115a68c0-8d07-4322-af26-37fef2f53daf-2060x1236
E përditshmja prestigjioze britanike “The Guardian” i ka kushtuar sot një artikull qeverisjes së Shqipërisë, sidomos ndryshimeve pas ardhjes në pushtet të koalicionit të majtë ku fokusohet tek problemet dhe sfidat e mëdha të vendit tonë mbi luftën ndaj korrupsionit. Titulli i shkrimit , “Shqipëria, përparime në betejë me korrupsionin për të përmirësuar imazhin e saj” si dhe fotoja e një monedhe 2 mijë-lekëshe, e në brendësi kryeministrin Edi Rama, me citatin: “Unë besoj në blerjen e votës” ilustron artikullin dhe tregon probleme të mëdha të korrupsionit në Shqipëri, sipas medias britanike.

Në Shqipëri, korrupsioni ka qenë prej kohësh pjesë e jetës së përditshme. Njerëzit flasin se kur kanë një të afërmin e tyre në spital duhet të kenë me vete edhe për të paguar mjekun që të marrin një trajtim më të mirë, ose për të shkuar në zyrën e regjistrimit të pasurive u kërkohet të paguajnë një “taksë” ekstra për të shpejtuar gjërat.

Kjo kulturë e ryshfetit nuk e ka prekur shoqërinë vetëm nga nevoja për të pasur shërbimet jetike, por ka dëmtuar edhe imazhin ndërkombëtar të Shqipërisë. Në një studim të vitit 2011, Zyra e OKB-së për Drogën dhe Krimin (UNODC), theksonte se shtetasit shqiptarë rendisnin korrupsionin si problemin e dytë më të rëndësishëm, pas papunësisë.

Që nga dalja prej diktaturës së Enver Hoxhës, i cili e ktheu Shqipërinë në një nga vendet më të izoluara në botë për dekada me radhë, vendi ballkanik i 2.8 milion banorëve ka pasur gjithnjë probleme me korrupsionin dhe krimin e organizuar.

Kur mori detyrën në vitin 2013, kryeministri Edi Rama, i cili ishte dalluar edhe si kryetar pompoz i baskisë Tiranë, vendosi t’i ngjyrosë ndërtesat gri të periudhës komuniste të Tiranës, dhe i dha një përparësi luftës ndaj korrupsionit, për të përmirësuar pozitën ndërkombëtare të Shqipërisë.

Reformat e koalicionit të qendrës së majtë janë fokusuar në përmirësimin e sistemeve administrative, zbatimin me rigorozitet të ligjit, duke iu bërë më të lehtë njerëzve për të raportuar mbi korrupsionin.

Shkurtin e kaluar, qeveria hapi një portal në internet anti-korrupsion për të lejuar qytetarët anonimë të denonconin rastet e praktikave të paskrupullta të korrupsionit. Faqja e internetit mbulon 12 pika kyçe, duke përfshirë policinë, shëndetin dhe doganat.

Që atëherë, 6.840 raporte janë në anglisht. Shumë nga këto përfshijnë ankesa për shërbimin e dobët, ndërsa 777 raste kanë të bëjnë direkt me akuzat për korrupsion, dhe 35 raporte u janë referuar prokurorëve.

Rama këmbëngul se Reputacioni i dobët ndërkombëtar i Shqipërisë është i bazuar në stereotipe të ekzagjeruara më shumë sesa është e vërteta, por pranon se lufta kundër korrupsionit është çelësi për të ndryshuar perceptimet. “Për të përmirësuar imazhin e një vendi, së pari duhet për të ndryshuar vetë vendi,” tha ai. “Unë besoj se korrupsioni bëhet alternativë kur një qeveri nuk është në gjendje për t’i shërbyer qytetarëve të saj në mënyrë transparente dhe efikase. Pra, ne kemi ende shumë për të modernizuar vendin, dhe modernizimi vjen përmes reformave. ”

Një tjetër program anti-korrupsion përfshin mesazhet me tekst që janë dërguar për qytetarët për të pyetur nëse atyre u kërkohej për të paguar një ryshfet, kur merrnin trajtim në spitalet shtetërore.

Skema, e drejtuar nga ministria e shtetit për çështjet lokale dhe anti-korrupsionit, dhe e mbështetur nga Banka Botërore, ka nisur në mars dhe ka përfshirë më shumë se 33.000 njerëz, rreth 20% e të cilëve kanë marrë zgjidhje.

