Ishte vera e vitit 2019, gusht për të qenë më të saktë, kur Donald Trump, atëherë president i Shteteve të Bashkuara, shprehu hapur për herë të parë qëllimin e tij për të blerë ishullin e Grenlandës.
“Në thelb ajo i përket Danimarkës”, por “ne jemi aleatë shumë të mirë me danezët”, tha udhëheqësi amerikan në atë kohë, duke iu referuar ishullit Arktik, të cilin, sipas tij, mund ta blinte, duke finalizuar një marrëveshje që do të ngjante me një “marrëveshje të madhe pasurish të paluajtshme”.
“Ne e mbrojmë Danimarkën, ashtu siç mbrojmë pjesë të mëdha të botës. Kështu lindi ideja dhe unë thashë, “Patjetër që do ta bëj”. Strategjikisht, do të ishte interesante për ne (të blinim Groenlandën), por do të flasim me ta (danezët)”, – tha udhëheqësi amerikan në vitin 2019, duke sqaruar, megjithatë, se kjo çështje nuk ishte përparësi për SHBA-në.
“Shumë gjëra mund të bëhen. Në thelb, është një marrëveshje e madhe pasurish të paluajtshme”, – shpjegoi ai në atë kohë, madje duke argumentuar se Groenlanda është ekonomikisht e jofitimprurëse për danezët, sepse “ata humbasin 700 milionë dollarë në vit duke e zotëruar atë”.
“Groenlanda nuk është në shitje”, iu përgjigj kryeministrja daneze Mette Frederiksen Trumpit në vitin 2019. “E gjithë kjo bisedë është absurde. Kryeministrja e Groenlandës e bëri të qartë se Grenlanda nuk është në shitje. Këtu mbaron biseda”, tha kryeministrja daneze, duke nxitur një reagim nga presidenti i SHBA-së.
Donald Trump u mërzit nga qëndrimi danez, të cilin nuk e fshehu. Përkundrazi, ai e quajti kryeministren daneze “të keqe” dhe anuloi vizitën e tij të planifikuar në Danimarkë në shtator 2019.
Megjithatë, çështja u harrua përfundimisht… vetëm për t’u rishfaqur më fort rreth 6 vjet më vonë.
Më 22 dhjetor 2024, si president i rizgjedhur i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump njoftoi, nëpërmjet një postimi në rrjetin TruthSocial, se është “absolutisht e nevojshme” që Shtetet e Bashkuara të fitojnë kontrollin e Groenlandës për arsye “sigurie kombëtare”.
Që atëherë, administrata amerikane nuk ka pushuar së rikthyeri të njëjtën çështje, me tensione në rritje, duke intensifikuar presionin kundër danezëve dhe atyre që guxojnë t’i mbështesin ata.
Tashmë në vitin 2026, Trump shihet duke promovuar, pothuajse në mënyrë obsesive, qëllimin e aneksimit të Groenlandës, duke përdorur nga njëra anë foto imagjinare të gjeneruara nga Inteligjenca Artificiale dhe nga ana tjetër kërcënime (tarifore) kundër aleatëve të NATO-s.
Presidenti amerikan këmbëngul se SHBA-të kanë nevojë për Groenlandën për arsye sigurie kombëtare, madje duke theksuar se NATO do të ishte më e sigurt nëse ishulli në fjalë, i cili aktualisht është një pjesë vetëqeverisëse e Mbretërisë së Danimarkës, do të vihej nën kontrollin e plotë amerikan.
Ky argument, megjithatë, nuk është bindës. Groenlanda është tashmë territor i NATO-s dhe amerikanët kanë trupa atje (në Bazën Hapësinore Pituffik, e njohur më parë si Baza Ajrore Thule).
Bazuar në atë që thuhet në marrëveshjen e mbrojtjes që i “lidh” ata me Danimarkën, një marrëveshje e vitit 1951 që mbetet në fuqi, amerikanët munden, nëse dëshirojnë, të rrisin trupat që mbajnë në Groenlandë (ku dikur kishin disa mijëra ushtarë) dhe të rivendosin bazat atje (dikur kishin më shumë se 13), pa ndikuar kjo në statusin e sovranitetit të ishullit.
Por nëse siguria nuk është arsyeja e vërtetë pse SHBA-të e duan këtë aneksim, atëherë çfarë është?
Analistët po kërkojnë shkaqet rrënjësore në pasurinë minerale të Groenlandës (që përfshin minerale të rralla etj.) dhe vendndodhjen e saj të rëndësishme gjeografike , e cila madje fiton vlerë shtesë pasi shkrirja e akullit po çon tani në hapjen e rrugëve të reja të konkurrencës gjeopolitike.
Megjithatë, edhe në këtë drejtim, nuk ka asnjë pengesë të madhe që i pengon amerikanët të investojnë në Groenlandë dhe të zhvillojnë biznese atje. Përkundrazi, shumë miliarderë amerikanë, disa prej të cilëve janë miq të Trump, kanë investuar tashmë atje, në kompani të tilla si “Kobold Metals”.
Në një farë mënyre, Donald Trump mund ta “shfrytëzonte” Groenlandën ushtarakisht dhe komercialisht, pa pasur nevojë të provokonte një “luftë civile” brenda NATO-s duke e sekuestruar atë nga Danimarka. Por nëse kjo është e vërtetë, qoftë edhe deri në një farë mase, atëherë pse presidenti amerikan po ndjek një qëndrim shumë më të ashpër?
Obsesioni i Trump për aneksimin e Groenlandës mund të rrjedhë nga arsye të tjera, më personale. Presidenti amerikan pretendoi, duke iu drejtuar kryeministrit norvegjez, se nuk është më i detyruar të mendojë në terma paqeje pasi nuk iu dha Çmimi Nobel për Paqe vitin e kaluar.
Javë më parë, ai vetë kishte argumentuar se po vepron bazuar në moralin e tij, jo në ligjin ndërkombëtar. A mund të jetë Groenlanda “hakmarrja” për Çmimin Nobel që udhëheqësi amerikan beson se i është privuar? Krahasimi tingëllon i ekzagjeruar, por…
Nga ana tjetër, disa besojnë se Donald Trump tani mund të dëshirojë të hyjë në librat e historisë si udhëheqësi që zgjeroi kufijtë e Shteteve të Bashkuara, duke ua shtuar Shteteve të Bashkuara ishullin më të madh në botë.
Ideja e “zgjerimit të Arktikut” thuhet se i është “sugjeruar” atij nga një mik miliarder i tij, biznesmeni amerikan Ronald Lauder , në vitin 2018. Të paktën kjo është ajo që John Bolton, i cili atëherë shërbente përkrah Trump si këshilltar i sigurisë kombëtare, e ka mbështetur tani publikisht.
CNN shkruan: “Trump dukej i fiksuar pas madhësisë së Groenlandës. Blerja e saj do të ishte më e madhja e arritur ndonjëherë nga një president amerikan dhe do ta bënte SHBA-në vendin me sipërfaqen më të madhe në Tokë.”
Ronald Lauder, njeriu që dyshohet se ndikoi te Trump, është “zhvendosur” tashmë në Groenlandë, duke hapur biznese atje.
