RTSH NË KRIZË
Një dështim i paralajmëruar dhe rruga evropiane e shpëtimit
Flamur Buçpapaj – Ish kandidat për drejtimin e RTSH-së
Kriza e Radio Televizionit Shqiptar nuk është as e papritur dhe as rastësore. Ajo është rezultat i një procesi të gjatë keqmenaxhimi, politizimi dhe mungese vizioni strategjik, që e ka larguar median publike nga misioni i saj themelor: shërbimi ndaj qytetarëve. RTSH sot nuk ndodhet thjesht në vështirësi financiare; ai ndodhet në një krizë identiteti.
Kjo situatë ka qenë e paralajmëruar. Në momentin kur kandidova për drejtimin e RTSH-së, u theksua qartë se institucioni po shkonte drejt kolapsit financiar, editorial dhe teknologjik, por se kishte ende mundësi reale për shpëtim përmes reformës së thellë dhe drejtimit profesional. Paralajmërimi u injorua. Vendimmarrja nuk u bazua në aftësi menaxheriale, në njohjen e tregut mediatik apo në vizion afatgjatë, por në kompromise politike dhe ruajtje të status quo-së.
Edhe deklarata e kryeministrit Edi Rama, sipas së cilës RTSH është një institucion “i fryrë, i paefikas dhe i shkëputur nga publiku”, është e saktë në diagnozë, por e pamjaftueshme pa veprim konkret. Problemi i RTSH-së nuk është vetëm struktura, por modeli i drejtimit dhe mënyra se si shteti shqiptar e ka trajtuar median publike: më shumë si strehë administrative sesa si institucion shërbimi publik.
Pasojat janë të dukshme: humbje e vazhdueshme audience, varësi totale nga buxheti i shtetit, borxhe, mungesë transparence, ikje e profesionistëve dhe rënie e besimit publik. RTSH sot nuk formon opinion, nuk udhëheq debat dhe nuk konkurron dot në një treg mediatik që ka evoluar rrënjësisht.
Në këtë pikë, ekzistojnë vetëm tre rrugë reale: mbyllja, reforma e thellë ose drejtimi nga një profesionist i aftë. Çdo rrugë tjetër është shtyrje e pashmangshme e dështimit.
Shpëtimi i RTSH-së është i mundur vetëm nëse ndërmerret një reformë e vërtetë sipas standardeve evropiane. Ashtu si BBC në Britani, RAI në Itali, ARD në Gjermani apo France Télévisions, RTSH duhet të kalojë nga një model administrativ në një korporatë publike mediatike, me autonomi reale, përgjegjësi publike dhe objektiva të matshme.
Kjo kërkon audit të pavarur ndërkombëtar, ristrukturim të thellë, depolitizim të bordit, strategji moderne të ardhurash, rikonceptim editorial dhe investim serioz në platforma digjitale. Mbi të gjitha, kërkon një drejtim profesional, të pavarur dhe me vizion, jo administratorë të bindur dhe zgjedhje kompromisi.
RTSH është pasqyrë e shtetit shqiptar. Kur pasqyra është e thyer, faji nuk është te xhami, por te dora që e mban. Kriza e sotme nuk është fatkeqësi, por pasojë e vendimeve të gabuara të djeshme. Unë e pata paralajmëruar këtë situatë. Sot faktet flasin vetë. Nesër do të jetë vonë nëse nuk merret vendimi i duhur sot.
RTSH ose reformohet seriozisht sipas standardeve evropiane, ose mbyllet, ose i besohet një drejtuesi të aftë dhe të pavarur. Çdo zgjidhje tjetër është mashtrim ndaj publikut dhe shpërdorim i parasë publike.
Si dolën nga kriza mediat publike evropiane – dhe çfarë duhet të mësojë RTSH
Kriza e RTSH-së nuk është e veçantë. Mediat publike evropiane kanë kaluar faza të ngjashme, madje edhe më të rënda. Diferenca qëndron te mënyra e reagimit.
BBC përjetoi krizë financimi dhe besimi, por zgjodhi reformën e brendshme, investimin në cilësi dhe krijimin e platformës digjitale BBC iPlayer, duke u rikthyer si standard global i medias publike.
RAI në Itali, e politizuar për dekada, u detyrua të reformohej përmes rregullave të qarta menaxheriale, bashkëprodhimeve ndërkombëtare dhe platformës RAI Play, duke rifituar gradualisht publikun.
ARD dhe ZDF në Gjermani u përballën me kritika të forta për kostot, por u përgjigjën me transparencë, depolitizim dhe decentralizim editorial, duke ruajtur besimin publik.
France Télévisions doli nga kriza duke u fokusuar te përmbajtja kulturore, edukative dhe digjitale, duke rimarrë rolin formues në shoqërinë franceze.
Asnjë nga këto media nuk u shpëtua me kompromis politik. Asnjë nuk u ringrit me drejtues të dobët. Të gjitha u mbështetën te profesionalizmi, pavarësia dhe vizioni afatgjatë.
RTSH nuk është i pashpëtueshëm, por nuk do të shpëtohet pa guxim për të ndryshuar rrënjësisht. Nëse vazhdon të trajtohet si institucion për rehati politike, mbyllja do të jetë thjesht çështje kohe. Nëse zgjedh rrugën evropiane të reformës reale, RTSH mund të kthehet nga barrë në aset kombëtar. Zgjedhja është politike, por pasojat janë publike.
Rekomandime për këshillin drejtues dhe depolitizimin
Si fillim, duhet të zëvendësohet këshilli drejtues. Ai nuk duhet të jetë i kontrolluar nga partitë, por përbërë nga profesionistë të fushës mediatike, njerëz që kanë menaxhuar ndërmarrje të ngjashme, jo aktorë të vjetër ose ekonomistë pa emër. Nuk duhet të jetë vend punësimi për miq, por një mekanizëm që hap rrugën e profesionistëve të rinj dhe të aftë.
Duhet të ndahet përfundimisht nga patronazhizmi i mediave private, si Top Channel apo Klan, dhe çdo ndikim politik që i ka penguar RTSH-së të funksionojë si media publike e pavarur.
Vetëm një bord profesionist, i pavarur dhe i fokusuar te publiku, mund të sjellë reformë reale, transparencë dhe rikthim të besimit.
