Shqipëria dhe Kosova në një botë që po rrëshqet drejt përplasjes globale
Flamur Buçpapaj
Nga lufta e tarifave te kërcënimi rus, nga boshti
Moskë–Teheran te domosdoshmëria e fuqisë kombëtare
Bota po hyn në një fazë historike ku iluzionet e paqes së përhershme po shemben njëra pas tjetrës. Rendit liberal ndërkombëtar, i ndërtuar pas vitit 1945 dhe i konsoliduar pas Luftës së Ftohtë, po i vjen fundi jo me një shpërthim të vetëm, por me një seri krizash të lidhura mes tyre: lufta e tarifave mes Evropës dhe SHBA-së, rivaliteti për territore strategjike si Groenlanda, agresioni i hapur rus, roli destabilizues i Iranit dhe dobësimi i institucioneve ndërkombëtare. Në këtë realitet të ri, Shqipëria dhe Kosova nuk janë periferike – ato janë pjesë e vijës së parë të pasigurisë globale.
. Lufta e tarifave: kriza që po gërryen themelet e Perëndimit
Lufta e tarifave mes SHBA-së dhe Bashkimit Evropian nuk duhet parë si një mosmarrëveshje teknike tregtare. Ajo është shenjë e një transformimi më të thellë: kalimit nga bashkëpunimi strategjik te konkurrenca e hapur mes aleatëve. Kur dy shtyllat kryesore të rendit perëndimor nisin të përdorin ekonominë si armë kundër njëra-tjetrës, pasoja nuk është vetëm ekonomike, por gjeopolitike.
Tarifat mbi çelikun, aluminin, energjinë, teknologjinë e gjelbër dhe industrinë ushtarake krijojnë tensione që përkthehen në mungesë koordinimi strategjik. Në vend që Perëndimi të përqendrohet te kërcënimet reale – Rusia, Irani, destabilizimi global – ai harxhon energji duke u grindur me veten. Kjo është pikërisht ajo që kundërshtarët strategjikë presin.
. Groenlanda dhe Arktiku: gjeopolitika e territorit që po zgjohet
Groenlanda nuk është më një hapësirë e heshtur akulli. Ajo është kthyer në simbol të gjeopolitikës së shekullit XXI. Shkrirja e akullnajave po zbulon pasuri minerale strategjike, po hap rrugë të reja detare dhe po e kthen Arktikun në një teatër të ri ushtarak.
SHBA-ja e sheh Groenlandën si pjesë kyçe të sigurisë së saj kombëtare. Rusia e sheh Arktikun si zonë natyrore influence dhe po e militarizon me shpejtësi. Evropa, e përçarë dhe e ngadaltë në vendimmarrje, rrezikon të humbasë rol strategjik. Kjo garë për territore të largëta tregon një realitet të frikshëm: bota po rikthehet te logjika e forcës dhe kontrollit territorial.
. Rusia: kërcënimi i hapur ndaj rendit evropian
Rusia sot nuk është thjesht një rival gjeopolitik. Ajo është një kërcënim sistemik për sigurinë evropiane. Lufta në Ukrainë e ka bërë të qartë se Moska nuk respekton më kufijtë, sovranitetin dhe ligjin ndërkombëtar. Por agresioni rus shkon përtej luftës konvencionale.
Rusia përdor energjinë si armë shantazhi, dezinformimin si mjet për të përçarë shoqëritë perëndimore, sulmet kibernetike për të paralizuar shtetet dhe retorikën bërthamore për të frikësuar Evropën. Ballkani është pjesë e kësaj strategjie. Përmes Serbisë, ndikimit politik, mediave dhe shërbimeve sekrete, Rusia mban të hapur një vatër të rrezikshme destabilizimi në jug të Evropës.
. Irani: destabilizimi si politikë shtetërore
Irani nuk është një aktor periferik. Ai është një nga shtytësit kryesorë të kaosit global. I izoluar nga sanksionet, Teherani ka zgjedhur strategjinë e përplasjes indirekte: luftëra me prokurë, mbështetje për grupe të armatosura dhe bashkëpunim ushtarak me Rusinë.
Boshti Moskë–Teheran nuk synon stabilitet. Ai synon një botë të fragmentuar, ku Perëndimi është i detyruar të reagojë në shumë fronte njëkohësisht dhe humbet iniciativën strategjike. Kjo aleancë është një nga sfidat më serioze për sigurinë globale në dekadat e ardhshme.
Shqipëria dhe SHBA: aleancë strategjike, jo garanci absolute
Shqipëria ka qenë historikisht një nga aleatet më të qëndrueshme të SHBA-së në Ballkan. Ky orientim ka qenë vendimtar për stabilitetin e vendit dhe për çlirimin e Kosovës. Por realiteti i sotëm kërkon realizëm politik.
SHBA-ja nuk funksionon mbi bazën e emocioneve apo dashamirësisë personale. Ajo funksionon mbi interesa. Administrata të ndryshme mund të kenë qasje të ndryshme ndaj Evropës, NATO-s dhe Ballkanit. Prandaj, Shqipëria nuk mund të mbështetet te ideja e mbrojtjes automatike.
Të mbështesësh SHBA-në është zgjedhje e drejtë strategjike. Të mos ndërtosh kapacitetet e tua duke pritur mbrojtje të pakushtëzuar është rrezik fatal.
Kosova dhe Shqipëria: realiteti i rrezikut
Kosova mbetet pika më e ndjeshme e sigurisë në Ballkan. Serbia, e mbështetur nga Rusia, nuk e ka pranuar realitetin e pavarësisë dhe vazhdon të testojë kufijtë e durimit ndërkombëtar. Çdo dobësim i NATO-s apo i vëmendjes amerikane rrit rrezikun e destabilizimit.
Shqipëria, edhe pse anëtare e NATO-s, nuk është e imunizuar. Në një botë ku krizat globale përhapen shpejt, periferitë janë gjithmonë më të ekspozuara.
. Ndërtimi i forcës ushtarake: nga luks i panevojshëm në domosdoshmëri kombëtare
Për dekada, Shqipëria e ka trajtuar ushtrinë si një relike të së shkuarës. Ky mendim është i rrezikshëm. Bota po rikthehet në një fazë ku fuqia ushtarake është element kyç i sovranitetit.
Forca tokësore, detare dhe ajrore nuk ndërtohen për agresion, por për parandalim. Një shtet që nuk ka kapacitete minimale mbrojtëse nuk merret seriozisht në tryezat ndërkombëtare.
Shkaqet e kaosit dhe pasojat për shtetet e vogla
Shkaqet e kësaj krize globale janë të shumta: përçarja e Perëndimit, ambiciet neo-imperiale, dobësimi i institucioneve ndërkombëtare dhe politika populiste. Pasojat janë të rënda: konflikte të zgjatura, pasiguri ekonomike, migrime masive dhe rikthim i frikës si instrument politik.
Shtetet e vogla janë viktimat e para të këtij realiteti, nëse nuk përgatiten.
Përgatitja është sovranitet
Shqipëria dhe Kosova nuk kanë luksin e neutralitetit dhe as të iluzioneve. Aleanca me SHBA-në dhe NATO-n është jetike, por ajo duhet shoqëruar me ndërtim serioz të kapaciteteve kombëtare. Në një botë që po shkon drejt përplasjes dhe kaosit, përgatitja nuk është provokim – është mbijetesë.
Historia nuk i mbron ata që shpresojnë, por ata që përgatiten.
