Presidenti i SHBA-ve, Donald Trump u bëri thirrje iranianëve të vazhdojnë të protestojnë dhe të kujtojnë emrat e atyre që i dhunojnë, duke u shprehur se ndihma është rrugës, teksa establishmenti klerikal i Iranit vazhdon shtypjen e demonstratave më të mëdha në vite.
“Patriotë iranianë, vazhdoni të protestoni! Merrni në dorë institucionet tuaja!!! Ndihma është rrugës” – shkoi Trump në një postim në Truth Social, pa treguar se çfarë mund të jetë kjo ndihmë.
Ai tha se kishte anuluar të gjitha takimet me zyrtarët iranianë derisa të ndalej “vrasja e pakuptimtë” e protestuesve dhe në një fjalim të mëvonshëm u tha iranianëve të “regjistronin emrin e vrasësve dhe abuzuesve… sepse ata do të paguajnë një çmim shumë të lartë”.
Një zyrtar iranian tha se rreth 2 000 njerëz ishin vrarë në protesta, hera e parë që autoritetet kanë dhënë një numër të përgjithshëm të vdekjeve nga më shumë se dy javë trazira në të gjithë vendin.
Grupi i të drejtave me bazë në SHBA, “HRANA tha se nga 2 003 njerëzit, vdekjet e të cilëve ishin konfirmuar, 1 850 ishin protestues. Thuhet se 16 784 persona ishin ndaluar, një rritje e ndjeshme nga shifra që u dha të hënën.
I pyetur se çfarë nënkuptonte me “ndihma është rrugës”, Trump u tha gazetarëve se do të duhej ta kuptonin këtë.
Të hënën në mbrëmje, Trump njoftoi tarifa importi prej 25% për produktet nga çdo vend që bën biznes me Iranin – një eksportues i madh nafte. Trump ka thënë gjithashtu se më shumë veprime ushtarake janë ndër opsionet që ai po shqyrton për të ndëshkuar Iranin për shtypjen.
Departamenti i Shtetit i SHBA-së u bëri thirrje të martën qytetarëve amerikanë të largohen nga Irani tani, përfshirë edhe me rrugë tokësore përmes Turqisë ose Armenisë.
Në një intervistë me CBS News të martën, Trump u zotua për “veprime shumë të forta” nëse qeveria iraniane fillon të varë protestuesit, por përsëri nuk dha detaje.
“Nuk kam dëgjuar për varjen. Nëse i varin, do të shihni disa gjëra… Ne do të ndërmarrim veprime shumë të forta nëse e bëjnë një gjë të tillë”, – tha Trump.
Sipas Shoqatës së të Drejtave të Njeriut në Iran me seli në Norvegji, varjet janë të zakonshme në burgjet iraniane. Hengaw, një grup i të drejtave të kurdëve iranianë, ka raportuar se një burrë 26-vjeçar, Erfan Soltani, i arrestuar në lidhje me protestat në qytetin Karaj, do të ekzekutohet të mërkurën.
Autoritetet i kishin thënë familjes se dënimi me vdekje ishte përfundimtar, raportoi Hengaw, duke cituar një burim pranë familjes.
Reuters nuk mundi ta konfirmonte në mënyrë të pavarur raportin dhe media shtetërore iraniane nuk ka raportuar deri më tani ndonjë dënim me vdekje.
Kufizimet e komunikimit, përfshirë një ndërprerje të internetit, kanë penguar rrjedhën e informacionit në Iran. OKB tha se shërbimi telefonik ishte rikthyer, por interneti ende përballej me kufizime.
Trump tha të dielën se planifikonte të fliste me miliarderin Elon Musk për rikthimin e internetit. Holistic Resilience, një organizatë amerikane që punon për të zgjeruar aksesin në informacion në shoqëritë shtypëse ose të mbyllura, tha të martën se shërbimi satelitor i internetit Starlink i Musk ishte tani i disponueshëm falas në Iran.
Trazirat, të shkaktuara nga kushtet e vështira ekonomike, kanë paraqitur sfidën më të madhe të brendshme për sundimtarët e Iranit për të paktën 3 vjet dhe kanë ardhur në një kohë të intensifikimit të presionit ndërkombëtar pas sulmeve izraelite dhe amerikane vitin e kaluar.
Shefi i sigurisë iraniane, Ali Larijani, shkroi në X se Trump dhe kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu ishin “vrasësit kryesorë” të popullit iranian.
Teherani ende nuk i është përgjigjur publikisht njoftimit të tarifave të Trump, por ai u kritikua shpejt nga Kina. Irani, tashmë nën sanksione të rënda të SHBA-së, eksporton pjesën më të madhe të naftës së tij në Kinë, Turqi, Irak, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Indi si partnerë kryesorë tregtarë.
Ministri i Jashtëm i Iranit, Abbas Araqchi, tha të hënën se kishte vazhduar të komunikonte me të dërguarin special të SHBA-së, Steve Witkoff, dhe se Teherani po studionte idetë e propozuara nga Uashingtoni.
Witkoff u takua gjatë fundjavës me Reza Pahlavi, djalin në mërgim të shahut të fundit të Iranit dhe një zë të shquar në opozitën e fragmentuar, raportoi Axios. Pahlavi i ka kërkuar Trump të ndërhyjë.
Autoritetet iraniane kanë akuzuar SHBA-në dhe Izraelin për nxitjen e trazirave.
Rusia dënoi të martën atë që e përshkroi si “ndërhyrje të jashtme subversive” në politikën e brendshme të Iranit, duke thënë se çdo përsëritje e sulmeve të SHBA-së të vitit të kaluar do të kishte “pasoja katastrofike” për Lindjen e Mesme dhe sigurinë ndërkombëtare.
Asnjë shenjë përçarjeje
Protestat filluan më 28 dhjetor për shkak të rënies së vlerës së monedhës dhe janë shndërruar në demonstrata dhe thirrje më të gjera për rënien e establishmentit klerikal.
Pavarësisht protestave, vështirësive ekonomike dhe viteve të presionit të jashtëm, ende nuk ka shenja përçarjeje në elitën e sigurisë që mund të rrëzojnë sistemin klerikal në pushtet që nga Revolucioni Islamik i vitit 1979.
Autoritetet e Iranit kanë ndjekur një qasje të dyfishtë, duke i shtypur ato, ndërsa i kanë quajtur gjithashtu protestat për problemet ekonomike të ligjshme. Britania, Franca, Gjermania dhe Italia thirrën ambasadorët iranianë në shenjë proteste për dhunën.
“Numri në rritje i viktimave në Iran është i tmerrshëm”, tha Presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen postoi në X.
Duke nënvizuar pasigurinë ndërkombëtare mbi atë që do të ndodhë më pas në Iran, i cili ka qenë një nga fuqitë dominuese në të gjithë Lindjen e Mesme për dekada të tëra, kancelari gjerman Friedrich Merz tha se besonte që qeveria do të binte.
“Unë supozoj se tani po dëshmojmë ditët dhe javët e fundit të këtij regjimi”, tha ai, duke shtuar se nëse do t’i duhej të ruante pushtetin përmes dhunës, “në fakt është në fund të tij”.
