Pas tre vitesh lufte, qindra mijëra viktimash dhe një vend të rraskapitur, në Ukrainë po ndodh diçka që deri dje konsiderohej e paimagjinueshme: gjithnjë e më shumë qytetarë po flasin hapur për dorëzimin e një pjese të territorit në këmbim të paqes. Një reportazh i The New York Times nga Donbasi tregon se lodhja nga lufta, presioni ndërkombëtar dhe frika për të ardhmen po ndryshojnë qëndrimet edhe në një shoqëri që e kishte shpallur koncesionin territorial vijë të kuqe. Debati që po hapet sot në Ukrainë nuk është vetëm për kufijtë, por për çmimin real të paqes, dhe nëse sakrifica e dhimbshme do të mjaftonte për ta ndalur luftën.
The New York Times:
Khrystyna Yurchenko punoi fort për të ndërtuar një jetë në rajonin lindor të Ukrainës të njohur si Donbas, ku ajo i kushtoi gjithë energjinë studios së njohur të vallëzimit që zotëron.
Por ajo do ta linte gjithçka, tha ajo, për një paqe të qëndrueshme. Znj. Yurchenko është mes një numri gjithnjë e më të madh ukrainasish që thonë se do t’ia dorëzonin Rusisë pjesën e Donbasit që ende kontrollohet nga Ukraina, nëse kjo do t’i jepte fund luftës.
Kjo përfaqëson një ndryshim të dukshëm për një popullsi ukrainase të lodhur nga lufta. Dorëzimi i territorit që Rusia nuk ka arritur ta pushtojë prej kohësh është konsideruar një vijë e kuqe. Por ajo që dikur dukej e pamundur, tani duket më pak e tillë, ndërsa Kremlini këmbëngul se negociatat e paqes të mbështetura nga SHBA-të do të ecin përpara vetëm nëse Ukraina pranon të heqë dorë nga Donbasi.
“Për mua, paqja është përparësi dhe nëse pas dorëzimit të Donbasit do të mos kishte më luftë, unë do të isha gati të largohesha,” u shpreh Yurchenko. Ajo tha se do ta mbështeste dorëzimin e territorit vetëm nëse aleatët e Ukrainës do të ofronin garanci të forta për sigurinë e vendit pas luftës.
E ardhmja e Donbasit është ndër çështjet më të ndërlikuara, ndërsa Ukraina, Rusia dhe Shtetet e Bashkuara vazhdojnë bisedimet në Abu Dhabi, kryeqytetin e Emirateve të Bashkuara Arabe, të mërkurën.
Ukraina ka kaluar vite duke fortifikuar qytetet në Donbas dhe ka humbur një numër të madh ushtarësh duke mbrojtur këtë rajon industrial. Territori përfshin pjesë të disa rajoneve, përfshirë Donetskun dhe Luhanskun. Ukraina ende mban rreth 20 për qind të Donetskut, por ka humbur të gjithë Luhanskun.
Për Rusinë, pushtimi i Donbasit, ku Moska ka humbur shumë më tepër ushtarë sesa Ukraina, mund t’i lejojë asaj të pretendojë njëfarë fitoreje, edhe pse ka dështuar shumë larg objektivit të saj për të nënshtruar të gjithë Ukrainën.
Në deklarata publike, presidenti Volodymyr Zelenski ka thënë se Ukraina mbetet kundër një tërheqjeje të njëanshme nga Donbasi. Por ai ka lënë herë pas here të kuptohet për fleksibilitet, duke thënë se si Rusia ashtu edhe Ukraina duhet të jenë të përgatitura për kompromis, ndërsa Ukraina përballet me presion si në fushëbetejë ashtu edhe në tryezën e negociatave.
Sondazhet pasqyrojnë një hapje gjithnjë e më të madhe ndaj koncesioneve territoriale.
Më shumë ukrainas janë të gatshëm të heqin dorë nga pjesa e mbetur e rajonit të Donbasit që ende kontrollohet nga Ukraina, nëse kjo do të thoshte një fund i përhershëm i luftës.
Në maj të vitit 2022, dy muaj pasi forcat ukrainase zmbrapsën Ushtrinë Ruse rreth kryeqytetit Kiev, një sondazh i Institutit Ndërkombëtar të Sociologjisë në Kiev zbuloi se 82 për qind e ukrainasve besonin se vendi nuk duhet të dorëzojë territor në asnjë rrethanë.
Në sondazhin më të fundit të institutit, të publikuar të hënën, 40 për qind e të anketuarve thanë se do ta mbështesnin dorëzimin e Donbasit në këmbim të garancive të sigurisë.
