopolit të naftës, ndërsa qytetari harxhon më shumë, shtohet ndotja dhe rritet stresi urban.
Çfarë i mban të fuqishëm këta tre gjakpirës? Kapja e shtetit dhe mbrojtja nga pushteti. Bankat ushqejnë borxhet publike dhe financojnë interesa të caktuara politike. Mafia farmaceutike ushqen tenderë, rimbursime dhe lidhje klienteliste. Oligopoli i naftës është burim i madh fitimesh dhe taksash, duke krijuar një lidhje të pandashme me politikanë dhe administratë. Media shpesh hesht ose heshtja promovon interesa, ndërsa institucionet që duhet të mbrojnë qytetarin janë të dobëta ose të kapura. Autoriteti i Konkurrencës, që teorikisht duhet të parandalonte kartelët, ekziston kryesisht si një dekor për publikun.
Në këtë sistem, shërbimi informativ dhe strukturat e tjera të sigurisë janë të paafta ose selektive. Hetimet janë sporadike, informacioni nuk përdoret për veprime reale dhe përgjegjësia nuk mbërrin kurrë tek të fortët. Kjo do të thotë se elitat grabitqare mund të veprojnë pa frikë, duke shfrytëzuar çdo mundësi për të rritur fitimin e tyre në kurriz të qytetarit të zakonshëm.
Pasojat janë të qarta dhe dramatike: rritje e pabarazisë, shëndet i rrezikuar, ndotje e mjedisit, stres urban, produktivitet i ulët dhe emigrim i detyruar. I varfri paguan më shumë për bankë, ilaç dhe karburant; i pasuri ka alternativa. Shëndeti, koha, paraja dhe mundësitë janë kthyer në mall për një pakicë grabitqare. Varfëria e shqiptarëve është ushqim për elitën grabitqare në Tiranë.
Është koha të ngrihemi. Të flasim, të organizohemi dhe të kërkojmë llogari. Nuk mund të presim që shteti të veprojë pa presionin tonë. Nuk mund të heshtim kur jeta jonë, shëndeti dhe dinjiteti ynë po shiten për fitime të paligjshme. Populli shqiptar është në rrezik. Nëse heshtim, heshtja jonë do të thotë gjak për këta tre gjakpirës të heshtur.
Vetëm një rezistencë e organizuar qytetare, monitorimi i transparencës, presioni ndaj institucioneve dhe denoncimi i kartelëve mund të prishë këtë zinxhir shfrytëzimi. Varfëria nuk duhet të jetë ushqim për të pasurit. Shëndeti nuk duhet të shitet. Energjia jonë dhe koha jonë nuk duhet të jenë fitim i pakicës grabitqare.
