Maria Shllaku – emri që nuk vdes
Flamur Buçpapaj
Maria Shllaku nuk ishte thjesht një vajzë e re nga Shkodra, një studente filozofie në Itali; ajo ishte ndërgjegjja që guxoi të fliste të vërtetën, flaka që nuk mund të shuhet, shembulli i rinisë që nuk pranon të nënçmohet dhe simboli i atdhedashurisë që nuk di kompromis. Ajo u pushkatua nga pushteti serb në vitin 1946, vetëm sepse tha atë që ishte e qartë dhe e pakontestueshme për çdo shqiptar: Kosova është shqiptare dhe herët a vonë do t’i bashkohet Shqipërisë.
Por jeta e saj nuk fillon dhe nuk mbaron me pushkatimin. Ajo fillon në Shkodër, qytetin ku feja katolike dhe gjuha shqipe ishin mburojë për identitetin kombëtar, ku çdo bibliotekë, çdo kishë dhe çdo shkollë ishte një qendër për ruajtjen e ndërgjegjes dhe kulturës shqiptare. Pikërisht aty u formua karakteri i Marias: i drejtë, i palëkundur, i gatshëm të sakrifikonte gjithçka për Shqipërinë etnike dhe për trashëgiminë e brezave që do të vinin pas saj.
Feja katolike, për shqiptarët e Shkodrës, nuk ishte ndarje, por themeli i dashurisë për kombin. Ajo edukoi rininë, ruajti gjuhën shqipe, zhvilloi letërsinë dhe krijoi njerëz që e kuptonin kombin si një bashkësi vlerash, histori dhe kulture. Maria ishte bijë e kësaj tradite, fryt i saj më i bukur dhe më i guximshëm.
Serbët nuk kursyen as rininë, as dijen dhe as besimin. Ata dënuan një vajzë të re, studente dhe fetare e shkëlqyer, sepse ideali i saj ishte më i fuqishëm se çdo armë. Ata menduan se me trupin e saj do të shuanin edhe idenë; por çdo sakrificë e Marias e forcoi çështjen kombëtare dhe krijoi një trashëgimi që frymëzon breza.
Historia e Marias jeton edhe në poezi, sepse poezia është mënyra më e bukur për të përjetësuar një shpirt që nuk vdes:
Si një fllad që fryn në pranverë,
lulet i zgjon e i freskon;
vjen Maria për ne çdo herë,
si një diell që veç ndriçon.
Për të kurrë s’pati pleqëri,
se lulja veç rininë kujton;
ajo ra për Shqipëri,
e në çdo pranverë prapë lulëzon.
Fryn si erë në çdo stinë,
e në Shkodër ajo pushon;
si ylber mbi çati,
ajo përherë jeton.
Edhe Zoti e ka thënë:
jeta ikën, shkon rinia;
por ajo që mbetet, që jeton,
është emri – Maria.
Ky emër është më shumë se një kujtim; është thirrje për ndërgjegje, për unitet dhe për mbrojtjen e kombit. Ai na mëson se çështja kombëtare nuk mbrohet vetëm me fjalë, por me dije, guxim, sakrificë dhe përgatitje strategjike. Historia tregon se pa përgatitje morale dhe kulturore, pa forcim të shtetit dhe unitet ndër shqiptarët, rreziku mund të kthehet.
Sot, rreziku nuk është më vetëm në forma të hapura të dhunës; ai shfaqet edhe në indiferencë, në përçarje brenda kombit, në mohimin e vlerave dhe trashëgimisë. Prandaj, kujtesa e Marias është një udhërrëfyes për të rinjtë, një thirrje që t’i kuptojnë historinë, të ruajnë gjuhën, të mbrojnë identitetin dhe të jenë gjithmonë vigjilentë.
Maria Shllaku mbetet dëshmi se edhe një vajzë e re mund të jetë më e fortë se një perandori dhune, më e vendosur se çdo armë dhe më e ndritur se çdo propagandë. Monumenti i saj nuk qëndron në gur, por në kujtesën dhe shpirtin e shqiptarëve, në çdo librari, në çdo mësim historie, në çdo brez që mëson për të.
Çdo herë që fryn një erë pranvere, çdo herë që një e vërtetë thuhet pa frikë, çdo herë që rinia shqiptare ngrihet për të mbrojtur identitetin e vet, Maria Shllaku është aty, duke na kujtuar se Shqipëria etnike është më e fortë se çdo dhunë dhe liria nuk është dhuratë, por detyrim moral dhe sakrificë e përjetshme.
Ajo nuk jetoi për veten e saj; ajo jetoi për gjithë Shqipërinë, për gjuhën, kulturën dhe trashëgiminë që na bashkon. Dhe në këtë kuptim, çdo pranverë lulëzon Maria, sepse emri i saj nuk do të shuhet kurrë.
Maria Shllaku – emri i së vërtetës që jeton përtej kohës.