“Mjekët gjithmonë e japin ndihmën me vonesë dhe korrupsioni vazhdon si gjithmonë. Pa dhënë paratë, askush nuk kujdeset,” thotë një person. Një person tjetër, i cili kishte shkuar në një spital në qytetin e Durrësit, kishte një mendim më pozitiv: “Unë kam qenë në spital më parë, por këtë herë mund të ndjeja ndryshimin. Askush nuk më ka kërkuar ryshfet.”

Banka Botërore ka mbështetur më parë një program të ngjashëm në Pakistan.

“Besimi i ulët në qeveri çon jo vetëm në mjete joformale të marrjes së shërbimeve dhe më pak vullnet për të paguar taksat, por gjithashtu çon në uljen e burimeve për vetë qeverinë për të ofruar shërbime publike, duke kompletuar një cikël vicioz të mosbesimit dhe korrupsionit,” thonë Jana Kunicova dhe Zubair Bhatti, ekspertë të sektorit publik në Bankën Botërore. “Duke qenë aktiv dhe duke mbledhur të dhëna nga qytetarët me qëllim për të menaxhuar veprimet, ky cikël vicioz mund të prishet.”

Në një anketë të vitit 2011, sipas UNODC, thuhej se mesatarisht 28.3% të shqiptarëve të moshës nga 18 deri 64 vjeç ishin ekspozuar, drejtpërsëdrejti ose tërthorazi, në një eksperiencë të ryshfetit me një zyrtar publik gjatë vitit të kaluar. Por vihej në dukje fakti se rreth 30% e ryshfetit të paguar i është ofruar zyrtarit në fjalë, nga vetë qytetarët.

Shqipëria, e cila renditet e 110-ta nga 175 vende, në indeksin e korrupsionit të Transparency International, viti, 2014, bashkohet me një listë të vendeve të tjera duke përdorur internetin për të goditur korrupsionin, ose nëpërmjet nismës “të evidentosh dhe të qortosh”, ose duke sjellë forma të hapura për të ndalur ryshfetin dhe praktika të tjera korruptive.

Programi i Zhvillimit të Kombeve të Bashkuara (UNDP) ka mbështetur nismat anti-korrupsion në Shqipëri. Vendi, të cilit iu dhanë nënta objektiva të Zhvillimit të Mijëvjeçarit për një qeverisje më të mirë, tani po piloton treguesin e qeverisjes dhe qëllimeve të reja të zhvillimit të qëndrueshëm, i cili është në kuadër të prioriteteve të zhvillimit deri në vitin 2030.

Midis qershorit dhe dhjetorit 2014 projekti u fokusua në identifikimin e indikatorëve të rëndësishëm për Shqipërinë. Faza e dytë, e cila përfundon në shtator, do të shërbejë për matjen e këtyre indikatorëve.

UNDP thotë se Shqipëria pranon se reformat në qeverisjen e mirë janë thelbësore, në qoftë se vendi do që të arrijë anëtarësimin në Bashkim Evropian. Shumë shqiptarë janë optimistë se pranimi vitin e kaluar si një vend kandidat shënoi një fillim të ri për vendin ish-komunist.

“Treguesit e qeverisjes janë shumë të rëndësishme për integrimin e Shqipërisë në BE dhe për forcimin e sundimit të ligjit,” tha Koordinatorja e Përhershme e OKB-së, Zineb Touimi-Benjelloun. “Kontrolli i korrupsionit dhe përmirësimi i qeverisjes së mirë të mbetet një sfidë, por duke qenë një vend pilot (Shqipëria) ka provuar të shërbejë si një katalizator për qeverinë, për të ngritur sisteme të përshtatshme dhe për të përmirësuar ofrimin e shërbimeve.”

Pas fazës së parë të pilot, rreth 20 tregues janë propozuar dhe grupohen në tri fusha kryesore, ku synohet: përmirësimi në qeverisje për të përmbushur standardet e BE-së deri në vitin 2030; ofrimit të shërbimit më të mirë, me fokus tek uji i pijshëm, energjia elektrike dhe toka; si dhe për të përmirësuar performancën ekonomike, duke përdorur investimet e huaja direkte, si një masë.

Rama beson se qeveria e tij është duke ecur në drejtimin e duhur. – “Shqipëria vuajti për shumë vite nga mungesa e reformave dhe politika të këqija,” tha ai. “Ne kemi treguar që mund të bëjë ndryshime pozitive, por, natyrisht, ne ende nuk i kemi zgjidhur të gjitha problemet e vendit. Çdo muaj, ne kemi planifikuar diçka të rëndësishme dhe, më pak se dy vjet, ne jemi patjetër aty ku unë kam shpresuar se do të ishim”