Dy shifrat nuk janë drejtpërdrejt të krahasueshme, sepse sondazhet e mëparshme nuk i lidhën garancitë e sigurisë me pyetjen për dorëzimin e territorit. Megjithatë, gjetja përputhej me të dhëna të tjera anketash që tregojnë një pranueshmëri në rritje të koncesioneve territoriale.
Sidoqoftë, shumica e ukrainasve mbeten kundër. Shumë thonë se janë të gatshëm të vazhdojnë të durojnë vështirësi, përfshirë fushatën e Rusisë për të shkatërruar infrastrukturën energjetike të vendit gjatë një dimri jashtëzakonisht të ftohtë.
Heqja dorë nga Donbasi mund të çante shoqërinë ukrainase, thanë analistët. Ajo gjithashtu mund ta riformësonte trashëgiminë e z. Zelenski nga një udhëheqës heroik që mbrojti shtetin, në një që lejoi një pushtim rus të territorit të kontrolluar nga Ukraina, ku aktualisht jetojnë rreth 190 mijë njerëz. Shumë prej tyre, me gjasë, do të zhvendoseshin në zona ende të kontrolluara nga Ukraina, në vend që të jetonin nën sundimin rus, siç tha se do të bënte edhe znj. Yurchenko, pronarja e studios së vallëzimit.
Z. Zelenski “i dëgjon njerëzit e tij dhe nuk do ta bëjë këtë,” tha Yevhen Koliada, drejtues i Qendrës së Koordinimit të Ndihmës, e cila ka ndihmuar në evakuimin e mijëra banorëve nga zonat e vijës së frontit, përfshirë edhe Donbasin.
Mykhailo Samus, drejtor i Rrjetit të Pavarur të Kërkimeve Gjeopolitike të Reja në Kiev, vuri në dukje se ligji ukrainas ndalon dorëzimin e territorit që nuk është pushtuar me forcë ushtarake.
Z. Zelenski ka propozuar që trupat ukrainase dhe ruse të tërhiqen në mënyrë të barabartë nga vija e frontit në Donbas për të krijuar një zonë të çmilitarizuar. Ndërsa një kompromis i tillë teorikisht mund të merrej në konsideratë, tha Samus, Putin po ndjek një rrugë ushtarake dhe po zotohet se do ta marrë rajonin ose me forcë ose përmes negociatave.
Për ata që thonë se janë të gatshëm të heqin dorë nga Donbasi, garancitë e sigurisë janë thelbësore, thanë analistët. Shumë njerëz kanë frikë se nëse Ukraina do të tërhiqte trupat pa garanci të tilla, nuk do të kishte asgjë që do ta ndalonte Rusinë të rigrupohej dhe ta përdorte rajonin për të nisur sulme të reja në ultësirat e hapura përtej qyteteve të fortifikuara të Donbasit.
Për ukrainasit, garancitë e sigurisë duhet të nënkuptojnë “një garanci që nuk do të ketë një sulm të ri dhe që vendet partnere janë përgjegjëse për ta siguruar këtë,” tha Oleh Saakian, analist politik dhe bashkëthemelues i Platformës Kombëtare për Reziliencë dhe Kohezion Social, një institut kërkimor.
Në këmbim të rajonit të Donbasit, shumë ukrainas të gatshëm të bëjnë tregti duan garanci të forta sigurie.
Zelenski ka thënë se Ukraina është e gatshme të nënshkruajë marrëveshje me Europën dhe Shtetet e Bashkuara për garanci sigurie. Ndërsa vendet europiane janë zotuar të vendosin trupa në Ukrainë pas çdo armëpushimi, mbetet e paqartë nëse ato do të pranonin realisht të luftonin Rusinë në mbrojtje të Ukrainës. Në çdo rast, Rusia ka thënë se e kundërshton planin për vendosjen e forcave europiane brenda Ukrainës.
Z. Saakian paralajmëroi se dorëzimi i Donbasit mund të mos jetë i mjaftueshëm për ta bindur Rusinë të braktisë luftën.
“Është një iluzion i madh të besohet se arritja e një marrëveshjeje me Rusinë për ndonjë vijë demarkacioni mund të çojë qoftë edhe në një paqe të përkohshme,” tha ai.
Çfarëdo që të ndodhë, znj. Yurchenko tha se paqja ishte objektivi kryesor. Megjithatë, edhe ajo tha se kishte frikë se edhe një koncesion i madh territorial mund të mos ishte i mjaftueshëm për të siguruar që Rusia të mos sulmonte përsëri.
“Nëse Ukraina do të dorëzonte Donbasin, ne do të duhej të largoheshim dhe ta rindërtonim jetën tonë nga e para,” tha ajo. “Do të ishte një sakrificë e vështirë, por e vlefshme për t’i dhënë fund luftës.”
“Por kush mund të garantojë që nuk do të më duhet ta bëj këtë sërish?”
Përgatiti në shqip ©LAPSI.AL
